Barlaýshy Murat Syzdyqov ta 1968 jyly Máskeýdegi MQK Joǵary barlaý kýrsyna (búgindegi Reseı Federasııasy Syrtqy barlaý akademııasy) jiberiledi. Osy oqýdy bitirgennen keıin onyń adam aıtsa sengisiz asqan jaýapty da tańǵajaıyp qyzyqqa toly tarıhı joly bastaldy.
Jol basy
Onyń ákesi belgili jýrnalıst bolǵan edi. 1904 jyly Almaty qalasynda týyp, 1989 jyly sol shaharda qaıtys bolǵan. Jýrnalıst degen asa qasterli mamandyqqa adal qyzmet etý men osy bir izgilikti atqa laıyqty bolý jolynda o kisi kóptegen baspaldaqtan ótti. Sonaý Tashkenttegi joǵary oqý ornyn bitirgen soń, Máskeýdegi KOKP Ortalyq komıteti janyndaǵy Joǵary partııa mektebinde de oqydy. Sol kezde oǵan I.Stalınmen qol alysyp amandasýdyń sáti túsipti. Árıne, buda turǵan ne bar dep oılaıtyndar bolady ǵoı. Másele ol kezde Stalınniń ózi amandasýǵa nıet bildirmese, onymen eshkimniń batyly baryp qol alysa almaıtyndyǵy belgili. Al Hamza Syzdyqovty ol kezde kópshilik jaqsy biletin. Syrttaı tanıtyndary qanshama. Bir ózi eńbegi úshin birneshe ordender, sonyń ishinde Lenın ordenin alǵan. Sábıt Muqanov, Ǵabıt Músirepov syndy jazýshylarmen jaqsy qarym-qatynasta, shynaıy dostyqta bolǵan. Pavlodar, Semeı, Qyzylorda, Shymkent jáne Almaty oblystyq gazetterin basqarǵan. Qalasańyz, Qyzylorda qalasynda Hamza Syzdyqov atyndaǵy kóshe de bar.
Iá, Hamza Syzdyqovtyń kezinde Stalınniń ózi qolyn alǵanyna deıingi jáne odan keıingi bar eńbekterin baıandap shyǵý múmkin emes. Biraq bizdiń keıipkerimizdiń, ıaǵnı onyń ulynyń tula boıyna barlaýshylyq ónerdiń dáni qalaı egilgeni, bastaýy qaıdan alynǵany osylaısha menmundalaı túsetindigin aıtqymyz keledi. О́ıtkeni, Hamza Syzdyqovtyń perzenti, ıaǵnı bolashaq barlaýshy Murat Syzdyqov ta 1968 jyly Máskeýdegi MQK (KGB)Joǵary barlaý kýrsyna (búgindegi Reseı Federasııasy Syrtqy barlaý akademııasy) jiberiledi. Osy oqýdy bitirgennen keıin onyń adam aıtsa sengisiz asqan jaýapty da tańǵajaıyp qyzyqqa toly tarıhı joly bastaldy. Al bul joldy ótken Murattyń bastan keshken nebir syrly áńgimelerin estý shytyrman oqıǵaly fılmdi kórip otyrǵanmen birdeı. Biraq kánigi barlaýshy bastan keshkenderiniń bárin aıta bermeıtini belgili ǵoı. «Aıtar áńgime kóp, átteń aıtýǵa bolmaıdy. Qupııalyqty ashýdyń áli ýaqyty jetken joq», deıdi ol. Ras sóz, shyndyq solaı.
