Kóleńkeli bızneske jol berilmeıdi

  Ońtústik Qazaqstan oblysy boıynsha memlekettik kirister departamentiniń bıylǵy jyldyń alty aıynda atqarǵan jumystaryn esepke alar bolsaq, bıýdjettiń kiris bóligi anaǵurlym ulǵaıyp, mejelengen mindetterdiń asyra oryndalǵanyn baıqaýǵa bolady. Áıtse de, búkil álemdi sharpyǵan daǵdarys salqyny Qazaqstanǵa áserin tıgizbeı qoıǵan joq. Import pen eksporttyń ara-salmaǵy ájeptáýir tómendedi. Biz Elbasynyń «100 naqty qadam» Ult Jospary boıynsha jumys jasap jatqan oblystyq memlekettik kirister departamentiniń basshysy Altynsary ÚMBETÁLIEVTEN ózimizdi mazalaǵan suraqtarǵa jaýap alǵan edik. – О́zderińiz de anyq baıqaǵandaı, búkilálemdik qarjy daǵdarysy ımport pen eksportqa edáýir áserin tıgizdi. Máselen, ótken jyldyń alty aıynda syrtqy taýar aınalymy 1 mlrd. 340 mln. dollar bolsa, bıylǵy jyldyń osy merziminde 759,2 mln. dollar ǵana boldy. Taýar aınalymynyń azaıýy ımport pen eksporttyń tómendeýin kórsetedi. Ekonomıkalyq daǵdarysqa baılanysty taýarlardyń eksporty 271 mln dollarǵa tómendegen. Sonymen qatar, munaı jáne munaı ónimderi, un, ósimdik maıy, sement, qara metall jáne transformatorlardyń eks­porty da edáýir azaıǵan. Bul, árıne, Qazaqstannyń basyna túsken ekonomıkalyq qıyndyq emes, álemdegi barlyq memleketterde oryn alyp jatqan jaǵdaı. Atamyz qazaq «ornynda bar ońalar» deıdi. Bul ýaqytsha qıyn­dyq ta óter, memleketimizdiń ábden kemeldengen kezin de kóremiz. Ol úshin bárimiz Elbasynyń tóńiregine toptasyp, bir jaǵadan bas, bir jeń­nen qol shyǵaratyndaı is-qımyl jasaýymyz kerek. Búgingi tańda jalpy oblys boıyn­sha keden beketteri 11087 taýar deklarasııalaryn resimdedi. Qarjy mınıstrligi bekitken stra­tegııalyq josparǵa sáıkes ımport – 7 saǵat­ta, eksport 2 saǵatta re­simdelýge tıis. Departament tarapynan bul talap oryndalýda jáne únemi baqylaýǵa alynady. Nátıjesinde ımport resimi orta eseppen 3 saǵat 50 mınýtke, eks­port 37 mınýtke jetkizilgen. Bul degenimiz, bıznes ókilderine qolaıly, oń nátıje dep aıtýǵa bolady. – OQO aımaqtyq kommýnıkasııalar qyzmetinde ótken brıfıngte departamenttiń sa­lyq túsimi boıynsha jaqsy nátıjelerge jetkendigi aıtyldy. Osy baǵyttaǵy jumys­taryńyzdy aıtyp berińizshi? – Memlekettik kirister or­gandarynyń negizgi qyzmeti – memleket qazynasyn toltyrý. Departament aǵymdaǵy jyldyń birinshi jartyjyldyǵyna qoıyl­ǵan mindetterdi abyroımen oryndady. Barlyq deńgeıdegi bıýdjetter boıynsha boljamdar asyra oryndaldy. – Sońǵy ýaqyttary jal­ǵan kásipkerlik degen ja­ýyn­nan keıingi shyǵatyn sańy­raý­qulaqtaı kóbeıip ketti. Eko­nomıkalyq tergeý salasy sizderdiń departamentke tıesili. Ońtústik Qazaqstan oblysy eli­mizdiń mańyzdy qaqpasy sanalady. Jastarymyzdy jegi qurttaı kemirip jatqan esirtkini saýdalaý­shylar shekaradan tesik tabýǵa