Jaýynger qabiri jetpis jyldan keıin tabyldy

Tólesh Ábdirahmanov habarsyz ketkender sanatynda edi Uly Otan soǵysynyń dúrmegi basylsa da, onyń surapyl zardaptary adamzat júregin áli kúnge syzdatýmen keledi. Elin qorǵaımyn dep qolyna qarý alǵan qanshama jerlesterimiz maıdan dalasynda opat boldy. Habarsyz ketkenderi qanshama. Biraq, erlerdiń aty óshpeıtinin ýaqyttyń ózi dáleldep otyrǵandaı. Muny ulaǵatty kókshelik jaýynger Tólesh Ábdirahmanovtyń taǵdyry rastaı túsedi... Jaqynda jerles jaýyngerdiń nemeresi Bolat Tóleshev tilshiler qosynyna kelip, arada jetpis jyl ýaqyt ótkende atasynyń jerlengen qabiri tabylǵanyn habarlady. Júzi qubylyp, daýys yrǵaqtary terbele aıtylǵan hıkaıattyń mazmuny tómendegishe edi. Bolat jyl basynda atasynyń derekterin ǵalamtorǵa salyp jibergen. Ǵajapty qarańyz, bes aı shamasynda jaýap kelip tur. Reseıdegi «qyzyl izshilerden». Máskeýden shyqqan top Smolensk oblysynda belgisiz adamdardyń birshama qabirin tapqan. «Obe­lısk» izdeý toby jıyrma jyldan bergi ıgi isinde eki myńǵa jý­yq sarbazdyń máıitin tapqan eken. Biraq, olardyń jet­piske jýy­ǵynyń ǵana naqty kim eken­digi anyqtalypty. Bizdiń jer­lesimiz Tólesh Ábdirah­manovtyń qabirine de kezdeısoq tap kelgen kórinedi. Top jetekshisi Mıhaıl Polıa­kov bul oqıǵa 2015 jyldyń qyrkúıek aıynyń aıaq sheninde órbigenin aıtady. «Qyzyl izshiler» Temkınskıı aýdanyna qarasty Semenovskoe derevnıasynyń ja­nyn­daǵy orman alqabyn qaraý kezinde, jolǵa jaqyn orna­lasqan alańqaıdan jerdiń sýsyp uńǵylanǵanyn baıqaıdy. Sóıtip, ony tazalaý barysynda, bul tórt jaýyngerdiń deneleri kómilgen qabir ekeni anyqtalady. Sarbazdardyń denelerimen birge oqtan qorǵanatyn kaska, qa­ryn­dash, lınza, tıyn jáne eki medalon tabylypty. Tek, osy eki medalonnyń bireýindegi jazýdy ǵana saraptamalyq oqý­ǵa múmkindik bolǵan. Onda: «Ábdi­rah­manov Tólesh, 1906 jyly týǵan, Qaz KSR-i Aqmola oblysy, Eńbekshilder aýdanynyń týmasy. Otbasy, jubaıy Rahıma Ábdirahmanova Qaz KSR-i Aqmola oblysy, Eńbekshilder aýdany, Stepnıak qalasynyń 5-inshi aýdany, Abaı kóshesi, 79 úıde turady» dep jazylypty. Keıin atalǵan medalon Reseı Federasııasy Qorǵanys mınıs­trliginiń Ortalyq arhıvi boıynsha tekseriledi. Onda qyzylásker Tólesh Ábdirahmanov 33-armııa­nyń 120-jeke at­qyshtar brıgadasy quramynda soǵysyp, 1942 jyldyń 14 ta­my­zynda qaza tapqany resmı anyqtalady. Muraǵat derekterinen bilge­nimiz, bul qyrǵyn soǵystyń beıbit jatqan keńes eline ishkerileı engen kezi edi. 1942 jyldyń shilde-tamyz aıynda Batys maıdannyń Rjev-Vıazma baǵytynda qorǵanys operasııalary qyzý júrip jatty. 33-shi armııa da Temkıno aýdanynyń Istra ózeni boıymen órbigen qııan-keski urystarǵa belsene qatysyp, eki jaqtan da kóptegen shyǵyn boldy. Alǵashynda bizdiń áskerler jaýdyń tegeýrindi shabýyldaryn toıtaryp, alǵa da jyljyǵan. Biraq, nemistiń basym kúshpen jasalǵan shabýyldary Vorıa ózeni men Skýgorevo-Holm-Gorkı derevnıalary mańynda asa joıqyn edi. Mine, sol qyrǵynda, quramynda jerlesimiz Tólesh Ábdirahmanov bar 120-jeke atqyshtar brıgadasy jaýdyń eselengen qaterli shabýyldaryna qarsy turyp, ólispeı-berispeýge bel býǵan. Bul 1942 jyldyń 14 tamyzy bolatyn. Qazaq jaýyngeri de osy jerde erlikpen qaza tapty. Jaqynda batyr jerlesimizdiń nemeresi Bolat Tóleshev ata qa­birine taǵzym etip qaıtty. Onyń máıiti aýdan ortalyǵy – Temkıno qalasynyń «Taǵzym alańyna» jaýyngerlik rásimdermen qaıta jerlendi. Nemeresi de týǵan jer – Sáýle aýylynan bir ýys topyraq alyp baryp, ata aldyndaǵy paryzyn oryndady. Baqbergen AMALBEK, «Egemen Qazaqstan» Aqmola oblysy