Degenmen, keıipkerimiz bastan ótkergen qaısybir oqıǵalardy esine alyp, gazet oqyrmandarymen bóliskendi jón kórdi. Ol óziniń boıynda barlaýshylyq qabilet bar ekenin mektepte oqyp júrgende-aq bildi desek, artyq aıtqandyq shyǵar. Alaıda, jastaıynan dáriger bolýdy ańsaǵany anyq. Sońǵy synyptarda soǵan kádimgideı daıyndalyp júrgen. Biraq ol mektepti támamdasymen ózi maqsat tutqan joǵary oqýyna bara almady. Ár zamannyń óz syry bar degendeı, ol kezde mektepti bitire salyp joǵary oqý ornyna barý durys sanalmaıtyn, mindetti túrde óndiristik ótil bolý kerek. Demek, jumys isteý qajet. Sodan ol mektepti aıaqtasymen tas qalaýshy bolyp ornalasty. Eki jyl úzbeı sonda jumys istedi. Keıin onyń arnaýly qyzmettik jeke qaǵazyna da: «Barlaýshy polkovnık Murat Syzdyqov 1941 jyly Semeı qalasynda dúnıege kelgen... Ol eńbek jolyn 1960 jyly Qyzylordadaǵy «Jılstroıýpravlenıe» atty mekemde «7-shi razrıadty tas qalaýshy» bolyp bastady», dep jazylady. Bul týraly onyń ózi: «Áli kúnge deıin qolymnan pesh qalaý keledi, úıdiń qabyrǵasyn kirpishpen órýdi umytqan joqpyn. Dostarymnyń saıajaıyndaǵy talaı baspaldaq, qabyrǵa meniń qolymnan shyqqan», dep esine alady.
Tóbeles dúrbeleńi
Ol osylaısha tas qalaýshylyq jumysyn jalǵastyra berdi. Bir jaǵynan áskerge de baryp kelýdi oılady. Joǵaryda aıtqanymyzdaı, qara jumys istese de qara kúshi tula boıyna syımaı júrgen kezi. Jumystan qoly qalt etkende ziltemir kóterip, aýyr atletıkamen aınalysty. Sonyń arqasynda birqatar jarysqa da qatysyp, Qyzylorda qalasynyń chempıony atandy. Jas jigit emes pe, kúndelikti bı keshterin de qalys qaldyrmaýǵa tyrysty. Biraq ondaı jerlerde kimder júrmeıdi deısiz. Urynarǵa qara tappaıtyn tentekter de, nebir dókeılerdiń esirgen erketotaılary da, ózderine sengen júrek jutqandary da, áıteýir, kimdi bolsa da kezdestire alasyz. Sóıtken bı keshinde bir kúni joıqyn tóbeles boldy. Oń kelgenin oń, sol kelgenin sol uryp qulatyp júre beretin Murat ta bul tóbelesten shet qalmady. Jon arqasy tutasa jumyrlanyp, aıaq-qoldarynyń bulshyq etteri tamyrlana bileýlenip, judyryǵy shoıyn balǵaǵa aınalǵan ári tas qalaýshy ári sportshy munyń tóbeleske qatysýy qaýipti ekeni belgili. Biraq bolar is bolyp qoıdy. Tynysh júrmeı artyqtaý ketkenin de túsindi. Artynsha oblystyq MQK shaqyrady degen habar da jetti.
Sol kezde baryp ol ne istep qoıǵanyn túsindi. Iá, gúrzi judyryǵyn paıdalanyp, tóbeleske sonshama atsalysyp qatysqanyna qoryqqanynan emes, tym táýir sportshy, jaqsy jumysshy, qurmetti adamnyń balasy degen atyna kir keltiretindiginen namystan jarylardaı qınaldy. Biraq mundaı quqyq buzýshylyq bolyp jatsa, eń aldymen, qýdalaý organdary izdeıtindigi belgili. Al MQK-niń ne qatysy bar dep oılady. Sodan barlyq jaýaptaryn daıyndap, álgi keńsege bardy. Áli esinde, muny eshkim de jyly shyraımen qarsy alǵan joq. Qylǵyna kıingen jigitter susty kórindi. Tipti, oǵan ózin tanystyrýdyń da qajeti bolmady, bárin biledi eken. Munyń kim ekenin ózderi aıtyp otyr. «Sondyqtan seni syrttaı ábden tekserip, zerdeleýden ótkizgendikten, saǵan úlken senim artamyz», dedi biri. Al bul bolsa áli sol, orynsyz judyryqtasqanyn oılap, «qalaı bolǵanyn óziń-aq aıtyp beretindigine senim artamyz» dep otyr-aý dep taǵy qara terge shomyldy. Sóıtse...
