Myń bir mamandyq: tańdaýyń qandaı, jetkinshek?

  Prezıdent N.Á.Nazarbaevtyń syndarly saıasatynyń arqa­synda elimizdiń ekonomıka jáne áleýmettik jaǵdaıy jyl­dan-jylǵa damyp keledi. Aldyń­ǵy qatarly sheteldermen tere­zemiz teń, kókeıkesti máse­le­lerdi sheshýde ártúrli jıyn­dar­da óz pikirlerimiz ben usynys­tarymyzdy usynýdamyz. О́z Joldaýynda ekonomıkany ınnovasııalyq baǵytta qar­qyndy damytýda, jastardy teh­nıkalyq mamandyqqa qaraı baǵyttaý, búgingi kúnniń ózekti máse­lesine aınalyp otyrǵanyn Elbasymyz kóregendikpen aıtyp qana qoımaı, naqty josparly iske asyrýdy tapsyrǵan bolatyn. Osy baǵytta respýblıka boıynsha jumystar júıeli qolǵa alynyp, Bilim jáne ǵylym mınıstrligi tarapynan jáne jeke ashylǵan ortalyqtardyń jumystary jandana túsýde. Degenmen, mamandyq tańdaý ózekti máselege aınalyp otyr, olaı deıtin sebebim, mektepterde oqýshylardy mamandyqqa baýlý jumystarynda olqylyqtar oryn alýda, mektep psıhologtary bul jumystardy jete taldaý­da oqýshylar men ata-analarǵa naqty baǵyt-baǵdar bere almaýda. Ártúrli oıyndar, trenıngterdi júrgizýde olardy qyzyqtyryp, ár mamandyqtyń qyry men sy­ryn ashyp, mamandyqty durys tańdaý arqyly elimizge óndi­riske qandaı úles qosatynyn jet­kizýde biliktilikteriniń azdy­ǵyn baıqatýda. Sondyqtan mektep­terdegi psıhologtardy qaıta oqytýǵa shetelderde oqyǵan táji­rıbesi bar bilikti mamandardy tartý arqyly atqarǵan jumystarǵa sapaly taldaý jasap, monıtorıng júrgizý qajet. «24KZ» arnasynyń «Kelissóz» baǵdarlamasyndaǵy suhbatta kási­bı baǵdar berýshi maman Gúlmıra Qulsharbekova aıtqandaı, búgin­gi tańda mamandyq tańdaý orta mektepti bitiretin kezde naýqan­shylyqqa aınalyp barady, qaı mamandyqta grant kóp bolsa, ata-analaryna syılyq jasaǵandaı, soǵan qaraı qujattaryn tapsyra salady. Ata-analar balalary ol mamandyqty jan-dúnıesiniń qalaýymen tańdady ma, joq pa, oǵan kóńil bólmeıdi, áıteýir «jurttyń balasyndaı» joǵary oqý ornyna tússe bolǵany dep esepteıdi. Qazirgi tańda ekiniń biriniń qolynda quqyqtaný men ekonomıka boıynsha, álde qarjy salasynyń dıplomy. Elimizde qanshama adamdar dıplomdaryna sáıkespeıtin basqa mamandyqta jumys istep, keıbireýleri bazarda tur. О́zi qalamaı túsken oqýdy keıin tastap ketedi, keıbireýleri bitirgenmen mardymdy jumys atqarmaıdy, ıaǵnı ózine de qoǵamǵa da bereri az bolatynyn ómirdiń ózi kórsetýde. Jumysshy mamandyǵyn bere­tin orta oqý oryndaryna jastardy tartý qazirgi tańda qatty qolǵa alynýda. Jumysshy mamandyǵyna qoryqpaı barý kerek ekenine Elbasymyzdyń ózi úlgi. Prezıdentimiz Temirtaý qalasyndaǵy metallýrgııa zaýytynda alǵash eńbek jolyn bastaǵan bolsa, búginde ómirlik jınaǵan tájirıbesin memleketti basqarýǵa paıdalanyp otyr. Qazaqstandy álemge tanytýy jastarǵa úlgi-ónege berip otyr emes pe?! Boıynda kúsh-jigeri mol bilikti jastarǵa búginde jol ashyq. Elbasynyń ózi qoldap otyrǵanda qoryqpaı alǵa qaraı nyq qadam jasaýymyz qajet. Mamandyqqa baǵyttaý orta­lyq­tarynyń jumysyn ázir­ge kópshilik durys túsinbeıdi. Ma­mandyqqa baǵyttaýdy ata-a­n­a men oqýshylarǵa oıyn­sha or­ta arnaýly jáne joǵary oqý oryndaryndaǵy ártúrli maman­dyqtarǵa nasıhattaý júrgizý dep túsinedi. Shyndyǵynda tájirıbede baı­qaǵanymyz, oqýshylarmen júrgiziletin pedagogıkalyq-psı­hologııalyq tester arqyly, ne balalarmen suhbattasý kezinde nemese basqa ádistemeler arqyly olardyń jan-dúnıesindegi qııaldary men oı óristeriniń mol ekenin anyqtap, olardyń bilim deńgeıin, ıaǵnı qabiletterin, qyzyǵýshylyǵyn bile otyryp, qaı mamandyqqa beıimdiligin anyqtap, naryq suranysyna saı mamandyqqa qaraı baǵyt-baǵdar beremiz, deıdi Qulsharbekova. О́kinishke qaraı, mektepterdegi psıhologtardyń kópshiligi ondaı zertteý jumystaryn júrgizbeı, ǵalamtordan ártúrli daıyn ádis­temelik nusqaýlyqtardy paıdalana salady. Bul jumysty júrgizýdiń ádistemelik arnaıy qujattary bolmaǵandyqtan, neden bastaý, qalaı júrgizý kerektigi olarǵa túsiniksizdeý. Búgingi tańda balalardy mamandyqqa baǵyt­taý jumystaryn 3-11 synyptar aralyǵynda olardyń jas erekshelikterin eskere otyryp, satylaı júrgizse túpki nátıjeniń jemisti bolatyny da aıtyldy. Qazaqstan Respýblıkasynyń árbir azamaty eliniń naǵyz jan-ashyry, patrıoty bolsa, elimizdiń keleshegi kemel bolmaq, sondyqtan bastaýysh synyptan bastap erte mamandyqqa baýlý jumystary josparly túrde júrgizilse, nur ústine nur bolyp, ekonomıkamyz ınnovasııalyq jaǵynan qarqyndy damıtyny sózsiz. Osy tusta taǵy bir kóńil aýdaratyn jaǵdaı – mektepterde oqytylatyn ǵylym júıesine taldaý jasap, bastaýyshtan keıin mamandyqqa qaraı oqytý máselesi bes kúndik oqytýǵa kóshkende eske alynsa degen pikirim bar. «El bolam deseń besigińdi túze» demekshi, eli­miz damysyn desek, Elbasynyń alǵa qoı­ǵan mindetteriniń biri maman­dyq tańdaý máselesin el bolyp qol­ǵa alsaq sheshilmeıtin túıin joq. Qarlyǵashtyń qanatymen sý sepkendeı, elimizdiń birligin nyǵaıtý óneri óristi, shesheniniń sózi jemisti qazaq halqynyń yn­tymaǵynyń artýy bilimge baılanysty. Mamandyqty durys tańdaý keler kókjıekke keń jol ashady. Úmit QOSEKEEVA, bilim berý isiniń úzdigi, «Eren eńbegi úshin» medaliniń ıegeri