Beıbitshilikke esh qundylyq jetpeıdi

Vashıngtondaǵy Iаdrolyq qaýipsizdik jónindegi sammıtte Qazaqstan tarapy kótergen batyl bastamalar qoǵam bolyp qyzý talqylaýdy, ashyq ta ádil baǵa berýdi, meılinshe qoldap-qýattaýdy talap etedi. Osy oraıda otandyq zııaly qaýym, eńbek ujymdary, buqara halyqpen birge, Elbasy manıfesine shetelder azamattary, onyń ishinde sarapshy-ǵalymdar, ustazdar, bıznes ókilderi óz oı-pikirlerin bildirip, ún qosýda. Solardyń biri Oraldaǵy Nazarbaev zııatkerlik mektebi hımııa pániniń muǵalimi, ulybrıtanııalyq azamat Pol SKOFILDPEN atalǵan taqyryptaǵy áńgimemiz bylaısha órbidi. – Pol, siz Qazaqstanda turyp, jumys istegenmen, sheteldiń, ózge memlekettiń azamaty­syz. Siz úshin ıadrolyq qaýipsiz­dik máselesi, osy turǵydaǵy Qazaqstan Prezıdenti Nursultan Nazarbaevtyń usta­nymy qansha­lyq­ty uǵynyqty ári mańyzdy? – Álemde soǵys órtin tuta­ta­tyn saıasatkerler, al zardabyn shegetin, azabyn tartatyn qarapaıym halyq degen qanatty sóz bar. Bul ashy shyndyqqa adamzat balasynyń kózi áldeqashan jetken. Bastapqyda qylysh, naı­za, sadaq qoldanǵan bolsaq, odan keıin oq-dárimen atylatyn myl­tyq, zeńbirek, avtomat­ty qarý­larǵa kezek keldi. Dúnıe­júzi­ne tóngen qazirgi qaýip bular­men tipti de salystyrýǵa kelmeıdi. Munyń qanshalyqty joı­qyn­dyǵyn myna mysaldan-aq bile berińiz. Máselen, bir ǵana ıadrolyq zarıadpen tutas qalany joıýǵa bolady. Birneshe oqtumsyǵy bar zymyran memleketterdi jermen-jeksen etedi. Al osyndaı alapat joıǵysh qarýǵa qoja elder bir-birine qarsy atom ajdahasyn qoldanar bolsa, ǵalamshardyń ózi joıylyp ketýi ábden múmkin. Sondyqtan, ıadrolyq qarýmen qoqan-loqy kórsetý eshqandaı da myqtylyq emes. Bul naǵyz tyǵy­ryqqa aparatyn, barary bol­ǵanymen qaıtary joq jol. Osy oraıda Qazaqstan Prezıdenti Nursultan Nazarbaevtyń ıadrolyq qaýipsizdikke qatysty batyl usy­nystary men ótkir oılaryn óz basym óte qoldaımyn. Meniń bilýimshe, Keńes Odaǵy taraǵan ýaqytta Qazaqstanda atom qarýynyń úlken qory boldy. Sarapshylar onyń qýatyn álem boıynsha tórtinshi orynǵa qoıdy. Eger elde kóregen kóshbasshy, bo­la­shaqty boljaǵan suńǵyla saıasat­ker bolmaǵanda, bul qarý qazir de dúnıejúzine úlken qorqynysh týdyratyn edi. Osynaý almaǵaıyp ýaqytta Nursultan Nazarbaev ıadro­lyq arsenaldan óz erkimen bas tartýǵa sheshim qabyldady. Sóıtip, halyqaralyq qoǵamdastyq úshin kóz kórip, qulaq estimegen qadamǵa baryp, jer-jahannyń túkpir-túkpirinde qyzý qoldaýǵa, ystyq yqylasqa ıe boldy. Ile-shala qazaq dalasyn jarty ǵasyr ýlap kelgen Semeı ıadrolyq polıgonyn da óz Jarlyǵymen japty. Sóz ben istiń qabysýy degen osy shyǵar, sirá. – Kózi ashyq, kókiregi oıaý, bilimdi azamat retinde sizge Qazaqstan tarapynan jahandyq qaýipsizdikti nyǵaıtý baǵytynda atqarylyp jatqan jumystar, jumsalǵan qajyr-qaırat belgili dep oılaımyn. Osy oraıda Memleket basshysynyń róline qatysty oıyńyzdy bilsek. – Moıyndaý kerek, keıingi shırek ǵasyr boıy Qazaqstan Prezıdenti barlyq ǵalamdyq forýmdarda atom qarýyn taratpaý, joıý jóninde udaıy áńgime qozǵap, bastamashylyq tanytyp keledi. О́tken jyly Qazaqstannyń usynysymen BUU Iаdrolyq qarý­syz álem qurý týraly dúnıe­júzilik deklarasııa qabyldady. MAGATE-niń qoldaýymen el­de Tómen baıytylǵan ıadrolyq otyn banki quryldy. Ol – atom energetıkasyn beıbit maqsatta paı­dalanýdy kózdegen memleketterge qajet bank. Atalǵan keli­­sim týrasynda Qazaqstan Pre­­zıdenti «Bul – jahandyq aýqym­daǵy oqıǵa. Dúnıejúzi atom­dy beıbit maqsatta jáne qaýip­­siz paıdalanýǵa baǵyttalǵan asa mańyzdy qadamǵa óz baǵasyn berýi tıis. Kúni búgin ǵarysh ke­ńis­­­ti­­ginde, álemdik muhıttarda jáne Ark­tıkada ajal sepkish atom qarýyn qoldanýǵa tyıym salatyn tú­begeıli sheshim qabyldaıtyn ýa­qyt jetti. Halyqty jappaı qy­ryp-joıatyn jańa qarý túrlerin ja­saýǵa tyıym salý úshin BUU tarapynan halyqaralyq kelisimder jasalyp, Tirkeý reestrin qurýdyń ýaqyty keldi», – degen edi. Al bıyl Qazaqstan BUU-nyń halyqaralyq konferensııasyn shaqyryp, onda jahandyq soǵystar men janjaldardy toqtatýǵa jár­demdesetin halyqaralyq quqyq negizderin qoldaýdy usy­nyp otyr. Atalǵan usynys-basta­ma­­lar­dyń qaı-qaısysy da ózi­niń asa mańyzdylyǵymen, ómir­sheń­digimen jáne batyldy­ǵymen erekshelenedi. Oǵan daý joq. Meniń oıymsha, Nursultan Nazarbaev usynǵan ıadrolyq qarý­syz álem ıdeıasyn eń aldymen sol ıadrolyq qarýǵa ıe memleket­ter durys túsinip, uǵynyp, naqty áreketterge barýy tıis. Qalǵan ıadrolyq qarýy joq elder buǵan jan-jaqty qoldaý kórsetse, beı­bit­shilikke esh qundylyq jet­peıdi degen sózdiń shynaıy ma­ǵy­nasy bárimiz úshin mańyzdy bolmaq. Áńgimelesken Temir QUSAIYN, «Egemen Qazaqstan» Batys Qazaqstan oblysy Sýrette: Pol Skofıld (Ulybrıtanııa)