Aradaǵy salıqaly áńgimelesýden keıin Murat bul usynysqa qarsy emestigin bildirdi. Ony biraz kúnnen soń Máskeýdegi MGIMO-2 dep atalatyn ataqty oqý ordasyna jiberetin bolyp kelisildi. Alaıda, ózi aldyn ala daıyndalǵan medısınalyq ınstıtýty tartyp turdy ma, áıteýir, joly bolmaı qaldy. Naqty aıtqanda týra sol jyly ol oqý ornyn Hrýshev jaýap tastady. Keıin bul kezdi Murat: «Hrýshevtiń ol oqý ornyn jaýyp tastaǵanyn qaıdan bileıin, men bolsam alańsyz kútip júrmin. Sóıtip júrgende medısınalyq ınstıtýtqa emtıhan tapsyrý ýaqyty da ótip ketti, men oǵan da barmadym, Máskeýge senip. Sodan MQK-ge baraıyn bir kúni, «men ne isteımin endi» dep. Sóıtsem, olar meniń qujattarymdy Almatydaǵy shekara ýchılıshesine jiberip qoıypty, soǵan barasyń, deıdi. Solaı, oılamaǵan jerden shekarashy bolyp kettim», dep eske alady.
Osylaısha 1960 jyly Almatydaǵy F.E.Dzerjınskıı atyndaǵy Joǵary áskerı shekara ýchılıshesine túsýi onyń ómirin kúrt ózgertip, 40 jylǵa sozylǵan áskerı qyzmeti bastaldy. 1964 jyly bul oqý ornyn bitirgennen soń Semeı oblysyndaǵy shekara zastavalarynda tórt jyldan asa qyzmet istedi. Osy kezeńde qoǵamdyq jumysta da jarqyrap kórindi. Úrjar aýdandyq jáne Semeı oblystyq komsomol komıtetteriniń múshesi boldy. Semeılikter ony Qazaqstan komsomolynyń HI sezine delegat etip saılady. Bul týraly onyń ózi: «Shekarada jaman qyzmet istegen joqpyn. Komsomol jumystary boıynsha árdaıym alda boldym. Sonymen qatar, onda «jasyl shekara» arqyly shetelge agentter jiberýmen aınalystym, ıaǵnı barlaý isimen sol kezden tanyspyn», deıdi.
Osylaısha shekara kúzetinde ozat qyzmetkerlerdiń ozyǵy bolyp júre berer me edi, kim bilsin, eger taǵy da muny barlaýshylyq taǵdyr qolynan ustap jetekteı tartpaǵanda. Bir kúni kezekti kezekshilikten kelse, zastava bastyǵy shaqyryp jatyr deıdi. Demek, mańyzdy bir sharýa bar ekenin ishi sezdi. Jetip bardy. Áıteýir bastyǵynyń júzi jyly eken. Bul soǵan qarap jaqsylyqtyń bir nyshany ǵoı dep oılady. Amandasyp bolysymen zastava bastyǵy birden «osylaı da osylaı, seni 101-ge jiberemiz, kelisseń bólimińe bar da baıanat jaz» dedi. Bul týraly Murattyń ózi de áńgimesinde: «101 degen ne ekenin bilmesem de, baramyn dedim. Bólimge kelip, baıanat jazyp jatyp, bólimdegilerden suraımyn ǵoı, «101» degen ne dep. Ol kezde bizdiń bólimde soǵysqa qatysqan, maıdanger kisiler bar edi. Olar da: «Oıbaı, 101 degen barlaýshylar mektebi ǵoı, oǵan jiberse mindetti túrde bar», dep meni odan saıyn qyzyqtyryp qoıdy», deıdi. Sóıtip, ol taǵdyrdyń jetegimen 1968 jyly Máskeýdegi MQK Joǵary barlaý kýrsyna (búgindegi Reseı Federasııasy Syrtqy barlaý akademııasy) jiberildi. Al 1970 jyly Qazaq KSR MQK Birinshi (barlaý) basqarmasyna qyzmetke alyndy.
