ASTANA. 28 mamyr. Búgin Astanadaǵy Ulttyq mýzeıde Jer reformasy jónindegi komıssııa óziniń kezekti úshinshi otyrysyna jınalyp, óz jumysyn bastady.
Esterińizde bolsa, Jer týraly kodekske engizilgen ózgerister men tolyqtyrýlarǵa sáýir aıynyń ortasynan bastap qoǵamnyń ártúrli toptary tarapynan narazylyqtar bildirile bastaǵan bolatyn. Osyǵan oraı Prezıdent 5 mamyr kúni Aqordada keńes ótkizip, onda kodekske engizilgen ózgertýler men tolyqtyrýlardy iske qosýǵa moratorıı jarııalady. Sonymen qatar, Úkimetke kodekstegi daý týǵyzyp otyrǵan baptar men tarmaqtardy qaıta qarap, pysyqtaý úshin qoǵamdaǵy ártúrli uıymdar men qozǵalystardyń ókilderinen, tıisti mamandar men jerge qatysty sala qyzmetkerlerinen quralǵan arnaıy komıssııa qurýdy tapsyrdy. Artynsha qurylǵan sol komıssııa ár aptanyń senbi kúninde jıyn ótkizip, jer máselesine qatysty sharalardy talqylaýda.
Búgingi komıssııanyń kezekti otyrysy saǵat týra 10:00-de bastaldy.
Tómende «Egemen Qazaqstan» gazeti ınternet-redaksııasynyń tilshileri Talǵat Raıymbek, Aıan Ábdýálı jáne Orynbaı Balmurat (foto) osy otyrys barysynan onlaın sıpatyndaǵy reportaj júrgizip otyr.
10:00. Jer reformasy jónindegi komıssııa otyrysynyń alǵy sózin Premer-Mınıstrdiń birinshi orynbasary, komıssııa tóraǵasy Baqytjan Saǵyntaev alyp, búgingi jıynǵa komıssııa quramynyń 62 múshesi qatysyp otyrǵanyn aıtty. Sonymen qatar, ol Prezıdenttiń tapsyrmasymen qurylǵan komıssııanyń jumysy 6 aıǵa sozylyp, jer tóńiregindegi barlyq máseleler egjeı-tegjeıli qaralatynyn jetkizdi.
10:05. Baqytjan Saǵyntaev komıssııanyń buǵan deıingi ótken otyrysynda 4 arnaıy jumys tobynyń qurylǵanyn aıtty. Osy rette ol "Ekonomıkalyq" toptyń jetekshisi Aqylbek Kúrishbaevqa sóz kezegin berdi.
10: 18. Aqylbek Kúrishbaev: "Jer memlekettiki. Jerdi durys ıgerý, aýyldy damytýmen tyǵyz baılanysty. Sondyqtan da buǵan durys qaraý kerek. Agro sala eldiń temirqazyǵy", – dedi.
10: 23. Munan soń Muhtar Taıjan sóz kezegin aldy. Ol: "Biz osynda jaqsy jumys jasap jatyrmyz. Bılik pen halyq arasynda tyǵyz baılanys ornatyldy. Meniń halyqtyń atynan suraıtynym, eldiń bilgisi keletini taıaýda Aýyl sharýashylyǵy mınıstrligi men Qytaıdyń iri kompanııalary arasynda jer jóninde kelisim shart jasalypty. Osyny naqty, ashyq aıtyp berse", – dedi.
10: 29. "Biz áli bir ymyraǵa kelgen joqpyz. Sol úshin bárimiz shuǵyl óńirlerdi aralap, halyqpen sóılesip, pikirlerin bilsek. Sonan keıin naqty sheshimge keleıik. Osy meniń usynysym", – dedi Muhtar Taıjan.
10:34. Munan keıin "Aqparattandyrý" tobynyń jetekshisi Murat Ábenov sóz alyp, toptyń bir aptadaǵy atqarǵan jumysyna toqtaldy.
Ol: "Ázirge biz naqty sheshim shyǵarmaıyq. Mende áriptesterimniń pikirine qosylamyn. Elge baryp, halyqpen kezdeseıik. Aqparattandyraıyq. Jıyndar ótkizip, olardyń pikirin qaraıyq", – dedi.
