DÚBIR

Olımpıadanyń bastalýyna 7 kún qaldy Jeti kún. Týra bir apta. Qudaı qalasa, endi bir jetiden keıin biz Rıo aspanynda jarqyrap janǵan alaýdy da, sonyń aldynda bastalatyn jahandyq jarystardy da kóretin bolamyz. Bul – tórt jyldyq sıklden turatyn kezekti Olımpııalyq oıyndardyń búgingi kúnniń shyndyǵyna aınalǵanyn kórsetip beredi. Bizdiń bul Olımpıadadan da kúterimiz kóp. Sondyqtan, qazaq eliniń namysyn qorǵaǵaly bara jatqan sportshylarymyzǵa sáttilik tileımiz. Myrzaǵalı Aıtjanov: «Mejemiz – eki altyn medal» Beısenbi kúni tań sibirlep atqanda, bokstan Qazaqstan ulttyq quramasy Olımpıada oıyndaryna attandy. Alys sapar aldynda quramanyń bas jattyqtyrýshysy Myrzaǵalı Aıtjanovpen kezdesip, sózge tartyp edik. – Myrzaǵalı Qulanuly, el senimin moıyndaryńyzǵa «júktep», tórt jylda bir ótetin dúbirli dodaǵa attanǵa­ly otyrsyzdar. Áýeli daıyndyqtan bastasaq. Isi qazaq úmit artqan júrekti de bilekti jigitterimizdi sporttyq baptaryna keltirý ońaı is emes ekendigin bilemiz. – Daıyndyq bekitilgen jospar boıynsha ótti. Bul – birneshe kezeńnen turatyn, júıeli túrde josparlanǵan, uzaq merzimdi jumys. Qazir sońǵysyn, ıaǵnı ádis-aıla, tásil-taktıka daıyndyqtaryn jetildirý jumystaryn aıaqtap qaldyq. Buǵan deıin Alataý baýraıynda, ıaǵnı taýly jerde, taza aýada kúsh-qýat tolyqtyrý jumystaryn ótkizip keldik. Astanaǵa kelgen soń bizge Qanat Islam baýyrymyz alyp kelgen kásipqoı boksshylar qosyldy. Solarmen birge jattyǵyp, sparrıngtik kezdesýler ótkizdik. Jalpy, daıyndyq jumystarynyń bári de oıdaǵydaı ótti. Jigitterdiń kóńil-kúıleri jaqsy. Bári de jaýapkershilik júginiń qanshalyqty mańyzdy da aýyr ekendigin biledi. Rıoǵa baryp, bir aptadaı daıyndyǵymyzdy pysyqtap, eń bastysy, jigitterdi jergilikti klımatqa jersindirip alýdy josparlap otyrmyz. Jigitterdiń bári 5 tamyzda tarazyǵa túsedi. Sodan soń – jerebe. – Endigi másele – jospar. Eki altyn alamyz dep júrgenderińizdi el biledi... – Qudaı qalasa, eki altyn medal alamyz dep otyrmyz. Biraq biz ǵana emes, Olımpıada sharshy alańynda baq synaıtyn ózge eldiń boksshylary da saf altyndy armandaıdy. Muny da umytpaýymyz kerek. О́zi 10 altyn ǵana. Týra sonsha kúmis pen 20 qola sarapqa salynady. Al boksshylar sany – 250. Bári de medaldan dámeli. Osynyń bárin esepke alyp, ózimizdiń shama-sharqymyzdy eskerip, eki altyn júlde alamyz degen oıymyz bar. Biraq bul bizdiń múmkindikterimizdiń shegi emes. Altyn sanyn ekeý dep júrgenimizben, ata-babalarymyz aıtyp ketkendeı, aryq aıtyp semiz shyǵýdy oılap júrmiz. – Al jalpy medal sany qansha bolady dep jobalap otyrsyzdar? – Tórt-bes medal, onyń ekeýi – altyn. – Osy júldelerdi jeńip alýǵa qaı boksshylarymyzdyń múmkindik­teri mol? – Boksshylarymyzdyń sońǵy kez­derdegi kórsetkishterine qarap, qol jet­kizgen jetistikterin eskere otyryp, qaı­sy­synyń múmkindigi molyraq ekendigin aıtýǵa bolady. Biraq sonyń ózinde eshkimdi de bóle-jara aıtqymyz kelmeıdi. Nege? Sebebi, barlyǵy birdeı jumys atqaryp jatyr. Ári bul – Olımpıada. Al munda ártúrli jaǵdaılar bolady. «Altyn alady» dep, senim artyp otyrǵan jigitterdiń joldary bolmaı, basqa boksshylardyń aıy ońynan týyp, chempıon bolyp jatady. Sondyqtan, bul suraǵyńyzǵa «kimniń baǵy men baby qatar shabady, sol altyn alady» dep jaýap bergim keledi. – Jattyǵý jumystarynda tek qa­zaq­­sha sóıleısiz. Az da bolsa, qurama sa­pyn­da ózge ult ókilderi de bar ǵoı. Solarǵa túsinikti bolsyn dep, oryssha da sóılemeısiz be? – Bul qazaq eliniń ulttyq quramasy emes pe?! Sondyqtan, qazaqsha sóıleımin. Jattyǵý jumystarynyń bárin de qazaq tilinde júrgizemin. Biz qazaqtyń namysyn qorǵaımyz. Basqa eldiń emes! Sol sebepti, ana tilimizde sóıleımiz. Bári de tárbıeden bastalady deıdi. Tańerteń turǵan bette sapqa turyp, Ánuranymyzdy shyrqaımyz. Bári de jatqa biledi. Eń áýeli, bir-biri­mizben qazaqsha amandasamyz. – «Osy jigittiń joly bolmady-aý, Olımpıadaǵa bara almaıtyn boldy» dep, ókinish bildiretin elde kim qalatyn boldy? Siz úshin «qap, áttegen-aı» dep, qynjylatyn bireý-mireý bar ma? – Joq. Úzdikterdiń bári de – ulttyq qurama sapynda. Olımpıada joldamasyn naǵyz úzdik boksshylarymyz jeńip aldy.  Áńgimelesken Nurǵazy SASAEV ASTANA Olımpıada qalashyǵy ashyldy О́tken aptanyń sońynda Rıo-de-Janeıroda Olımpıada qalashyǵy resmı túrde ashyldy. Buǵan arnalǵan saltanatty rásimdi Rıo-2016 uıymdastyrýshy komıteti júrgizip, komandalar ókilderine qalashyqty tanys­tyrdy. Jańadan salynǵan aýdanda Olımpıadaǵa kelgen sportshylar men olardyń jattyq­tyrý­shylary, sondaı-aq sport delegasııasynyń músheleri ornalasady. Qazirdiń ózinde munda sportshylardyń aldyńǵy legi kelip úlgerdi. Degenmen, olardyń birqatary qalashyq úılerine kóńilderi tolmaıtyndaryn jetkizip te jatyr. Buǵan keıbir qurylys nysandarynyń tolyq bite qoımaǵany sebep bolǵan sııaqty. Sol sebepti, barǵan týrıster men mamandar arasynda munda ornalasýdan bas tartyp jatqandary da bar kórinedi. Aıtýly alamanǵa álemniń túkpir-túkpirinen kelgen sport delegasııasynyń demalyp, tyny­ǵýyna arnalǵan qalashyqta barlyǵy 31 nysan boı kótergen. Oıyndar kezinde munda 18 myń adamǵa deıin jaıǵasa alady. Olarǵa shamamen 13 myń adam qyzmet kórsetedi. Munda sport zaly, demalys aımaǵy, sulýlyq salony men dinı ortalyqtar jáne zamanaýı úlgide jabdyqtalǵan medısınalyq ortalyq pen 5 myń adamǵa arnalǵan ashana bar. Serik Pirnazar, «Egemen Qazaqstan» Nıdjattyń nıeti El namysyn túrli halyqara­lyq saıystarda qorǵaıtyn aýyl atletter qataryna qosylǵan zil­temirshiniń biri – Nıdjat Ragı­mov. Buryn-sońdy el sportshylary arasynda aty estilmegen bul atlet kim edi? Árıne, osy sa­ýalǵa jaýap izdegende, aldymen onyń Ázerbaıjannyń astanasy – Bakýde týyp-óskenin alǵa tartýǵa bolady. Sanaýly kúnderden ke­ıin, ıaǵnı 13 tamyzda jasy 26-ǵa tolady. Aýyr atletıkamen aı­­nalysýdy óziniń kindik qany tamǵan elde bastapty. О́ziniń aıtýyna qaraǵanda, Ázerbaıjan quramasynyń sapynda bolǵanda ákesi Álıden tálim alypty. Osy quramada júrip, álemdik do­dadaǵy alǵashqy jeńisine