Vıskı saqtap qalǵan shtamm
Keńes Odaǵynyń dúrkirep turǵan kezi. KSRO Densaýlyq mınıstrligi tarapynan syrtqy barlaý organdaryna naqty tapsyrma tústi. «S» degen shtammdy qolǵa túsirý kerek deıdi. Zertteı kele ol shtammnyń eki jaqty zat ekenin, ıaǵnı odan dári-dármek jasaýǵa da jáne bakterıologııalyq qarýǵa paıdalanýǵa da bolatyny belgili boldy. Demek, óte baǵaly da qundy dúnıe degen sóz. Kezinde KSRO sekildi alyp el qalaıda, qaıtse de ony tekke qolǵa túsirgisi kelmegendigi anyq. Soǵan baılanysty odaqtyq asa mańyzdy jospar qurylǵan degen sóz bar. Al sol jospardyń júzege asýy barlaýshy Murat Syzdyqov qyzmet isteıtin qazaqstandyq ǵylymı-tehnıkalyq barlaýǵa júkteledi. Onyń ishinde jospardyń negizgi oryndaýshysy Murat Syzdyqov boldy.
Ǵylymı-tehnıkalyq barlaýdyń ereksheligi sol, sheteldik agentten alynatyn málimet qaǵazǵa jazylǵan aqparat nemese aýyzsha aıtylǵan sóz emes, qandaı da bir naqty zat bolýy tıis. Ol zat kishkene bolsa jaraıdy, keıde sómkege syımaıtyn úlgiler de bolýy múmkin. Biraq báribir, kólemi qandaı bolsa da ákel degen zatty aparý qajet. Degenmen, birinshiden, aldymen ol zatty qolǵa túsirý kerek, ekinshiden, tekseris kezinde syr ashylyp qalsa, bári qurdymǵa ketti degen sóz. Aıta berse tapsyrmanyń qaýpi orasan. Basqa da kezdeser tolyp jatqan kedergiler bar. Sonyń biri Murattyń da aldynan shyqty.
Atalǵan shtammdy Murattyń ózi baryp ala almaıtyndyǵy belgili. Ony taýyp, alyp shyǵa alatyndaı adam bolýy kerek. О́zine qajetti ondaı jansyzdy Murat aınytpaı tapty da. Ony agent dep ataıtyndyǵy belgili. Sol agentpen úshinshi memleket aýmaǵynda kelesi bir kezdesýde ol Muratqa bıologııalyq shtamm úlgisin berýi tıis dep josparlandy. Osy jasyryn jospar boıynsha belgilengen jerge kezdesýge kelgen agentti Murat jolaı óz mashınasyna otyrǵyzyp aldy. Biraz júrip, artta ańdýshy joqtyǵyna ábden kóz jetkende kólikti eleýsiz tusqa toqtatty. Agent bul suratqan aıryqsha zatty alyp kelgenin aıtty. Kóz júgirtken Murat onyń ózine qajetti zat ekenin birden bildi. Demek, mundaı baǵaly dúnıeniń joǵalǵany, durysyn aıtqanda urlanǵany anyqtalsa, dereý izdeý dabyly soǵylatyny da anyq. Sosyn qaladan shyǵar joldardyń bári jabylatyny sózsiz. Sondyqtan «saqtyqta qorlyq joq» degen, ol agentke shtammdy barlaýdyń erejesine sáıkes kezdesýdiń sońynda alatynyn aıtty.
Al ol úshin aldymen qaladan shyǵyp ketý qajet. Agent te alda kezdesýi múmkin qaýipti sezgendeı únsiz qaldy. Kólikten kez kelgen sátte atyp shyǵardaı terezeden tysqa alaqtaı qaraıdy. Iá, kimge bolsa da bul sát jeńil emes edi. Múlt ketse, ekeýi de qaterli qaýiptiń apanyna ózderi túsedi. Sondyqtan da sabyr saqtaý qajet. Salqynqandylyq sanaǵa dem beredi. Osylaısha ózderin qanshalyqty sabyrǵa shaqyrǵandarymen kútken qaýipteri týra aldarynan shyqty. Qalanyń syrtyna shyǵa beris tusta barlyq kólik bitkendi polısııa toqtatyp, tekseristen ótkizip jatqany baıqaldy. Sheginer jol joq. Endi ne isteý kerek? Agenttiń qos kózi qatar jypylyqtap Muratqa qaraıdy. Kólikten túsip ketýge de kesh. Mine, osy kezde naqty sheshim qabyldaý qajet boldy jáne ony Murat aıtýy tıis. Qupııa materıaldy kórsetpeı laqtyryp jibereıin dese, ol óte qaýipti shtamm bolatyn jáne sonshama eńbekpen, kúshpen kelgen dúnıeni bir sátte tastaı salý – aqylǵa syıymsyz amal. Onyń ústine endi mundaı múmkindik týa ma, týmaı ma, belgisiz. Al ol zatpen qolǵa tússe myna agentiniń talaı jylǵa túrmege toǵytylatyny da anyq. Ne isteý kerek?
