2015 jylǵy qyrkúıek aıynda BUU Bas Assambleıasynyń 70-sessııasynda sóılegen sózinde Memleket basshysy Nursultan Ábishuly Nazarbaev: «Eýrazııa elderi úshin Uly Jibek jolynyń ekonomıkasyn qazirgi zamanǵy deńgeıde qaıta jańǵyrtý mańyzdy mindet bolyp tabylady. Bul Azııa-Tynyq muhıty aımaǵynyń Eýropaǵa tranzıttik jolyn qysqartý arqyly kóptegen elderdiń ıgiligine qyzmet etedi. Biz onyń endi ınfraqurylymyn jasap, Tynyq muhıt pen Eýropany jáne Taıaý Shyǵysty jalǵastyratyn temirjoldar men avtomobıl trassalaryn salyp jatyrmyz», – dep atap ótti.
Mindetter men tapsyrmalar
Uly Jibek jolyn jańǵyrtý 2011 jyly Memleket basshysy alǵa qoıǵan Qazaqstannyń «múmkindikter terezesin» ashý arqyly, jahandyq kúrdeli úderister nátıjesinde paıda bolǵan, álemdik óndiristik geografııalyq ózgerister jáne qosymsha qun salyǵy salynǵan taýarlar úlesiniń tutyný qurylymynda artýyna berilgen jaýap retindegi strategııalyq tapsyrma bolyp tabylady.
Qytaıdyń batys jáne ortalyq aımaqtarynyń jyldam damýy, olardyń shyǵaratyn taýarlarynyń úshten biri suranysqa qajetti joǵary tehnologııalyq ónimder ekendigi belgili. Sondyqtan da ony Qazaqstan aýmaǵymen transqurlyqtyq qurǵaq jol arqyly jetkizý ońtaıly ári jyldam, ıaǵnı Qytaıdyń shyǵys jaǵalaýyndaǵy porttardyń qashyqtyǵymen salystyrǵanda, teńiz joldaryna qaraǵanda jetkizý merzimi úsh esege azaıady. Sonymen qatar, jıiligi de artady. Osyny esepteı kelip Qazaqstan mýltımodaldyq kólik dálizderin paıdalanyp júk jóneltý men damytýdy, sol arqyly Qazaqstan aýmaǵymen tranzıttik júkterdi Qytaıdan mynadaı baǵyttarǵa jiberedi:
- Reseı Federasııasyna, odan ári Eýropaǵa qaraı;
- Qorǵastan Aqtaý portyna, ári qaraı Kaspıı teńizinen Ázerbaıjanǵa, odan Grýzııaǵa, Túrkııaǵa jáne Eýropaǵa;
- Iranǵa, Taıaý Shyǵys elderine, Úndistanǵa, Pákistanǵa;
- Soltústik-Ońtústik baǵdarymen Reseı aýmaǵyna, Qazaqstanǵa, Túrikmenstanǵa jáne Parsy shyǵanaǵy elderine.
Strategııany júzege asyrý
Memleket basshysynyń tapsyrmasymen Qazaqstandy logıstıkalyq hab etýdiń alǵashqy strategııalyq qadamy «QTJ» UK» AQ arqaýynda elimiz halyqaralyq deńgeıdegi kóliktik-logıstıkalyq operatorǵa aınaldy. Sonyń nátıjesinde «QTJ» UK» AQ kópdeńgeıli tikeleı yqpaldastyrylǵan logıstıkalyq jáne tasymaldaý kompanııalaryn, kóliktiń barlyq túrlerine qatysty termınaldyq jáne magıstraldyq ınfraqurylymdy biriktirgen kóliktik-logıstıkalyq holdıng atandy.
