Aqynnyń Almatydaǵy urpaǵy

Aqylbaıdyń shópshegi Aıdos týraly ne bilemiz? Buǵan deıin abaıtanýshylarǵa, sonyń ishinde Abaı murajaıynyń shyraqshylaryna da Uly aqynnyń urpaqtary degende oıymyzǵa aldymen oralary Aqylbaıdyń nemeresi Baǵfýrdan taraıtyn Aıdar men onyń uly Danııar bolatyn. Ekeýiniń de qazir Almatyda ekeninen jáne nápaqasyn munaı salasynan taýyp júrgenderinen habardarmyz. Jalpy, Aqylbaev Baǵfýr Álim­qul­ulynyń Ernest, Baýer jáne Aıdar atty úsh uly bolǵan. Abaıdyń shópshekteri bolyp keletin úsheýdiń ortanshysy – Baýer dúnıeden erte ozypty. Joǵary bilimdi bıolog retinde kandıdattyq dıssertasııa jaza bastaǵan eken. Týystary Baýken atap ketken odan urpaq joq. Al Aıdardan Danııar degen ul, odan Dana, Kamıla, Merýert degen úsh qyz bala bar. Buǵan qosa Aqylbaıdyń Danııardan basqa taǵy bir shópshegi, ıaǵnı Abaıǵa nemene bop keletin Aıdos týraly emis-emis qana biletinbiz. Esiminiń ózi-aq asyl tegin megzeıtin azamattyń murajaımen buǵan deıin, onyń ózi aıtqandaı, baılanysy bola qoımaǵan. Olaı bolsa, Aıdos Ernestuly Aqylbaev týraly biz ne bile aldyq? Sonymen, Aıdospen onyń uly atasynyń eskertkishi túbinde kezdesýge keliskenbiz. Ol ýaǵdaly ýaqyttan keshikpedi. Uly aqynnyń urpaǵyn syrt kelbetinen-aq tas tuǵyrdaǵy has músinge uqsattym. Bul rette onyń Uly aqynǵa qanshalyqty uqsaıtynyn oqyrman ózi ajyrata jatar. Biraq, júzi alǵash jarq etkende-aq ol bizdi erekshe jyly áserge bóledi. Qarsy aldymyzda ótirigi joq, sabyrly da baısaldy azamat otyrdy. «1967 jylǵy 7 aqpanda dúnıege kelippin, – dep bastady Aıdos óz esteligin. – Ákem Ernest 1983 jyly qaıtys bolǵan, Talǵar mehanızasııa tehnıkýmynyń túlegi. Al Baǵfýr odan tórt jyl buryn o dúnıelik bolǵan eken. Almatynyń irgesindegi Qazaq mal sharýashylyǵy ǵylymı-zertteý ınstıtýtynda Baǵfýr atamyz seleksııa mektebiniń dırektory laýazymyn atqarǵan. Bala kezimizde Danııar jáne bas­qalary bar atamnyń úıinde jıi bas qo­satynbyz. Onyń ákesi – Aıdar aǵa munaıshy, qazir ol kisiniń kásibin Danııar jalǵastyrýda. Anam – Elnýra Ahmetqyzy Aqyl­baeva osy Alma­tyda turyp jatyr. О́z basym Almatydaǵy orta mektepti bitirgen soń, Ýkraınanyń Krıvorojsk qalasyndaǵy avıaýchılıshege oqýǵa túsken edim. Birinshi jarym Svetlanamen de sonda tabystym. Tbılısıde keńes armııasy qatarynda boldym. Atalǵan oqý ornynda avıaquraldardyń tehnık-elektrıgi mamandyǵyn alǵan soń, Almaty áýejaıynyń birikken avıaotrıadynda qyzmet ettim. Keıin osyndaǵy ıtalııalyq qurylys fırmasynda jumys istep, áýejaıdyń qarjylyq jaǵdaıy qojyraǵanda jeke kásipkerlikti tańdap, qurylys salasynda eńbek etip kelemin. Birinshi nekeden Aleksandra Starıkova – Aqylbaeva degen qyzym jáne odan Nıka atty nemerem bar. Olar qazir Saratov oblysynyń Balakovo qalasynda turady, qyzymnyń ınternette jeke paraqshasy bar. Al qazirgi jarym Tamara Áýez­han­qyzy Batyrbekova (ákesi – qazaq, anasy – tatar), ekeýimizdiń ortaq balamyz joq. Allanyń ámiri solaı shyǵar, jas kezimde barsha týystarym bir jaqqa shyqqandarynda sábılerin erjetip qalǵan maǵan tas­tap ketýshi edi. Bul oraıda Abaı atamyzdyń urpaq jalǵastyǵyn úzip almaý, bizden «tuqym» alyp qalý týraly áńgimelerge kúlgennen basqa amalym joq. Sebebi, eń aldymen «adamnyń balasy bolýǵa, adamzatty súıýge» úndegen Uly Adamnyń artynda qaldyrǵan asyl murasyna teń keler eshteńe joq». Uly aqynnyń ulaǵatty urpaǵymen únsiz kelistik. Bolat JÚNISBEKULY, Abaıdyń «Jıdebaı-Bórili» memlekettik tarıhı-mádenı jáne ádebı-memorıaldyq qoryq-mýzeıiniń dırektory