Búgingi tańda áleýmettik jeliler tek aqparat almasý quraly ǵana emes, sonymen qatar adamnyń ishki jan dúnıesine, psıhologııalyq kúıine tikeleı áser etetin úlken ortaǵa aınaldy. Kópshilik kún saıyn orta eseppen 2-3 saǵatyn telefon lentasyn paraqtaýǵa jumsaıdy. Alaıda, bul ádet ýaqyt óte kele «sıfrlyq depressııa» dep atalatyn kúıge alyp kelýi ábden múmkin.
Sıfrlyq depressııa – ekran aldynda shamadan tys ýaqyt ótkizý saldarynan paıda bolatyn emosıonaldyq sharshaý, mazasyzdyq jáne ómirge degen qyzyǵýshylyqtyń tómendeýi. Bul jaǵdaı kóbine baıqalmaı bastalyp, birtindep adamnyń kóńil kúıine, ózin baǵalaýyna jáne áleýmettik baılanystaryna nuqsan keltiredi. Onyń negizgi sebepteriniń biri – salystyrý tuzaǵy. Áleýmettik jelide adamdar óz ómiriniń tek jarqyn sátterin, «jyltyraǵan» jaǵyn ǵana kórsetedi. Basqalardyń sol «minsiz» kórinetin ómirine qarap otyryp, adam ózin tómen baǵalap, óz jetistikterin elemeı bastaıdy. Buǵan qosa FOMO (Fear of Missing Out) – mańyzdy aqparattan nemese qyzyqty oqıǵadan qalyp qoıý qorqynyshy da ishki mazasyzdyqty kúsheıtedi. Bul sezim adamdy telefonǵa jaltaqtatyp, ishki tynyshtyǵyn urlaıdy.
Qazaqsha kontent nege trendke sırek shyǵady: Másele tilde me, formatta ma?
Taǵy bir mańyzdy faktor – dofamındik táýeldilik. Laık pen pikirler mıda qysqa merzimdi lázzat gormonyn bóledi. Mı osy jasandy áserge úırenip, ony únemi talap ete bastaıdy. Al kútken reaksııa bolmaǵan jaǵdaıda, adamnyń kóńil kúıi túsip, ishinde bos keńistik paıda bolady.
Smartfondy paıdalanýdyń psıhıkaǵa áseri oǵan jumsalǵan ýaqytqa tikeleı baılanysty:
30-60 mınýt: Paıdaly aqparat alýǵa jetetin qaýipsiz deńgeı. 2-3 saǵat: Mıda sharshaý paıda bolyp, zeıinniń shoǵyrlanýy álsireı bastaıdy. 3 saǵattan artyq: Mazasyzdyq kúsheıip, uıqy rejımi buzylady jáne sıfrlyq depressııanyń alǵashqy belgileri boı kórsetedi.Adam óz psıhıkasyn qorǵaý úshin sıfrlyq gıgıenany ádetke aınaldyrǵany jón. Aptasyna bir ret nemese kúnine birneshe saǵat «sıfrlyq detoks» jasap, telefonnan múlde alshaqtap, mıǵa demalys syılaýy kerek. Ásirese, uıyqtaýǵa bir saǵat qalǵanda telefon qaramaý mańyzdy.
Jasandy ıntellektini stýdentter qalaı qoldanyp júr?
Sonymen qatar boıyńyzǵa jaǵymsyz emosııa uıalatatyn paraqshalardan jazylýdy toqtatyp, tek shabyt pen bilim beretin kontentti qaldyrý kerek. Únemi dybys shyǵaryp turatyn habarlamalar zeıindi shashyratyp, stress gormony – kortızoldyń deńgeıin kóteredi. Sondyqtan qajetsiz habarlamalardy óshirip tastaǵan durys.
Onlaın qarym-qatynasty shynaıy ómirmen teńestirip, dostarmen betpe-bet kezdesýge, sportpen aınalysýǵa nemese súıikti hobbıińizge ýaqyt bólý – emosıonaldyq tepe-teńdikti qalpyna keltiredi.
Jalpy, áleýmettik jeli – paıdaly qural bolǵanymen, qaýipti qojaıynǵa aınalýy múmkin ekenin umytpaıyq. Ony óz maqsatyńyzǵa qyzmet etetin resýrs retinde ǵana paıdalanyp, emosııa men ýaqytty basqarýǵa jol bermeý kerek. Vırtýaldy álemnen góri shynaıy ómirdiń dámin seziný – psıhıkalyq saýlyqtyń basty kepili.
Malıka TOQTARBEKOVA,
EUÝ stýdenti