10: 36. Murat Ábenov: "Biz osy komıssııa otyrysynda jer tóńiregindegi qordalanǵan máselelerdi sheshýge tyrysaıyq. Máselen, Qazaqstannyń ár bir azamaty 10 sotyq jer alýǵa quqyly. Alaıda, biz osyǵan tolyq jaýap bere almaı kelemiz. Osyny basty nazarǵa alsaq jaqsy bolar edi. Sonymen qatar, halyqtyń kókeıindegi san túrli suraqtar bar. Biz osyny jınaqtaıyq, áleýmettik jelidegi azamattardyń usynystaryn qarap, suraqtaryna naqty jaýap berýdi qarastyraıyq", – dedi.
10: 41. Munan soń "Uıymdastyrý" tobynyń jetekshisi Dos Kóshim sóz aldy. Ol: "Eki usynysym bar: birinshisi, jer eshkimge satylmasyn. Ekinshisi, jer satylsyn, biraq arnaıy sharttary bolsyn", – dedi.
10:45. Osydan keıin komıssııa tóraǵasy Baqytjan Saǵyntaev: "Bizdi halyq kútip otyr. Endigi jumysymyzda óńirlerge shyǵýymyz qajet. Aqmola oblysynan bastaǵanymyz jón", – dedi.
10:56. Asqar Myrzahmetov: "Elimizdegi aýylsharýashylyq jerlerge taldaý jasaldy. Jerdiń qunarlylyǵyn saqtaý, mal sharýashylyǵy jerlerindegi jaıylymdyq jáne shabyndyq jerlerdi qamtamasyz etý, keıbir jekege ótip, ıgerilmegen jerlerdi memleket menshigine qaıtarý sekildi jumystardy atqarýdamyz", – dedi.
10: 59. "Muhtar Taıjan myrzanyń suraǵyna kelsek, biz Qytaıdyń kompanııalarymen kelisim shartqa otyrǵanymyz ras. Maqsatymyz – eki eldiń ortasyndaǵy saýda-sattyq ekonomıkasyn damytý. Aýyl sharýashylyǵy mınıstrligi ózine júktelgen mindetti atqarýda. Biz jer máselesine baılanysty qujattarǵa qol qoıǵan joqpyz" – dedi Asqar Myrzahmetov.
11: 00. Sonymen qatar, Aýyl sharýashylyǵy mınıstri jer ınspeksııasyna qatysty máselege toqtaldy. Ol: "Jerlerdi naqtylaý, tekserý, jumystar jasaýǵa jer ınspeksııasynyń múmkinshiligi az. Tıisinshe aýyl ákimderi jerdi baqylaý men naqtylaýǵa múmkindigi joǵary. Sondyqtan da biz osy máseleniń retteıtin bolamyz", – dedi.
11: 05. "Asqar myrzanyń sózin jalǵastyrsam. Bizdegi et-sút ónimderi taza, tabıǵı. Osyǵan oraı sheteldik kompanııalar Qazaqstanmen jumys jasap, saýda-sattyq salasyn damytýǵa nıetti bolyp otyr. Sol úshin ınvestorlar kelip, saýda salasyna qarjy quıyp, salyq tólese, elimiz munan utylmaıdy", – dedi Baqytjan Saǵyntaev.
11: 12. "Jerdi eshkimge satpaǵanymyz jón. Jer - ata-babamyzdan kele jatqan mol mura. Biz osy murany balalarymyzǵa, urpaqqa qaldyrýymyz kerek. Jerdi otandyq kásipkerlerge, azamattarǵa satpaı, 49 jylǵa jalǵa berý kerek dep esepteımin. Koperrasııa zańyn engizip, jalǵa bereıik. Men ótkende aýylǵa baryp, halyqpen kezdestim. Sonda aýyl azamattary jerdi satýǵa túbegeıli qarsy. Sondyqtan Jer kodeksindegi keıbir zańdardy alyp tastaý kerek dep usynys aıtamyn", – dedi komıssııa músheleriniń biri.