Ýaqyt zýlap jatyr. Sol ýaqytpen birge araqashyqtyq ta azaıyp barady. Qarý asynǵan qaptaǵan oqaly kıimdiler anyq kórinisimen agenttiń óńi qashty, tipti bozaryp ketti. Ol da ustalǵan jaǵdaıda ózine ne bolatynyn jaqsy biledi ǵoı. Onyń ústine keńestik dıplomatpen bir kólikte shet eldiktiń birge otyrýy birden kúdik týdyratyny kádik. Biraq... Iá táýekelden basqa jol qalmady. Murattyń mingeni qýatty kólik, gazdy bassa atylǵaly tur. Qarýsyz da emes. Alaıda tekseris ornynda da kóliktiń neshe túri tur. Bári saqadaı saı. Tegin tekserý emes. Myna agent ákelgen shtammdy izdep jatpasyna kim kepildik beredi. Sonda da bolsa Murat táýekelge barýǵa sheshim qabyldady. Eń bastysy buǵan senim artylyp júktelgen tapsyrmany oryndasa bolǵany ǵoı. Al ony qalaı oryndaıdy, ony ózi ǵana biledi. «Táýekel túbi – jelqaıyq, ótesiń de ketesiń», demeı me. Soǵan bel býdy.
Biraq táýekeldiń de táýekeli bar emes pe? Keńestik barlaýshynyń mundaı qadam jasaýyna áýeli agenttiń ózi tańǵaldy. Murat shtamm salynǵan konteınerdi ózine aldy. Bul, birinshiden, bar kúdikti ózine alýmen birdeı, ekinshiden, agentine de úlken senim týǵyzý edi. Áıtpese qapelimde onyń qandaı áreketke bararyn eshkim boljap bilmeıdi. Sosyn jyldamdatyp tartpada jatqan ashylǵan «vıskıdi» aldy da agentine usyndy. «Mynadan tezdetip tart ta, bótelkeni qolyńa ustaǵan kúıi mas adamdaı qısaıyp uıqyǵa bas», dedi. Agenttiń alǵashqyda kózi sharasynan shyǵa jazdasa da Murattyń aıtqanyn buljytpaı oryndady. Araqty qomaǵaılana jutyp-jutyp jiberdi. «Áı jetedi», demegende túbin túsirerdeı kórindi. Sosyn anaý kádimgi kánigi mastardaı eki búktelip qısaıdy da qaldy. Qolynda jartylaı ishilgen ishimdik shynysy. Aýzynan vıskı aqqan silekeı.
Osy kezde tekserý beketine de jetti bular. «Toqta!» degen qatań belgi berildi. Murat ta tejegishti basyp qaldy. Qaptaǵan polıseıler. Susty bir ofıser Murattan qujatyn kórsetýin talap etti. Dıplomat ekenin bilgen soń, kólik ishine kóz júgirtti de agentke qadaldy. Onyń myna oǵash túrin kórdi de: «Ne, ana sylqıyp jatqan da dıplomat pa?!» dep surady. Dál osyny kútken Murat ta eriksiz jymıyp: «Dál solaı ofıser myrza, biraz sharshap qaldy, tipti qujatyn qaltasynan qalaı alatynymdy bilmeı otyrmyn», dedi kúlip. Kenet álgi ofıser de jymıyp, túsinemin degendeı basyn shaıqap, «jaraıdy, tek abaılap júrińizder» dedi. Manadan beri shyǵa almaı qysylyp turǵan ter de osy sátte Murattyń mańdaıynan burq ete qaldy. «Ýf», dedi ishinen. Shlagbaým ashylyp, qaptaǵan polıseılerdiń arasynan qalaı jyljyp ótkenin de baıqamady. Al teksere qalsa, keńestik dıplomatpen bir mashınada otyrǵan sheteldik, árıne, birden kúdik týdyratyny sózsiz edi. Biraq keńestik dıplomattar arasynda qarasy da, sarysy da, aǵy da bolatyn. Sondyqtan ol agentti de keńestik dıplomat degenge shynymen senip qaldy.