Kompanııa strategııada kórsetilgen naqty jobalarmen naryqtaǵy jańa mýltımodaldyq qyzmet túrlerin ıgerip, jańa quzyretter men aktıvterdi basqaryp, tranzıttik mýltımodaldyq tasymaldaý kólemin arttyrǵandyǵy baıqaldy. Qytaı, Qazaqstan, Reseı, Belarýs jáne Eýropa aýmaǵymen konteınerlik tasymaldaýdyń baǵdary men aýqymy jyl saıyn artyp, sońǵy bes jylda geometrııalyq kórsetkishpen eselenip keledi. Máselen, 2016 jyly osy baǵdardaǵy konteınerlik tasymal kólemi 2011 jylmen salystyrǵanda júz esege artty. Kompanııa 2020 jylǵa qaraı bul kórsetkishti 800 myń JFE (jıyrma fýttyq ekvıvalent) konteınerge jetkizýdi josparlap otyr. Sonyń nátıjesinde jalpy tasymaldaǵy tranzıttik tasymaldaý úlesi 35%-ǵa jetkizildi. Taıaý jyldary bul kórsetkishti 50%-ǵa jetkizý kózdelýde. Mundaı tapsyrmalardy oryndaý úshin konteınerlik júrdek poıyz qyzmetiniń sapasyn kóterý, árbir kólik ónimderine jekeleı kózqaras ornyqtyryp, kólik ónimderine joǵary tehnologııalyq sapa standarttaryn engizý mindeti tur.
Aýqymdy PR-naýqany men kompanııanyń kóliktik-logıstıkalyq ónimderdi usynýdaǵy belsendi marketıngtik jumys nátıjesinde jahandyq naryqtaǵy jańa iri tapsyrys berýshiler men tutynýshylar tartylýda.
Búgingi tańda «QTJ» UK» AQ Qytaıdyń 11 negizgi qala qurýshy provınsııalarynan (Chjenchjoý, Chýnsın, Ýhan, Chendý, Sıan, Shenchjen, Szıansý jáne basqalary) júkterdi tasymaldaıdy.
Jańa ınfraqurylym – jańa múmkindikter
Infraqurylymdyq ınvestısııalar tikeleı jáne janama túrdegi mýltıplıkatıvtik tıimdilikke jetkizip, elimizdiń uzaq merzimdik damýyn qamtamasyz etýde mańyzdy ról atqarady. Ekonomıkalyq sarapshylar kóliktik ınfraqurylymdy kapıtaldy tıimdi paıdalanýdyń úsh mańyzdy faktorynyń biri dep esepteıdi. Germanııa kásiporyndarynyń 56%-yn óndiristi ınvestısııalaýda sheshim qabyldaý máselesi boıynsha aımaqaralyq kólik túrlerin damytýdy 15 faktordyń ishindegi 3-shi orynǵa shyǵaryp otyr.
Moody’s kompanııasy málimetine qaraǵanda, ınfraqurylymǵa jumsalǵan 1 dollar memlekettik kapıtal 1,59 dollar jeke ınvestısııanyń mýltıplıkatıvtik tıimdiligine jetkizedi. AQSh, EO jáne Qytaı daǵdarysty eńserý maqsatynda ınfraqurylymdy jańǵyrtý men damytýǵa arnalǵan aýqymdy baǵdarlamalar qabyldady.
Eýroodaq elderi 2010-2020 jyldary aralyǵynda osy maqsatqa 300 mıllıard dollardan astam qarjy jumsaýdy josparlasa, Qytaı 200 mıllıard dollar, al AQSh pen Kanada – shamamen 180 mıllıard dollar qarjy quıýdy kózdep otyr. Qazaqstannyń kóliktik-logıstıkalyq salasyna ınvestısııa tartý men ınfraqurylymdaǵy aýqymdy jańǵyrtý jumystary el ekonomıkasynyń mýltı- plıkatıvtik tıimdiligine jetkizip qana qoımaıdy. Sonymen qatar, Eýrazııa qurlyǵyndaǵy kólik baǵdarlarynyń arhıtektýrasyn ózgertedi. Qazaqstan aýmaǵy arqyly ótetin júkterdiń jahandyq logıstıkalyq tizbegi baǵdaryn túbegeıli qaıta qurýdy qamtamasyz etedi.
Sońǵy alty jylda Shyǵys – Batys, Soltústik – Ońtústik halyqaralyq kólik dálizderin ońtaılandyryp, jaqyndata túsetin 1700 shaqyrym jańa jol salyndy. Paıdalanýǵa berilgen Jezqazǵan – Beıneý jáne Arqalyq – Shubarkól jańa temirjol jelisi arqyly alǵashqy 22 aıda 15,7 mıllıon tonna júk ótkizildi. Bul jol arqyly belgilengen jobalaý ekonomıkalyq-tehnıkalyq qujattarǵa sáıkes, alǵashqy bes jylda 12 myń júk poıyzy ótkizilýi tıis bolsa, qazirdiń ózinde 8 myń júk poıyzy ótkizildi. Búgingi tańda mańyzdy tranzıttik jeliniń ótkizý qabiletin arttyrý úshin 111 shaqyrymdyq Almaty – Shý ekinshi temirjol telimi qurylysy júrgizilip, elektrlendirilýde.