jetken. Naqtylaı aıtqanda, 2010 jyly Sıngapýrda ótken jasós­pirimderdiń Olımpııalyq oıyndarynda top jaryp, altyn júldege ıe bolǵan. Sol kezde ol 69 kıloǵa deıingi salmaqta baq synaǵan. Osy jeńisten soń jas atlet úsh jylǵa deıin álemdik saıystarǵa qatysa qoıǵan joq. Bálkim, buǵan onyń óz salmaǵyn ulǵaıtqany sebep bolǵan sekildi. Ol osy úsh jyl ishinde 77 kıloǵa deıingi salmaqqa  aýy­sýdy uıǵarypty. Ras, bul oǵan ońaı­ǵa túse qoıǵan joq. Mundaı qadamǵa ol óz qalaýymen de, tipti, jat­tyqtyrýshylarynyń ke­ńesimen de barýy múmkin. Qalaı degende de, ol 2013 jyly jastar arasyndaǵy álem chempıonatynda kúmis júldeni enshilepti. Alaıda, 2014 jyly Nıdjat Ragımovtiń ómirinde úlken óz­gerister oryn aldy. Dál sol ýaqytta Ázerbaıjan aýyr atletıka quramasynda 18 sportshy dopıng daýyna iligip, Eýropa chempıonatynyń medalinen aıy­ryldy. О́z eliniń sportshylary halyqaralyq saıys­tardan shettetilgen tusta jas ziltemirshi shetelge ketýdi oılas­tyrypty. Tańdaýynda birneshe el bolǵanmen, Qazaqstan týy astynda baq synaýǵa bel býyp­ty. Sóıtip, ol bizdiń eldiń namysyn 2015 jyldan bastap qorǵaýǵa qadam jasady. Qazaqstan quramasyna qatysqan alǵashqy halyqaralyq saıysta baǵy jan­dy. AQSh-tyń Hıýston qalasynda ótken álem chempıonatynda qarsylastarynyń bárin qapy qaldyrdy. Sol synda onyń juldyzy janaryna eshkim bás tikpegen tárizdi. О́ıtkeni, onyń salmaǵynda myqty qarsylastar kóp edi. Ásirese, London Olım­pıadasynyń júldegeri qytaılyq Lıýı Sıao­szıýn, soltústikkoreıalyq Kım Kvong Song jáne armenııalyq An­dranık Karapetıan buǵan deıin mundaı álemdik dodalarda top jaryp, mol tájirıbe jınaǵan. Jahandyq jarysta dál osy aýyr atletter julqa kóterý saıysynda alǵashqy lekten kórinip, 165 kılony tóbesinen asyrǵan N.Ragımovti tórtinshi orynǵa syrǵytyp jibergen edi. Alaıda, osy tórt ziltemirshi serpı kó­terýde tartysty odan ári qyz­dyrdy. Bul saıysta Lıýı Sıao­szıýn 201 kılo tartatyn zil­temirdi úsh múmkindiginde de tarta alǵan joq. Al Kım Kvong Song qana 201 kılony kóterdi. Qazaqstan namysyn qorǵaǵan aýyr atlet bastapqyda 195 kılony ońaı baǵyndyrdy. Ekinshi múmkindiginde oǵan 200 kılony baǵyndyrý júktelgenimen, bas bapker Alekseı Nı tapsyrys­ty 202 kıloǵa apardy. Odan soń otandasymyzǵa 207 kılony kóterý mindeti qoıyldy. Ras, birden bes kıloǵa kóbeıgen zil­temirdi yryq­qa kóndirý ońaı emes. Degenmen, Nıd­­jat Ragımov ózine úlken úmit ar­tylǵanyn túsi­nip, údeden kórine bildi. Álem chempıonatyndaǵy qos­saıys nátıjesinde Kım Kvong Song pen Nıdjat Ragımovtiń kór­setkishi teń tústi. Ekeýinde de 372 kılo. Degenmen, qarsy­la­synyń salmaǵy Nıdjattan bir kı­loǵa aýyr bolyp shyqty. Osy­laısha, Qazaqstan aza­matty­ǵyn qa­byldaǵan ázerbaıjan jigiti­niń baǵy janyp, álem chempıony atandy. – Álem chempıonatyndaǵy jeńisimnen keıin Olımpıa­da oıyndaryna daıyndyqty bastadym. Ras, bul saıysqa deıin kóp ýaqyt jattyǵýdan qol úzip qalyp edim. О́zimdi qaıradym, bapkerlerdiń keńesin kóńilge túıdim, – deıdi jaqyn kúnderi