11: 13. "Qurmetti áriptester, biz barlyq usynystarymyzdy qorytyndylaǵanymyz jón. Búgin biz ómirdiń aqıqatyn aıtyp jatyrmyz. Biz Kanadadan ákelgen tehnıkalardy paıdalanyp, jaqsy bolmaımyz. Odan da nege ózimiz aýyl sharýashylyǵy tehnıkalaryn shyǵarmaımyz? Elimizde osy baǵyttaǵy traktorlar eskirgen. Sharýalardyń paıdalanýyna jaramsyz. Men bilemin, ótken jyly elimizde 70 myń traktor satylymǵa shyǵarylǵan. Sonymen qatar, tyńaıtqyshtar tóńireginde aıtsam, jer tiri aǵza sekildi. Biz qashanǵy jerdi ıgerip, paıdalana beremiz. Qunarlatý jaǵyn qarastyraıyq", – dedi Vladıslav Kosarev.
11: 40. "Jerdi sheteldikterge jalǵa berýde muqııat bolaıyq. Muny keıin taldaıtyn bolamyz. Aıtaıyn degenim, osynda BAQ ókilderi júr. Olar aqparatty birjaqty bermeı, tolyq qamtý qajet. Taǵy aıtarym, elimizde 13 jyldan beri halyqqa tıesili jer berilmeı keledi. Nege muny biz ustaımyz, jer berilsin. Osydan kelip halyq bizge senbeıdi. Elge shyqpas buryn osy máseleni sheship alaıyq", – dedi komıssııa múshesi.
11:55. "Osyǵan deıingi talqylanǵandardy qorytýymyz kerek. Sheteldikterge bizdiń jerimizdi satpaýymyz kerek. Paıdalanylmaı jatqan jerlerdi ne isteýimiz kerek? Kelesi urpaqqa qaldyramyz ba? Biraq oǵan deıin biz jerdiń qundylyǵynan aırylyp qalmaımyz ba? Sondyqtan biz sheteldikterge jalǵa berý týraly máseleni sheshýimiz kerek, – dedi Kenjeǵalı Saǵadıev.
11:57. Júrsin Erman: "Halyq jer satylmasyn deıdi. Men qazir sizderge maǵan halyqtyń atynan kelgen hatty oqyp bersem. Dárilik ósimdikter shetelge satylyp jatyr. Bir ǵana mııadan bólek, qasqyrtumsyq shóbi de beı-bereket julynyp, satylyp jatyr. Ásirese, bul ósimdik Qyzylorda oblysy, Tereńózek tóńireginde joıylyp barady. Sondyqtan komıssııa músheleri jer máselesinen bólek, tabıǵatty qorǵaý salasyna da nazar aýdarsa eken", – dedi.
12:05. Qýanysh Aıtahanov: "Jalpy aýyl sharýashylyǵyn damytamyz desek, memlekettik baǵdarlamany jasaýymyz kerek. Osyǵan baılanysty ınvestısııa salýymyz kerek. О́zge eldermen salystyrǵanda elimizde aýyl sharýyshylyǵyna salynatyn ınvestısııa 50 ese tómen. О́zimizde óndiriletin kókenis ónimderi ysyrap bolyp jatyr. Jerdi jalǵa kimge berý kerek degen máseleni talqylaıtyn bolsaq, Mońǵolııadaǵy zań sekildi shekaralas elderge berýge bolmaıdy degim keledi", – dedi.
12:14. Myrzataı Joldasbekov: "Qazir oblystarda jer máselesi týraly arnaıy komıssııalar quryldy. Kelesi otyrysymyzǵa sol komıssııanyń músheleri halyqtyń pikirin jınaqtap, osynda ákelse, biz talqylaımyz. Dál qazirgi ýaqytta bizdiń óńirlerge barýymyzǵa múmkindigimiz joq" , – dedi.
12:24. "Elimizde 188 mıllıon gektar jerimiz bola tura aýyldyq jerlerde jaıylymdyq jer joq degen kóp aıtylyp ketti. О́kinishke oraı, aýyl sharýashylyǵyn damytýda biz jetistikterge jete almaı kelemiz. Osyǵan baılanysty, biz óńdelmeı jatqan jerlerdi memleketke qaıtarýymyz kerek", – dedi komıssııa múshesi.