Bárinen qyzyǵy Murattyń agenti múldem araq-sharap ishpeıtin jan eken. «Vıskıdi» isherde qarashyǵy nege janarynan shyǵyp kete jazdady dese, ishpeıtin bolsa da qorqynyshtan amalsyz sýdaı qylqyldata beripti, baıǵus. Soraqysy, keıin soǵan shynymen de mas bolyp qalǵan. Sóıtip «vıskıge» mas bolǵan agenti bir qaýipten aman qalsa, shtamm sonyń arqasynda aman ótti. «Al men ortalyqtyń tapsyrmasyn oıdaǵydaı oryndap shyqtym. KGB Tóraǵasynyń atynan maqtaý gramotasyn aldym», deıdi qart barlaýshy.
Ronald Reıgan saıasatyn bilý
Murat álemdik saıasatker, asqan barlaýshy Evgenıı Maksımovıch Prımakovpen eki ret kezdesti. Onda ol Qazaqstan Ǵylym akademııasynda jumys isteıtin, árıne syrtqy barlaý organynyń atynan. Biraq bul týraly birinshi basshydan basqa eshkim bilmeıdi. Sol jyldary AQSh pen Keńes Odaǵy arasyndaǵy qatynas asa jaqsy emes-ti. Bılikke Ronald Reıgan kelgen kez. Onyń bir keńesshisin Prımakov jaqsy tanıdy eken, ol kezde Evgenıı Maksımovıch Máskeýdegi Shyǵystaný ınstıtýtyn basqaratyn. Sol tanysy arqyly Reıgannyń barlyq keńesshilerin Keńes Odaǵyna shaqyrdy, kezdesý nege ekeni belgisiz Almatyda, Ǵylym akademııasynda ótti. Árıne ondaı is-shara MQK-siz ótpeıdi, Máskeýden onyń qyzmetkerleri de birge keldi. Sóıtse, arasyndaǵy bireýi Muratpen Sıngapýrde birge bolǵan eken, bul kúnderi Máskeýde Barlaý basqarmasynda úlken bastyq. Sol salǵan jerden: «Murat, Reıgannyń kómekshileriniń arasynda Qytaı máselesi boıynsha keńesshisi bar, biz ol týraly jarytyp eshteńe bilmeımiz. Sonymen til tabysyp, múmkin bolsa AQSh-tyń Qytaı týraly ustanǵan saıasaty jóninde aqparat alsań nur ústine nur bolar edi», dedi.
Basshylyqqa habarlaýǵa ýaqyt joq, ol birden iske kiristi. Resmı kezdesýlerden keıin, sheteldikke jaqyndap kelip qytaı tilinde sóılep, qazaq halqynyń salty dep, úıge qonaqqa shaqyrdy. Anaý Qazaqstan Ǵylym akademııasynyń bildeı qyzmetkeri shaqyryp turǵan soń, tartynbady. Sonymen, olar úıde tańǵy saǵat tórtke deıin «áńgimelesedi». Árıne, ishimdik te ishildi. Sheteldik óziniń balalyq kezinen, qytaı máselesimen qalaı aınalysa bastaǵanynan bastap (Taıvanda jeti jyl turyp, oqyǵan) AQSh-tyń qazirgi saıasaty týraly kóp áńgime aıtyp berdi. Tańǵy tórtte Reıgannyń kómekshisin qonaq úıge shyǵaryp salyp, Murat as bólmege baryp, alynǵan málimet boıynsha tań atqansha birneshe bettik aqparat daıyndaıdy.