Brazılııaǵa attan­ǵaly otyrǵan Nıdjat Ragımov. – Qa­zaqstandaǵy aýyr atletter mektebinde shyńdalyp júrgenime qýanyshtymyn... Qazir Nıdjat Ragımovke qa­zaq­standyqtar túgel úmit artyp otyr. «El úmitin aqtaýǵa ty­rysamyn» deıdi taý kótergen Tolaǵaıdaı bula kúshtiń ıesi. Joldasbek ShО́PEǴUL, «Egemen Qazaqstan» ATYRAÝ Eskek esýde de esemiz bar Baıdarka men kanoe esýden jasyndaı jarq ete qalǵan Tımýr Haıdarovtyń esimi Germanııanyń Dýısbýrg qalasynda ótken Álem kýbogy jarysynda belgili bol­ǵan. Dúnıe júzindegi 63 memleketten jınalǵan 600-den astam sportshynyń dodasyna alǵash ret qatysqanyna qaramastan Qa­zaqstan quramasy qola medal jeńip aldy. 500 metrlik qashyqtyqta tá­jirıbeli eskek esýshi Sergeı Emelıanov Álem kýbogynyń qola medalin Qazaqstan qorjynyna salǵan. Ońtústik Qazaqstan oblysynan shyqqan jas talant Tımýr Haıdarov 200 metrlik qashyqtyqta baıdarka men kanoeda jalǵyz esýden úzdik bestikke kirdi. Kelesi qashyqtyqta Tımýrmen juptasqan Mereı Medetov ekeýi qola medalǵa synyq súıem jetpeı qaldy. Álem kýbogynyń ekinshi kezeńi Chehııanyń Rachısa qalasynda ótkende Tımýr 200 metrlik qa­shyq­­tyqta qarsylastaryna esh múmkindik qaldyrmaı, márege jeke dara keldi. Dýısbýrgte ketken eseni Mereı Medetov ekeýi qaıtaryp, kúmis medaldi jáne jeńip aldy. Sodan soń Qazaqstan quramasy sportshylardy tynyqtyrý úshin Álem kýbogynyń úshinshi kezeńinen bas tartqan. Qurama Rıo-de-Janeıro Olım­pıadasy aldyndaǵy sońǵy oqý-jattyǵý jıynyn Belarýs jerinde ótkizdi. Budan soń Chehııanyń Rachısasynda kem-ketikti taǵy bir pysyqtap, Rıoǵa jarys bastalardan úsh kún buryn keledi. Eskek esý – ońaı sport túri emes. Aýa raıy, jeldiń soqqan baǵyty qatty áser etedi. Kóbine sáttilik kómektesedi. Máselen, Mereı Medetov ekeýi juptasyp esýde aqtyq synǵa deıin bári tamasha bolǵan. Sońǵy startta ekeýi birden shyǵyp kete almaı, bir metrlik qashyqtyqta ózge qarsylastarynan qaıyq korpýsynyń ortasynda qalyp ketken. Oń jaqtan esetin ekeýi baryn salyp básekelesterin qý­yp jetkenimen, alǵashqy metr­degi sátsizdiktiń orny tolmaı, «kúmiske» qanaǵat etýge týra kelgen. Qazir Tımýr Haıdarov 200 metr­­lik qashyqtyqqa tyńǵylyqty daıyndalýda. Álem kýbogy jarysynda ol qytaı jáne ýkraın eskekshilerin artqa tastaǵan. Ýkraındardyń buryn Olımpıada oıyndarynyń jeńimpazy bol­ǵanyn eskersek, Qazaqstan qurama­synyń eń jas eskek esýshisi úshin úlken motıvasııa bolary daý­syz. Qalaı degende de, Ońtústik Qazaqstan oblystyq baıdarka men kanoe esýden federasııanyń Prezıdenti, Qazaqstanǵa eńbegi sińgen jattyqtyrýshy Denıs Jarmenov Sergeı Emelıanov pen Tımýr Haıdarovqa úlken úmit artyp otyr. Baq ta, bap ta qosa shapsa, Oń­tústiktiń bula jigitteri álemniń juldyzyna aınalmaq.  