«Nurly Jol» memlekettik baǵdarlamasy aıasynda aýqymdy «Ortalyq – Ońtústik», «Ortalyq – Shyǵys», «Ortalyq – Batys», «Astana – Petropavl» avtojol jobalary júzege asyrylýda. Bıylǵy jyly «Batys Eýropa – Batys Qytaı» transqurlyqtyq avtomagıstralynyń 2787 shaqyrymdyq qazaqstandyq bóligi ashylatyn bolady. 2020 jyldarǵa deıin jalpy uzyndyǵy 7 myń shaqyrymdyq avtojoldy qaıta jóndeýden ótkizý josparlanýda. Qazaqstan aýmaǵy men odan syrt elderde de Eýrazııa qurlyǵyndaǵy júk aǵynyn shoǵyrlandyryp, dıstrıbýsııalyq qyzmet jónindegi logıstıkalyq ortalyqtarynyń tirek jelileri salynýda. О́tken jyly kompanııa seriktesterimen birlesip Astana qalasynda Ortalyq Azııadaǵy eń iri «A» synybyndaǵy kóliktik-logıstıkalyq ortalyq turǵyzdy. Ol búgingi tańda qyzmet kórsete bastady. Bıylǵy jyldyń 4-shi toqsanynda osyndaı ortalyqty Shymkent qalasynda paıdalanýǵa berý josparlanǵan. Qytaıda, Ortalyq Azııada, Kavkazda, Túrkııada, Parsy shyǵanaǵy elderi men Eýropada júk aǵyndaryn shoǵyrlandyrý jáne dıstrıbýsııalyq ortalyqtardyń syrtqy termınaldyq jelileri salynýda.
Qazirgi kezde kompanııanyń Qytaıdyń shyǵys jaǵalaýyndaǵy Lıanıýngan portynda termınaldyq ınfraqurylymy jumys isteıdi. Termınaldyń qýattylyǵyn odan ári damytý úshin, Lıanıýngan porty mańyndaǵy ShYU logıstıkalyq aımaǵynda 450 gektar jerde daıyndyq jumystary júrgizilýde. Onyń qurylysy aıaqtalǵan soń 2020 jyly 2,2 mln. JFE kólemindegi júkti shoǵyrlandyrýǵa qol jetkiziledi.
Qazaqstannyń shyǵys jáne batys qaqpasyn damytý
Qytaıdan Eýropaǵa jáne Ortalyq Azııa elderine baǵyttalǵan barlyq júk aǵyndary shekaradaǵy «Qorǵas – Shyǵys qaqpasy» AEA-da shoǵyrlandyrylady. Qorǵas – Shyǵys qaqpasy transqurlyqtyq mýltımodaldyq tasymaldaý júıesinde Sýes arnasy sııaqty strategııalyq ról atqarady. Bıyl «Qorǵas – Shyǵys qaqpasy» AEA aýmaǵynda ınfraqurylym júıesi men qurǵaq port qurylysy aıaqtaldy. Munda 2020 jylǵa qaraı júk óńdeý kólemin jylyna 4,4 mıllıon tonnaǵa jetkizý uıǵaryldy. Qytaıdyń áleýetti ınvestorlary AEA aýmaǵyndaǵy ónerkásip oryndary men logıstıkalyq jobalardy júzege asyrýǵa qyzyǵýshylyq tanytýda. Aldyn ala saraptaýlarǵa qaraǵanda, ınvestısııa kólemi 1 mlrd. AQSh dollary kóleminde bolatyn túri bar. Qazirdiń ózinde Szıansý provınsııasynan jalpy kólemi 690 mıllıon dollar kóleminde qarjy quıýdy josparlaǵan 15 kompanııa irikteldi. Olar bul qarjyny arnaıy óndiris qural-jabdyqtaryn, júk vagondarynyń bólshekterin, medısınalyq qural-jabdyqtaryn, tamaq ónimderin, toqyma buıymdaryn, qurylys tehnıkalaryn shyǵarýǵa jáne logıstıka men qoımalyq qyzmet túrlerine jumsaǵysy keledi. AEA aýmaǵynda aımaqtyq kóliktik- logıstıkalyq hab jasaqtaý úshin qolaıly ekonomıkalyq jaǵdaılar jasalǵan. Qytaımen shekarada «Qorǵas» halyqaralyq shekaralyq yntymaqtastyq ortalyǵy (HShYO) qyzmet kórsetedi. Onda Qazaqstan men Qytaı jáne úshinshi elderdiń azamattary shekara arqyly erkin ótip, júrip turady. Olarǵa ortalyqta bir aı kóleminde vızalyq resimdeýsiz júre alatyn jáne ósimsiz saýda jasaýǵa múmkindik berilgen. HShYO tujyrymdamasyna sáıkes, halyqaralyq saýda, iskerlik qatynas, mádenı jáne ǵylymı tájirıbe almasý, ıfraqurylymǵa týrıstik sapar jasaý kózdeledi. HShYO-nyń qazaqstandyq bóligin damytý sheńberinde quny 586 mlrd. teńgeni quraıtyn 56 ınvestısııalyq joba júzege asyrylýda. Búgingi tańda 30 obektiniń qurylysy júrgizilip, 26 nysanda daıyndyq jumystary jasalýda.
