Táýelsizdigimizdi tórtkúl dúnıege pash etip qana qoımaı, kórshiles eldermen memlekettik shekaramyzdy zańnama talabyna saı bekitken tuńǵysh jetistigimiz elimizdiń birligi men ishki turaqtylyǵyna altyn arqaý boldy. Birlik pen tynyshtyq ornady. Dúnıe júziniń barlyq memleketine dańǵyl jol taǵy ashyldy.
«Yrys aldy – yntymaq» degen danalyqty ustanǵan qazaqstandyqtar tize qosyp, ekonomıkalyq turǵydan ósý joldaryn qarastyrdy. Sóıtip, álemdegi damyǵan órkenıetti 50 eldiń qatarynan oryn alýǵa talpynǵan jaıymyz bar. Bile bilsek, bul Elbasynyń shırek ǵasyrdan bergi qajymaı, únemi jaqsylyqqa bastaı bilgen eren eńbeginiń bir parasy. Tatýlyqty tirek etpeı, alǵa basýshylyq bolmaıtynyn álemde bolyp jatqan túrli saıası oqıǵalar kórsetip otyr. Sondyqtan, bizdiń elde qurylǵan dostyq ınstıtýtynyń, ıaǵnı Qazaqstan halqy Assambleıasy róliniń zor ekenin qansha qaıtalap aıtsaq ta artyq emes. Memlekettik ulttyq saıasattyń negizinde senim, salt-dástúr jáne toleranttylyq sekildi asyl qundylyqtar jatyr. Búgin ony árbir qazaqstandyq túsinip keledi. Táýelsizdiktiń 25-shi belesinde bıylǵy jyly Alǵys aıtý kúnin alǵash atap ótýimiz de jaıdan-jaı emes. Eń aldymen, bul búgingi kúni Qazaqstanda úılesim men ózara túsinistik ornatqan, birlik pen yntymaqqa negizdelgen memlekettik saıasattyń saltanatty kórinisi. Kógildir kóktemniń birinshi kúni Jetisýdaǵy 103 etnos ókili Elbasynyń týǵan ólkesinde alǵashqy kózaıym qýanyshty joǵary deńgeıde atap óttik. Shyny kerek, elge esh tosqaýyl qoıylmaǵandyqtan, Alǵys aıtý kúni aıasynda óńirde eki júzden astam shara ótkizilip, oǵan 50 myńdaı turǵyn tartyldy. Osy eki júz sharanyń árqaısysy jetisýlyqtardyń qoǵamdyq-saıası ómirine oń áserin tıgizdi dep oılaımyn. Alǵys aıtý arqyly adamdar arasyndaǵy túsinistiktiń, syılastyqtyń jańa qyry ashyldy. Túrli etnos ókilderi bir-birine rızashylyq bildirip, rııasyz kóńilin de tanytqanynyń kýási boldyq. Bul, álbette qýana quptarlyq jaıt emes pe?! Igi qadam halqymyzdyń tynyshtyǵyn bekemdeı tústi. Búginde Alǵys aıtý kúni keń qanat jaıyp, halyqtyń sanasyna sińisip keledi. Naqty mysal keltirsem, 1 naýryz – Alǵys aıtý kúni aıasynda Qaratal aýdanynyń Bastóbe aýmaǵynda deportasııaǵa ushyraǵan etnostar ókilderi ornatqan «Qazaq halqyna myń alǵys» atty monýmenttiń janynda saltanatty mıtıng ótti. Qaratal aýdanynyń qurmetti azamaty M.Gvak, Qazaqstan halqy Assambleıasynyń múshesi, oblystyq «Ognı Alataý» gazetiniń bas redaktory A.Idıgov, kúrd etnomádenı birlestiginiń belsendisi G.Aslanogly óz sózderinde taǵdyrdyń tálkegine ushyraǵan etnos ókilderimen bir úzim nandy bólisip jep, úıine panalata bilgen darqan kóńil, qonaqjaı qazaq eline sheksiz alǵysyn bildirdi. Shara barysynda aýdandyq mektep oqýshylary «Qazaq halqyna taǵzym» atty ádebı-shyǵarmashylyq kompozısııasyn kórsetti. Saltanatty shara aýdandyq Mádenıet úıinde óner ujymdary ázirlegen konserttik baǵdarlamamen jalǵasty.