Baqtııar TAIJAN, «Egemen Qazaqstan» Ońtústik Qazaqstan oblysy Tatamı tarlany Dzıýdodan ulttyq quramanyń bes Olımpıadada alǵan jalǵyz medali bar. Ol – Ashat Jitkeevtiń «kúmisi». Qyzdar quramasynyń qorjynynan medal syńǵyry áli kúnge estilgen emes. Rıo tórindegi tatamıde osy olqylyqtyń orny tola ma, degen saýaldyń jaýabyn izdep, 63 kılo salmaqtaǵy Azııa chempıonatynyń qola júldegeri, Álem kýbogynyń, álemdik Gran-Prıdiń qola júldegeri atanǵan Marıan Ordabaevaǵa  habarlasqan edik. Telefon tutqasyn kótergen Marıan jańa ǵana jattyǵýdan kelip, demalyp otyrǵanyn aıtty.   – Ulttyq quramamen birge Al­matyda «Baǵanashyl» kesheninde jattyǵý ótkizip jatyrmyz. Osy jerdegi on kúndik jattyǵýdy aıaqtaǵan soń, Brazılııaǵa ushamyz. Aldymen San-Paýlýǵa, odan ári Rıoǵa baramyz. Jattyǵý oı­daǵydaı ótip jatyr, quramanyń qyzdary jaraqattan aman-esen. Psıhologııalyq jaǵynan da, dene kúshi jaǵynan da daıynbyz dep aıta alamyn. Jalpy, psıhologtyń kómeginsiz de qurama músheleriniń kóńil kúıi jaqsy, ornyqty dep oılaımyn, – dedi ol. 63 kılo – kúrestiń kóp túrinde básekelestik óte kúshti salmaq dárejesi ekendigi belgili. Bul týraly Marıan bylaı deıdi: – Meniń salmaǵymda slove­nııalyq dzıýdoshy Tına Trstenıak álemdik reıtıngte kóshbasshy sanalady. Ol byltyr Astanada ótken álem chempıonatynda altyn medal alǵanyn bilesizder. Jaqsy kúresedi, únemi babynda júretindiginiń arqasynda birneshe jyldan beri jaqsy nátıjelerge qol jetkizip júr. Fransııanyń 63 kıloda kúresetin dzıýdoshy­sy da óte kúshti. Mońǵolııa, Japo­nııa elderiniń balýandary da myqty. Jalpy, meniń salmaǵymda básekelestik óte kúshti. Biraq men qarsylastarymnan qoryqpaımyn. Olımpıadada bar kúshimdi salatynyma senińizder. Qalǵanyn tatamıde kóremiz. Basty maqsat – medal alý. Marıan aıtyp otyrǵan fransýz balýany Klaress Agbenený – qurlyq dodalarynda júlde alyp júrgen sportshy. Eresekter arasyndaǵy dodalarǵa qosyla salysymen, olja sala bastaǵan Klaress 2012 jyly London Olım­pıadasynyń joldamasyn jerlesine ustatýǵa májbúr bolǵan-dy. Bul joly Brazılııaǵa tájirıbesi tolysqan shaǵynda barǵaly tur. Alaıda, ózi aıtqandaı, jerlesimizdi qarsylastarynyń ataq-dańqy jasqandyrmaýǵa tıis. Marıandy sportshylar otbasynda týyp-ósken deýge bolady. Ákesi qoıan-qoltyq urys túrinen sport sheberi. Anasy kásibı sportshy bolmasa da, fýtbolmen, voleıbolmen áýestengen. Tatamıge 11 jasynda aıaq basqan Marıan sodan bergi 15 jylǵa jýyq ýaqytta biraz belesterdi baǵyndyrǵanyn jankúıerler bilýge tıis. Aıtpaqshy, áleýmettik jelidegi pikirlerge qarasaq, jerlesimizdi qyrǵyz qyzy dep oılaıtyndar bar eken. Joq, Marıannyń ulty qazaq. Ákesi de, anasy da Almatyda týyp-ósken jergilikti qazaqtar. 1987 jyly otbasy jumys babymen ýaqytsha Qyrǵyzstanǵa baryp, kindik qany Ystyqkól jaǵasyna tamǵany bolmasa... Olımpıadaǵa attanǵaly otyr­ǵan balýan qyz «Egemen Qazaqstan» arqyly jankúıerlerge: – Jarys aldynda boljam jasaý eń qıyn nárse. Ásirese, dzıý­doda jeńis nemese jeńilis bir sekýndqa jetpeıtin ýaqyt ishinde sheshilip ketýi múmkin, barlyǵyn tatamı kórsetedi. Biz qolymyzdan kelgenshe joǵary nátıjege umtylamyz. Jeńiske jetip jatsaq, bul elimiz­de dzıý-do kúresiniń damyǵany, gúldengeni. Jankúıerlerdiń qoldaýyn kútemin, – dedi. Arnur ASQAROV, «Egemen Qazaqstan»