Alaqanǵa syıǵan álem

KazEOSat jerserikteri qalanyń kópirine deıin baqylap tur El Táýelsizdiginiń 25 jyldyǵy men adamzat balasynyń ǵaryshqa ushýyna 55 jyl tolýyna oraı Astana­daǵy Ulttyq ǵarysh ortaly­ǵy BAQ ókilderi úshin arnaıy baspasóz týryn uıymdastyrdy. Jýrnalıster qaýymyn «Ǵarysh qalashyǵynyń» jobasymen jáne Qazǵaryshqa vedomstvolyq baǵy­nysty «Qazaqstan Ǵarysh Sapary» ulttyq kompanııasy qyzmetiniń tynys-tirshiligimen onyń pre­zı­denti mindetin atqarýshy Marat Nurǵojın tanystyrdy. Elbasy Jarlyǵymen qurylyp, qyzmetke kirisken bul ulttyq kom­panııanyń qyzmeti búginde úsh negizgi baǵytta júrgiziledi. Onyń biri – ǵarysh qyzmeti salasynda aǵymdaǵy, uzaq merzimdi jáne salaaralyq baǵdarlamalardy ázirleýge jáne iske asyrýǵa qatysý bolsa, ekinshisi – Qazaqstannyń áleýmettik-ekonomıkalyq mindet­terin sheshýge baǵyttalǵan ǵarysh tehnologııalaryn engizý jáne úshin­shisi – ǵarysh júıeleri men keshenderin qurý jónindegi táji­rıbelik-konstrýktorlyq jumys­tardy júrgizý bolyp tabylady. BAQ ókilderin «Ushýdy bas­qarý ortalyǵy» zalyna bastap kel­gen Marat Rahmalyuly bul jer­­de álem týra alaqandaǵydaı kóri­­netinin aıtady. Bul, árıne, ózi­miz­diń otandyq «KazEOSat-1» jáne «KazEOSat-2» ǵaryshtyq jer­serik­teriniń tikeleı kómegimen júze­ge asady. Sonymen qatar, bul kúnde elimizdiń «qos qanatyna» aınal­ǵan apparattarymyzdy baqy­­l­aý ar­qy­ly, osy jerden bas­qary­la­dy. Biz atalǵan zalǵa kirgen bet­te-aq alyp monıtorly ekrannan zeń­gir kókte qalyqtap júrgen qos qar­ly­ǵa­shymyzǵa – KazEOSat-1 men KazEOSat-2 jerserikterine kózimiz tústi. Sandy derekterden qural­ǵan koor­dınattardy oqyǵan maman­dar­dyń málimdeýinen túıgenimiz, «KazEOSat-1» jerserigi Úndistan ústinen ushyp bara jatqan bolsa, «KazEOSat-2» Altaı taýlarynyń basyn shalǵan aq bulttyń arǵy jaǵynda júzip barady. Aıta keteıik, 2014 jyldyń 30 sáýirinde Kýrý ǵarysh aılaǵynan (Fransııa, Gvıana) KazEOSat-1 aıyrý qabileti joǵary tuńǵysh qazaqstandyq jerserigi qurylǵysy tabysty ushyryldy. Bul birinshi qazaqstandyq Jerdi qashyqtyqtan zondtaý jerserigi apparatynyń túsirý ónimdiligi táýligine 220 000 sharshy shaqyrymdy quraıdy. Al túsirý alabynyń eń uzyndyǵy – 2000 shaqyrym. KazEOSat-2 – ekinshi ǵarysh apparaty el Úkimetiniń tapsyrysy boıynsha «SSTL» brıtandyq kompanııasynyń «SSTL-150+» jerseriktik platformasy negizin­de jasalǵan. Joǵary dáldikti jer­seriktik navıgasııa júıesiniń jerústi ınfraqurylymy 2014 jyly iske qosylǵan bolatyn. Eki jobanyń da maqsaty elimizdiń aýmaǵynda ǵalamdyq navıgasııalyq jerseriktik júıelerdiń aqparat tutynýshylaryn sapaly qyzmet­terimen qamtamasyz etý bolyp tabylady. Atap aıtqanda, karto­grafııa men geodezııa; jerge orna­lastyrý jáne kadastr; aýyl sharýashylyǵy; geologııalyq bar­laý jumystary men ulttyq qaýip­sizdik syndy kóptegen sala­lar­dyń qyzmetin jeńildetetin appa­rat­tarymyzdyń