«Qorǵas – Shyǵys qaqpasy» AEA-ny jáne «Qorǵas» HShYO-ny damytý irgeles aýmaqtyń damýyna da sınergetıkalyq nátıje berdi. Qazaqstan Úkimeti 2016 jyldyń sońyna deıin joǵaryda atalǵan nysandarǵa irgeles 100 myń halqy bar Nurkent dep atalatyn aýyldyń negizinde osy attas jańa qalanyń bas josparynyń jobasyn bekitpek. «Qorǵas – Shyǵys qaqpasy» AEA jáne «Qorǵas» halyqaralyq shekaralyq yntymaqtastyq ortalyǵy jobalaryn júzege asyrýǵa quıylatyn ınvestısııanyń jalpy quny 1,3 trln. teńgege jetedi. Qazaqstannyń kóliktik-logıstıkalyq júıesiniń batys qaqpasy ári Eýrazııa mýltımodaldyq kólik dáliziniń strategııalyq toraby retinde Kaspıı jaǵalaýyndaǵy Aqtaý jáne Quryq porttarynyń mańyzy artady. Sondyqtan da, olardyń ınfraqurylymyn damytyp, qazaqstandyq flotty Kaspıı teńiziniń aıdynyna shyǵarý boıynsha zor ister atqarylmaq.
Aqtaý portynda soltústik baǵytta qurǵaq júk tasymaly úshin júk tıeý qýattylyǵyn arttyrýǵa baılanysty keńeıtý jumystary aıaqtalýǵa jaqyn. Borjaqty – Ersaı temirjolymen baılanysatyn magıstraldyq jelisi bar keme kesheni Quryq portynda salynýda.
Halyqaralyq Aqtaý portyn keńeıtý jáne Quryq keme keshenin salýdyń arqasynda Kaspııdegi júk tıeý qýattylyǵy 2018 jylǵa qaraı 25 mln. tonnaǵa deıin artatyn bolady. «Shyǵys – Batys» transqurlyqtyq kólik dáliziniń bóligi retinde Kaspıı teńizi aımaqtyń tranzıttik áleýetin kóterýge jáne mýltımodaldyq tasymaldy qarqyndatýǵa zor úles qosatyny anyq.
Bıyl «QTJ» UK» AQ-tyń Kaspııde paıdalanyp júrgen 2 qurǵaq júk tasıtyn kemesiniń qatary taǵy jańa eki sý kóligimen tolyqpaq. Teńizde transqurlyqtyq mýltımodaldyq tasymalǵa qyzmet kórsetý úshin 2 keme jasaýǵa kelisimshartqa qol qoıyldy. 2020 jylǵa qaraı «QTJ» UK» AQ floty 20 kemeni quraıdy.
Teńiz baǵdarlaryna qaraǵanda, qurǵaq júkke arnalǵan kólik dálizderi Eýrazııa qurlyǵynyń túrli elderi aýmaǵynan ótedi. Kólik júıelerin baılanystyrý ortaq tujyrymdama, bıznes-modelder jáne memleket deńgeıindegi sheshimder, naryq sýbektileri men saraptama qoǵamdastyǵyn jáne olardyń kóptarapty kelisimder men alıanstarda resimdelýin jasaý úshin barlyq qatysýshylardyń qaýymdasýy jáne úılestirilýi men múddeliligi óte joǵary bolǵanda ǵana múmkin.