12:25. "Jerdi jalǵa berý máselesine toqtalar bolsaq, sheteldik jeke tulǵalarǵa bermeýimiz kerek. Biraq sheteldik kompanııalarǵa bergenimiz durys bolady. Biraq onyń da arnaıy sharttary bolǵany jón. Sonymen qatar, aýyl sharýashylyǵyn damytý úshin sharýalarǵa qoldaý kórsetýimiz kerek", – dedi komıssııa múshesi.
12:45. "Halyq jerdi sheteldikterge jalǵa bergisi kelmeıdi. Jerdi jalǵa berý týraly konkýrs uıymdastyrýymyz kerek. Osy jerde eń úzdik usynystar qabyldanady", – dedi komıssııa múshesi.
12:54. "Meniń usynysym – jerlerdi sheteldikterge satýǵa jáne jalǵa berýge qarsymyn. О́zimiz aýyl sharýashylyǵy salasyn damytýymyz kerek dep esepteımin", – dedi komıssııa múshesi.
13:00. "Jer kodeksine keler bolsaq, bılik te, qoǵamdyq uıym da, halyq ta jerdi satýǵa qarsy. Taǵy bir aıtarym, 10 jylǵa Qytaı azamaty jerimizdi jalǵa aldy delik, biraq, elimizdegi zań boıynsha ol 5 jyldan keıin Qazaqstan azamaty bolyp sanalady. Al ol qazaq qyzyna úılense, 3 jyldan keıin azamattyq ala alady. Menińshe, jerdi satýǵa bolmaıdy", – dedi Nurlybek Qýanbaev.
13: 04. "Biz óńirlerge shyǵyp, halyqpen kezdesemiz dedik. Birinshi Aqmoladan bastaıtyn bolsaq, kezdesý tek Kókshetaýda ótpeı, 4-5 aýdanda uıymdastyrylsa. Halyqpen kezdesip, pikirlerin bilemiz. Meniń usynysym ózimiz aýyldardy aralaıyq", – dedi Nartaı Ysqaqov.
13: 07. "Aýyl sharýashylyǵyn damyta almaı otyrǵanymyzdyń basty sebebi, bizde jańa tehnologııanyń joqtyǵy. Meniń usynysym – jerdi jalǵa berýdi naqty pysyqtaıyq. Biz elektrondy portal jasaýymyz kerek. Qaı jer bos nemese kimge tıesi ekenin kórsetýimiz qajet. Halyq kórip otyrady", – dedi komıssııa múshesi.
13: 13. Samurat Imandosov: "Halyq jer tek sheteldikterge satylady dep túsinip júr. Sol úshin biz el-jurtqa túsindirme jasap, olarmen kezdesý uıymdastyrýymyz kerek", – dedi.
Sonymen qatar, ol: "Aýyl sharýashylyǵy salasyndaǵy bos jatqan jerler bar. Ony sheteldik azamattarǵa jalǵa berýden qoryqpaıyq. Investor kelse halyqtyń ál-aýhaty jaqsarady, bıýdjetke aqsha túsedi. Taǵy aıtarym, aýylda mamandar joq. О́zimiz ıgeretin agronomdar, zootehnıkter, kásibı mamandar joq. Sondyqtan jalǵa bererde, memleket sheteldikterge baqylaý jasasyn", – dedi.
13: 23. Baqytjan Saǵyntaev: "Qurmetti komıssııa músheleri, búgingi otyrysymyz 3 saǵatqa sozyldy. 28 adam sóıledi. Búgingi jıyndy qorytyndylasaq", – dedi.
13:55. "Búgin biz jerdi jalǵa berý týrasynda áńgime qozǵadyq. Aýyl sharýashylyǵy salasyn damytý jaıyn taldadyq. Bárińiz túrli pikirler aıttyńyzdar. Men de óńirlerge baryp, halyqpen kezdesýdi quptaımyn. Endi kelesi basqosýymyz 4 maýsymda ótedi. Onda biz alǵashqy saparymyzdyń kúnin, baratyn azamattardyń sanyn belgileımiz. Halyqqa shyǵyp, olardyń pikirin tyńdaımyz", – dedi tóraǵa.
Aıta keteıik, Jer reformasy jónindegi komıssııa músheleri oblystardy aralap, halyqpen kezdesý jumystaryn bastaıdy. Olardyń eń alǵashqy issapary Aqmola oblysynan bastalatyn bolady.