ıgerilmeı jat­qan áleýetteri áli de bolsa barshylyq. Astanadaǵy «qısyq kópir» ǵaryshtan baqylanady Joǵaryda «qos qarlyǵashy­myzdyń» mejelengen maqsat-mindetin aıtyp óttik. Endi, sonyń aıǵaǵy retinde naqty bir my­sal keltirelik. Qaıbir jyldary Astana qalasyndaǵy qoǵamdy dúr sil­kin­dirgen «qısyq kópirdiń» shy­nyn­da da qısyq salynýy jurt­tyń jaǵasyn ustatqany jasy­­ryn emes. Bógenbaı dańǵyly men Alash tas jolynyń túıisken tusyn­da júrgizilgen kúrdeli qury­lys nysa­nyn salý barysynda ket­ken olqy­lyq keıinnen qaıta túze­lip, qalpyna keltirilgeni bar. Alaı­da, birneshe jyl merziminen kesheýil­dep qoldanysqa berilip, búginde el ıgiligine qyzmet etip jat­qan bul kópir qazir asqan dál­dik­pen muqııat baqylaýda ekenin bireý bilse, bireý bilmes. KazEOSat-2 apparatynyń kóme­gi­men ǵımarattardyń, ın­je­ner­lik qurylystardyń, stra­te­gııa­­lyq mańyzdy nysan­dar­dyń (AES, GRES, GES), bóget­ter­diń, dambalardyń jaǵdaıyna monı­torıng júıesin engizý jáne tóten­she jaǵdaılardyń aldyn alý ese­binen arttyrýdy qamtamasyz etý kózdelgen. Dáldigi joǵary otan­dyq navıgasııa júıesiniń jumy­syn Dıfferensıaldy túzetý jáne monı­torıng ortalyǵyn kórip, sáı­kes­tikti baǵalaý zerthanasyn ara­­la­­ǵanda jete túsingendeı boldyq. Asylynda, biz ári-beri zymy­rap kúnde ótip jatatyn álgi «qısyq kópirimizdi» osy or­ta­lyq mamandary qalt jiber­­meı qada­ǵalap-aq otyr eken. Árıne, ózi­mizdiń otandyq appa­rat­tary­myz­dyń kómegimen. Bul jerdegi dálme-dáldiktiń sheber ushtasatyny son­shalyq, kópir ústindegi keptelis máselesi jaıyna qalady. Dóńes ári burylysqa negizdelgen bul ótkeldiń bir buryshyna ornatylǵan arnaıy qurylǵylar mundaǵy kólik qozǵalysynyń jyldamdyǵy men jol jabyndysynyń quramyn anyqtap, onyń astyndaǵy metall-plıta­lardyń, tireý-baǵanalardyń berik­t­igin nemese olarǵa túser salmaqtan oryn alatyn aýytqý­shylyqty mıllımetrlik dáldikpen aıqyndap bere alady. Demek, eger bul jerde qandaı da bir tótenshe jaǵdaı bolý qaýpi tónse, onyń aldyn ala alatynymyz sózsiz. Osylaısha, Qazaqstan táýelsiz­dik jyldarynda ǵarysh salasyn qarqyndy damyta aldy. Buǵan elimizdiń halyqaralyq deńgeıde júzege asyryp jatqan jarqyn jobalary dálel. Máselen, búgin­gi tańda «Qazaqstan Ǵarysh Sapary» ulttyq kompanııasy» AQ álem­dik jetekshi kompanııalardyń resmı dıstrıbıýtory bolyp taby­lady. Olardyń qatarynda óz elimiz ben Ortalyq Azııa (О́zbek­­­stan, Qyrǵyzstan, Tájik­stan, Túrik­menstan) elderi men AQSh, Kanada, Koreıa syndy mem­leketterdegi árip­tes kompanııalary jet­kilik­ti. Olar jerserikterinen optıka­lyq jáne radarly derekter tara­tý jónindegi aqparattar almasý­da. Demek, elimizdiń ǵarysh sala­sy ǵylymı-tehnologııalyq maqsat­taǵy salalyq júıesin qurý arqy­ly ulttyq kompanııa menshikti joba­syn sátti júzege asyryp keledi. Nurlybek DOSYBAI, «Egemen Qazaqstan» Sýretti túsirgen Erlan OMAROV, «Egemen Qazaqstan»