Steıkholder-memleketterdiń kólik dálizderindegi magıstraldyq jáne termınaldyq ınfraqurylym ıelerimen basqarý, operasııalardy úılestirý jáne biryńǵaı tikeleı tarıftik mólsherlemeler qurý jóninen ózara is-áreket etýi kólik dálizderi úshin básekege qabilettilik turǵysynan alǵanda jahandyq ońtaıly jaǵdaı týǵyzady.
Sondyqtan «QTJ» UK» AQ damý strategııasynyń negizgi baǵyttaryna mynalar jatady:
Qazaqstan aýmaǵy arqyly ótetin jańa transeýrazııalyq logıstıkalyq tizbekti jasaý úshin áriptestikter men alıanstar qurý;
Eýrazııa qurlyǵynda júkterdiń paıda bolýy núktesinen tutynýshyǵa jetý núktesine deıingi qyzmetin yqpaldastyrý úshin halyqaralyq dálizderdi ınstıtýsıonaldy damytý.
Reseı, Belarýs jáne Qazaqstannyń birlese júzege asyryp jatqan kóliktik-logıstıkalyq kompanııalar jobasy bul tásildemelerdi tıimdi júzege asyrýdyń úlgisi bolyp tabylady. Qazaqstannyń tranzıttik áleýetin tolyqtaı júzege asyrý úshin kompanııa Qytaıdan Kavkazǵa, Túrkııaǵa jáne Eýropa elderine baǵyttalǵan, Qytaıdan Qazaqstan men Túrikmenstan arqyly Parsy shyǵanaǵy elderine baǵyttalǵan Transkaspıı baǵdaryn jáne Reseı, Qazaqstan, Iran aýmaǵy arqyly ótetin Soltústik – Ońtústik dálizin damytpaq.
Transkaspıı halyqaralyq kólik baǵdarynyń (THKB) tartymdylyǵy men tikeleı tarıftik mólsherlemelerdiń biryńǵaı deńgeıin, tehnıkalyq jáne tehnologııalyq parametrleri men tasymal sharttaryn kelisý jolymen jóneltilgen núkteden bastap belgilengen núktege deıingi yqpaldastyq qyzmetimen qamtamasyz etý úshin «QTJ» UK» AQ bastamasymen THKB-nyń úılestirý komıteti quryldy. Ol magıstraldyq jáne termınal ınfraqurylymy ıeleriniń, Qazaqstan, Ázerbaıjan, Grýzııa, Túrkııa jáne Shyǵys Eýropa elderi kólikteriniń san alýan túrleri tasymaldaýshylarynyń basyn biriktiredi. Sondaı-aq, transqurlyqtyq tasymal qatysýshylarynyń saıasatymen kelispeýshilik jáne shekarany kesip ótý kezindegi ákimshilik resimder, ártúrli ulttyq retteýlermen sharttalǵan fızıkalyq emes kedergilerdi alyp tastaý úshin jumystar júrgizilýde.
Eldiń logıstıkalyq ahýalyn jaqsartý
Mýltımodaldyq kóliktik-logıstıkalyq holdıngti damytý strategııasyn júzege asyrý Qazaqstannyń halyqaralyq logıstıkalyq reıtıngtegi (Logistics PerformanceIndex - LPI) ornynyń, ıaǵnı 2014 jyl qorytyndysynda 160-shy orynnyń ishinde 88 orynda boldy. Qazir 11 satyǵa kóterilip 77 orynǵa turaqtady.
Elde tartymdy logıstıkalyq jaǵdaıdy týǵyzý maqsatynda «QTJ» UK» AQ-ta e-freight júıesin engizý, normatıvtik-quqyqtyq negizdi jetildirý, kedendik resimderdi ońtaılandyrý jáne qujat aınalymy kólemin azaıtý arqyly shekaradan ótýdi jyldamdatý, júkterdi qadaǵalaý boıynsha qyzmetter usynýdy engizý jaǵynan qyrýar sharýalar istelýde.