tyrysady. Osy baǵyttar boıynsha qandaı is-qımyldar atqaryp jatyrsyzdar? – О́kinshke qaraı, memleket jáne Úkimet tarapynan barlyq jasalynyp jatqan qoldaýdy durys túsinbeı, zań buzýshylyqqa jol beretin jaýapsyz bıznes ókilderi de aramyzda barshylyq. Sonyń dáleli, esepti kezeńde ekonomıkalyq tergeý qyzmetinde jalǵan kásipkerlik salasyndaǵy qylmystyq isterdiń sany 244-i qurap otyr. Onyń ishinde búgingi tańda 45 qylmystyq is óndirispen aıaqtalǵan. Naqty aıt­qanda, 31 qylmystyq is sotqa jol­dandy, 14 qylmystyq is aqta­latyn negizdermen óndiristen qys­qartyldy. Bıýdjet salasyndaǵy baǵytty alatyn bolsaq, aǵymdaǵy jyldyń basynan jalpy 58 qylmystyq is tirkelgen. О́ndirispen aıaqtalǵan qylmystyq ister boıynsha bıýdjetke 584,2 mln.teńge zalal keltirilse, bul qarajat tolyǵymen bıýdjetke óndirildi. Aǵymdaǵy jyldyń basynan jalǵan kásipkerlik belgileri bar mekemelerdiń memlekettik tirkeýlerin joıý úshin joldanǵan qujattardyń ishinen sot organdary 33 mekemeniń memlekettik tirkeýlerin zańsyz dep tanydy. Sondaı-aq, 31 mekemeniń 1531 mámilelerin 3,3 mlrd. teńgeden astam somaǵa jaramsyz dep taný úshin sotqa talap-aryz joldandy. Osynyń ishinen 15 mekemege qatys­ty mámileler sot sheshimimen jaramsyz dep tanyldy. Búgingi tańda memleketke keltirilgen zalaldy óndirý jumystary júr­gizilýde. Bizdiń qyzmetimizdiń basym baǵyttarynyń biri esirtki zat­tarynyń zańsyz aınalymyn anyqtaý bolyp tabylady. At­qarylǵan jumystardyń qory­tyndysymen aǵymdaǵy jyl­dyń basynan 20 qylmystyq is qozǵalyp otyr. Negizgi quqyq buzýshylyq, – shekara arqyly О́zbekstan Res­pýblıkasyna esirtki zattaryn alyp ótý. Anyqtalǵan derekter boıynsha 19 tulǵa ustalǵan, olardyń 13-i О́zbekstannyń azamattary bolsa, 6-ýy Qazaqstannyń azamattary. Mysaly, bıylǵy 21 qańtarda «Jibek joly» keden beketinde Qazaqstan Respýblıkasynyń azamaty D.Sýlpataev 57 gramm «marıhýana» esirtki zatyn 12 dana sirińke qoraptaryna salyp alyp ótpek bolǵan kezde ustalǵan. Sot úkimine sáıkes atalǵan azamat 7 jyl bas bostandyǵynan aıyryldy. Jalpy, atqarylǵan jedel iz­destirý is-sharalary bary­synda 517 gramm esirtki zattary tárkilendi. Zań buzǵan 13 jeke tulǵa boıynsha sotpen úkimder shyǵaryldy, al qalǵan 6 qylmystyq is sotta qaralý satysynda. Ekonomıkalyq kontrabanda jáne keden salasyndaǵy quqyq buzýshylyqtar boıynsha 19 qylmystyq is qozǵaldy. – Altynbek Dúısenbekuly, Qazaqstannyń ár­bir azamaty óziniń dúnıe-múlki jóninde keler jyldan bastap tolyq esep beredi. Múlikti jarııa etýdiń jańa tolqyny osy dek­larasııa aldyndaǵy sońǵy daıyndyq sııaqty. Bul jumystar qansha­lyqty nátıje berip jatyr? – Zamannyń ár ıiriminde jas táýelsiz memleketimizdiń jańa qalyptasyp jatqan kezeńinde túıeni túgimen jutqandar da boldy. Endi ondaı sybaılas jemqorlyq pen kóleńkeli bızneske