Tańerteń basshylyq shaqyryp jatyr degen habar aldy. Sóıtse, olar onyń sheteldikpen ózderiniń ruqsatynsyz baılanysqa shyqqanyna rıza emes eken. Tóraǵanyń aldyna baratyn boldy, túsinikteme berý úshin. Abyroı bolǵanda Murat qabyldaý bólmesinde máskeýlik áriptestermen kezdesip qaldy. Keshegi tapsyrma bergen máskeýlik dosy: «Reıgannyń keńesshisi ne boldy?» dep surady. Murat onyń qolyna tań atqansha jazǵan asa qupııa ári óte mańyzdy aqparatty ustatty. Ol qaǵazdy sol jerde oqyp shyqty da, Tóraǵaǵa birge kirdi. Arǵy jaǵy túsinikti: sógis estımin dep kelip, alǵys alyp shyqty. Máskeýlikter Murat daıyndaǵan qujatty bir sózin ózgertpeı Ortalyqqa joldaýǵa nusqaý berdi. Artynsha Evgenıı Prımakovpen jolyqtyryp, tanystyrdy.
Ekinshi ret Murat Evgenıı Maksımovıchti Nıý-Iorkte keziktirdi. Onda ol Táýelsiz Qazaqstannyń Birikken Ulttar Uıymy janyndaǵy turaqty ókildiginiń keńesshisi bolatyn. Ol kezde basshylyqtyń ruqsatymen reseılik áriptestermen baılanysyp turýǵa bolatyn edi jáne de olardyń kóbisi kezinde onymen birge qyzmettes bolǵandar. Sonda AQSh-qa Reseı Federasııasy Syrtqy barlaý qyzmetiniń dırektory Evgenıı Prımakov ta keldi. Reseı syrtqy barlaýynyń ókili Muratty onymen kezdestirdi. Ekeýi kóp áńgimelesti, sóz arasynda 80-jyldary Almatyda bolǵan jaǵdaıdy eske alyp Prımakov: «Iá, ıá, esimde, sol kezdegi «ǵalym» sen ekensiń ǵoı», dep kúlip aldy.
«1991-1996 jyldary Nıý-Iorkte istegen qyzmetimiz týraly tek bir nárseni ǵana aıtsam, bizdiń qalaı jumys istegenimiz naqty aıqyndalady. Bári sol kezde bastaý aldy. Alǵashqy dıplomattar Amerıkaǵa Qazaqstan Prezıdentiniń ushaǵymen ushyp bardy. Sol kezde qabyrǵasy qalanǵan jumystyń nátıjesi bul kúnde kórinis berýde. Bizdiń Elbasymyzdyń halyqaralyq arenadaǵy atqarǵan syndarly eńbeginiń arqasynda Qazaqstan Respýblıkasynyń Birikken Ulttar Uıymyndaǵy abyroıy joǵary. Elimiz bul uıymnyń Qaýipsizdik keńesiniń turaqty emes músheligine óz kandıdatýrasyn usyndy. Al búginde Prezıdent Nursultan Nazarbaevtyń «Álem. HHI ǵasyr» manıfesi BUU resmı qujaty retinde tirkelip, dúnıejúzi saıasatkerleriniń nazaryna ilikti. Iаǵnı, bizdiń alǵashqy qadamdarymyz búgingi jumystyń alǵy sharty boldy», – deıdi keıipkerimiz.
Sońǵy uzaq merzimdi sheteldik issapardan oralǵan soń Murat Syzdyqov barlaýdyń ortalyq apparatynda qyzmetin jalǵastyrdy. Zeınetke shyqqanǵa deıin ol qazaqstandyq ǵylymı-tehnıkalyq jáne ekonomıkalyq barlaýdy basqardy. Murat Syzdyqovtyń uıymdastyrýshylyq, basshylyq qabileti osy ǵylymı-tehnıkalyq jáne ekonomıkalyq barlaýdy basqarǵan tusta bar qyrynan jarqyrap kórindi.
Memleket qaýipsizdigi salasyndaǵy eńbegi elenip, Keńes Odaǵy men Qazaqstannyń túrli 14 orden, medaldaryn omyraýyna taqty. «QR UQK qurmetti qyzmetkeri» tós belgisiniń ıegeri. Qazirgi kúni qurmetti eńbek demalysynda.
ALMATY
Aleksandr TASBOLATOV,
«Egemen Qazaqstan»