Jáne de Keden kodeksine kedendik rásimdeý kezinde usynylatyn qujattardy qysqartý boıynsha ózgerister engizildi. Kórshiles memlekettermen kedendik baqylaý úderisin ońtaılandyryp, jedeldetetin aldyn ala aqparattandyrý júıesi bekitilýde.
Ústimizdegi jylǵy 1 shildeden bastap keshendi kóliktik-logıstıkalyq qyzmetpen qamtamasyz etý úshin «QTJ» UK» AQ «kedendik deklarant» qyzmetin oryndaýdy bastady. Osyndaı jumystardyń nátıjesinde Qazaqstannyń kedendik tazalaý úderisi tıimdiliginiń (shekaralyq) reıtıngi 35 deńgeıge jaqsardy. Kóliktik ınfraqurylym kórsetkish nátıjesiniń reıtıngi jaqsaryp 41 orynǵa kóterildi. Kompanııanyń tapsyrys berýshige qolaıly jaǵdaı kórsetý men tasymaldaýdy uıymdastyrý úderisi de órge basty. Básekelestikke saı baǵamen halyqaralyq tasymaldaýdy turaqty baqylap otyrý múmkindigi jasaldy. Osyndaı sharalardy atqarý arqyly Qazaqstannyń logıstıkalyq tıimdilik ındeksi jańa deńgeıge kóterildi. Nátıjesinde Qazaqstannyń aımaqtaǵy logıstıkalyq jáne iskerlik hab retinde qalyptasýyna yqpal etti. Sonymen qatar, ınvestısııalyq ahýaly jaqsardy. Endigi maqsat 2020 jyly elimizdi álemdegi úzdik logıstıkalyq ahýaly ornyqty 40 memlekettiń qataryna qosý bolyp otyr.
Temirjol kóligi mashınasyn eksporttaý áleýeti
Qazaqstan Respýblıkasynyń kóliktik-logıstıkalyq kesheniniń básekelestigin kóterý maqsatynda «QTJ» UK» AQ jyljymaly quramdy jáne ınfraqurylym nysandaryn jańǵyrtýdyń aýqymdy baǵdarlamasyn júzege asyrdy. Soǵan sáıkes, nátıjesinde kompanııanyń negizgi aktıviniń tozyǵy jetýi 80% -dan 40%-ǵa deıin tómendedi. Aktıvtiń berik qory jasaldy. Bul tapsyrmalardy júzege asyrý úshin «QTJ» UK» AQ temirjol mashınasyn jasaý salasyndaǵy álemdik jetekshi kompanııalarmen seriktestik ornatty. Olarmen birge óziniń jeke óndiristik qýatyn damyta otyryp, jyljymaly quramdy shyǵaryp, rels ónimderi men jınaqtaýshy quraldaryn óndirýde.
«QTJ» UK» AQ jańadan temirjol kóligi mashınasyn jasaý klasterin qurdy. Nátıjesinde 442 mıllıard teńgeniń joǵary tehnologııalyq temirjol ónimderin shyǵarýdy qamtamasyz etti. Atalmysh klaster qosymsha qun salyǵy joǵary, eksporttyq áleýeti zor, qazaqstandyq eksporttaýshylardyń strategııalyq tapsyrmalardy oryndaýyna súbeli úles qosty. Kompanııa zaýyttarynyń ónimderi qazirdiń ózinde Tájikstanǵa, Qyrǵyzstanǵa, Túrikmenstanǵa, sonymen qatar, Ázerbaıjan men Ýkraına naryqtaryna 17 mlrd. teńge kóleminde ekporttaldy.
Bul baǵyt boıynsha Iran, BAÁ, Aljır, Polsha, Fınlıandııa, Grýzııa, Latvııa, Lıtva, Moldova, Belarýs, Ázerbaıjan, Tájikstan, Qyrǵyzstan, Túrikmenstan, Ýkraına elderine ónim shyǵarýdyń aldyn ala kelisimin túzý jáne marketıngtik qyzmetter jasalýda. Jalpy alǵanda 2020 jylǵa deıin 4,2 mıllıard dollar mólsherindegi kelisimderge qol jetkizý uıǵaryldy. Bir sózben aıtqanda, atqarylatyn jumystar aýqymy óte kóp. Árıne, izdenis zor paıdasyn beretini sózsiz.
Asqar MAMIN,
«Qazaqstan temir joly» UK» AQ prezıdenti
