Elbasynyń málimdemesin teledıdardan tyńdap, aýyr oıǵa qaldym. Bir-birimen asyr salyp, alańsyz oınap júrgen shóberelerime qaradym. Tula boıym shymyr etti. Til-aýyzdy eriksiz baılap tastaıtyn ázireıil kelip qalǵandaı qorqynyshty kúı keshtim. Birneshe jylǵa sozylǵan soǵystaǵy jaýyngerlik joryqtarymdy, ot pen oqtyń arasynda júrgen kúnderimdi, uıqysyz ótken túnderimdi, ómir men ajal bettesken kezderdi, jaýǵa qarsy erjúrektikpen shaıqasqan qarýlastarymdy, aýyr urystarda qaza tapqan esil erlerdi eske túsirdim.
Aralarymyzda qazaq ta, orys ta, evreı de, armıan da, ázerbaıjan da, ondaǵan ulttyń ókilderi bolyp edi. Bir anadan, bir ákeden týǵandaı tatý-tátti, aramyzdan qyl ótpeıtin syrlas, muńdas edik. Ázilimiz de, qaljyńymyz da jarasyp turatyn. Bizdi biriktirgen, el bolashaǵy úshin jan qııarǵa umtyldyrǵan uly kúsh – ortaq Otanymyz, mamyrajaı jatqan beıbit elimiz-tuǵyn. Qazir she, túsiniksiz bir zaman... «Bir-birine bı bolǵan óńkeı qıqym» (Abaı) uǵynyqty sózge qulaq asýdan qalyp barady. «Ataly sózge er toqtar, eldiń kegin er joqtar» degen qadir-qasıet joǵaldy. Adamgershiliktiń quny arzandap, onyń ornyn arzannyń jiligi tatymas bir dúnıeler basty.
Basqany qaıdam, 90-dy eńsergen ózim eńsem ezilip, talaı tańdy uıqysyz atyryp júrmin. Kárilikten emes! Bir kúni Jer-Ananyń aýyr qaıǵydan kókiregi qars aıyrylyp, kóz jasy qanǵa aınala ma degen oı maza bermeıdi. О́ıtkeni, bizdiń býyn beıbit ómirdiń tátti dámin aıryqsha sezinedi. Búgingi kúni adam óltirý taýyq soıǵannan da ońaı. Teledıdardan nebir qatygezdikterdi kórgen bala erteń qarýǵa júgiretini, kisi qanyn moınyna júkteýdi ar, namys kórmeıtini aıtpasa da túsinikti. Muhıttyń arǵy jaǵynan, Eýropadan kelgen «úlgi-ónegeler» tórtkil dúnıege jegiqurttaı taralyp, kúshti men tistiniń dáýreni júrip turǵan kez. Olar úshin qan tógý, ózgeniń jerin naqaqtan basyp alý, din, ultaralyq kıkiljińderdi órshitý arqyly baıýdyń jolyna túsý túk te emes. Mıllıondaǵan bosqyndardyń taǵdyryna, qalalardyń qıraýyna, tipti, tutas elder men halyqtardyń joıylýyna bas aýyrtpaıdy. Aqsha da saıtan sekildi ázázil: azǵyrady, azdyrady, týra joldan taıdyrady.
Baǵymyzǵa bergen Nursultan qaraǵym sonaý Amerıkanyń tórinen mańdaıy jarqyrap, qyrandaı daýysy sańqyldap, almas qylyshtaı jarqyldap sóılegende, qarııalyǵymdy umyttym. Jas balasha masaıradym. Báz bireýler baby shappasa da, baǵy janyp, el bılep otyrǵanda, myń bolǵyr aınalaıyn, aıbynymyzdy asyrdy. Qazaqstannyń, halqynyń! Budan asqan marapat ta, abyroı da joq. «Eldestirmek – elshiden, jaýlastyrmaq – jaýshydan» dep atamyz qazaq tekke aıtpaǵan. Alla taǵala dúnıeniń tórtkil buryshyndaǵy adamzat násiliniń bárin teń etip jaratqan. Halyqaralyq jaǵdaıdy shıelenistirip. Soǵys órtin tutandyryp otyrǵan – jetekshi derjavlar! Patshamyz óte durys aıtady, ótken ǵasyrlardyń qatelikterin qaıtalaýǵa jol berilmeýi tıis.
Biz fashızmdi uıasynda talqandadyq. Avtomat, vıntovka asynyp júrip-aq jeńdik. О́ıtkeni, rýhymyz myqty boldy. Qazir adamzat taǵdyryn jalǵyz-jarym adam sheshýge qaýqarly. Esepsiz qarýlanýǵa jumsalǵan teńdessiz qarajat ashqursaq balalardyń, jetim-jesirlerdiń muqtajyna, aty jaman aýrýlardan emdeýge jumsalsa, tepe-teńdik, ádilettilik, baýyrmaldyq, ımandylyq degen osy emes pe?
Adamzat úlken qaterdiń aldynda turǵanyn Basshymyz jetkize aıtyp, basqalarǵa jol nusqap berdi. Atyń óshkir sum soǵystyń bolmaýyn tileıik!
Qojataı NEKIBAEV,
soǵys jáne eńbek ardageri.
Petropavl.