esik qatty jabylady. Jalpy, «100 naqty qadam» aıasynda, 2017 jyldan bas­tap kezeń-kezeńimen jalpyǵa birdeı deklarasııalaý bastalady, birinshi kezekte deklarasııany memlekettik qyzmetshiler, depýtattar, sottar, jergilikti ózin-ózi basqarý organdaryna saılanǵan tulǵalar, Ulttyq bank pen vedomstvolar qyzmetkerleri, kvazımemleket­tik sektorda basqarý fýnksııalaryn atqaratyn tulǵalar jáne olardyń jubaılary, ulttyq bas­qarý holdıngi, ulttyq holdıng jáne ulttyq kompanııalar­dyń qyzmetkerleri tapsyrady. Al, ekinshi kezekte, 2020 jyldan bastap deklarasııany basqa qalǵan jeke tulǵalar tapsyrady. Elbasynyń salıqaly saıa­sa­tynyń arqasynda, halyqty jal­pyǵa birdeı deklarasııalaýǵa daıyndaý maqsatynda, elimizde úshinshi ret múlikke raqymshylyq jasaý aksııasy ótkizilýde. Múlikter men qarajattarǵa raqymshylyq jasaý merzimi osy jyldyń sońyna deıin uzartylǵany barshaǵa málim. Memlekettik kirister depar­tamenti men oblys ákimdigi múlikti jarııa etýge baılanysty birles­ken medıa-jospar quryp, halyq ara­­synda keńinen úgit-nasıhat jumystaryn júrgizip jatyr. Atqarylyp jatqan jumys­tardyń nátıjesinde oblys boıynsha jergilikti atqarýshy organdar­da qurylǵan komıssııalar jalpy somasy 64,0 mlrd.teńgeni quraıtyn 6952 ótinish qabyldady. Jyl basynan oblysymyzdyń 146 azamaty 14,2 mlrd.teńge kóle­minde aqsha qarajattaryn jar­ııa etti. Al, memlekettik kirister or­­gandary tarapynan búgingi kúnge Qazaqstan Respýblıkasynan tys ornalasqan jyljymaıtyn múlikter boıynsha 328,4 mln. teńgeni quraıtyn 19 ótinish boıynsha raqymshylyq jasalyndy. Múlikti jarııa etý aksııasy halyqqa qolda bar múlikti jarııa etip, zańdy aınalymǵa engizýge múm­kindik beredi. Sondyqtan, jalpyǵa birdeı deklarasııalaý aldynda osy múmkindikti tolyǵymen paıdalaný qajet. Múlikteri men tabystary týraly málimetter jalpyǵa birdeı deklarasııalaýǵa qajet bolatynyn eskersek, múlikterin jarııa etetin azamattardyń sany kóbeıedi degen oıdamyz. Halyqty jalpyǵa birdeı dek­­­­larasııalaýǵa daıyndaýdyń taǵy bir baǵyty, «kóleńkeli eko­nomıkanyń» pármendi salasy­nyń biri qolma-qol esep aıyrysý tártibin retke keltirý bolyp ta­bylady. Osy maqsatta bıýdjetke tıesili salyq jáne basqa da tólemderdiń tolyq túsýin qamtamasyz etýdiń basty quraly – onlaın rejiminde derekterdi joldaýǵa múmkindigi bar baqylaý-kassa mashınalaryn qoldanýdy engizip jatyrmyz. Elbasymyz Nursultan Nazar­baevtyń «Qazaqstan jańa jahandyq naqty ahýalda: ósý, refor­malar, damý» atty Qazaqstan halqyna Joldaýynan týyndaǵan mindetterdi iske asyrýǵa barlyq memlekettik qyzmetkerler halyq­pen birlese atsalysýy kerek. Biz­­diń birlesip atqaryp jatqan jumysymyz – memlekettiń jáne eldiń múddesi. Ol barshamyzǵa ortaq is. Áńgimelesken Baqtııar TAIJAN, «Egemen Qazaqstan»  Ońtústik Qazaqstan oblysy