Qazaqta «Qýansa, bala qýansyn» degen jaqsy sóz bar. Sony jete túsinetin bilim salasy qyzmetkerleri 26 aqpan 1 naýryz aralyǵynda Alǵys aıtý kúnine oraı, barlyq mektepte yntymaqty, patrıotızmdi, dostyqty, qazaqstandyq biregeılikti qalyptastyrý maqsatynda «Alǵys bildiremin!», «Elbasyna myń alǵys!», «Mektebim seni jaqsy kóremin», «Ustazyma alǵys aıtamyn», «Qazaq eline myń taǵzym!», «Shyn júrekten!», «Júrekten shyqqan jyly sóz», «Biz tatýmyz», «Alǵysymyz sheksiz!» taqyryptarynda jazǵan shyǵarmalar baıqaýy ótkizilgeni de quptarlyq. Mátindi mánerlep oqýdan jarysyp, ár mektepte synyp, tárbıe saǵattary, saltanatty jıyndar ótkizilgenin de búldirshinder shattana aıtqany qýanyshtaryn bildirmeı me?! «Ata-anam – altyn tuǵyrym», «Nurly ómir», «Baıtaq elim», «Rızashylyq pen alǵys» taqyryptarynda sýret jáne fotosýret kórmeleri uıymdastyrylyp, baıqaý, kórme jeńimpazdary marapattalǵany taǵy bar. Eksheı bilsek, bul da búldirshinder jetistigi, eń bastysy, túrli etnos ókilderinen taraǵan urpaq tatýlyǵyna bastaıtyn jol.
Alǵys aıtý kúni aıasynda ótkizilgen qaıyrymdylyq sharalarynda 132 adamǵa, onyń ishinde múmkindigi shekteýli, kóp balaly, az qamtylǵan otbasylardyń balalaryna, múgedekterge, soǵys jáne tyl ardagerlerine, jalǵyz basty jandarǵa 3 897 203 teńge kóleminde materıaldyq jáne qarjylaı kómek kórsetildi. «Oblystyq slavıan qozǵalysy» qoǵamdyq birlestiginiń uıymdastyrýymen «Biz – Qazaqstan halqymyz» forýmynda Memleket basshysynyń «Álem. HHI ǵasyr» manıfesi talqylandy. Polıak halqynyń kúshtep qonys aýdarylýynyń 80 jyldyǵyna arnalǵan «Kıeli mekenimiz – Qazaqstan» forýmyna qoǵamdyq kelisim, analar, «Ulaǵat» aqsaqaldar keńesteriniń músheleri, zııaly qaýym ókilderi men buqaralyq aqparat quraldary qatysty. Tarıhı beınefılm kórsetilip, naqty derekterdi paıdalana otyryp, qoǵamdyq kelisim, qazaqstandyq biregeılik pen birlikti nyǵaıtý baǵytyndaǵy baıandamalar tyńdaldy. Negizi, Qazaqstan halqy Assambleıasy jumysynda túrli qoǵamdyq uıymdar erekshe ról atqarady. Osy oraıda, eń aldymen, ardagerlerimiz ben ulttyq saıasatty qalyptastyrýdyń basynda turǵan bastamashyldar úlesiniń zor bolǵanyn aıta ketý kerek. Bul jas urpaqty qazaqstandyq birtektilik rýhynda tárbıeleýde úlken úles qosyp kele jatqan qozǵaýshy kúsh deýge bolady. Sol qoǵamdyq uıymdardyń biri – Analar keńesi jastardyń tárbıesine ózindik ornyn aıshyqtady. I. Jansúgirov atyndaǵy Jetisý memlekettik ýnıvesıtetiniń janynan qurylǵan Assambleıanyń ǵylymı-saraptamalyq toby aýqymdy ǵylymı taldaý jumystaryn atqarýda. QHA kafedrasy túrli ózekti máseleler boıynsha ǵylymı-zertteýler jasap, etnosaralyq jaǵdaılarǵa monıtorıng jasaıdy. Jýyrda medıasııa baǵyty boıynsha Almaty oblystyq soty, «Nur Otan» partııasynyń fılıaly jáne QHA Almaty oblystyq fılıaly arasynda yntymaqtastyq týraly memorandýmǵa qol qoıyldy. Dostyq úıinde medıasııa kabıneti ashylyp, «senim telefony» jumys isteıdi. Dál osyndaı kabınetter oblystyń barlyq aýdan, qalalarynda bar. Osydan úsh jyl buryn QHA-nyń jańa mindetterine baılanysty el aýmaqtarynda qoǵamdyq kelisim keńesteri qurylyp, olarǵa ákimdikter janynan konsýltatıvtik-keńes berý mindetterin oryndaý júkteldi. Bul oraıda, oblysta bastalǵan júıeli jumysty árbir aýyldarǵa deıin jetkizý kózdelgen. Jergilikti atqarýshy organdar men qoǵamdyq ınstıtýttardyń arasynda ózara baılanysty jetildirý úshin búgingi kúni 252 qoǵamdyq kelisim keńesi jumys isteıdi. Olar qoǵamnyń ózin ózi basqarýyn qalyptastyra otyryp, azamattyq belsendilikke yntalandyrýda. Sóıtip, ózin elimizdiń turaqtylyǵy men birliginiń senimdi faktory retinde ornyqtyryp úlgerdi. Bul uıym jyl basynan beri turǵyndardyń áleýmettik máselelerin sheshýge qatysty tórt júzden astam otyrys ótkizipti. Qoǵamdyq kelisim keńesiniń «Aýylym – altyn besigim» atty oblystyq qorytyndy forýmy Alakól, Qarasaı, Panfılov, Ile jáne basqa da aýdandardaǵy keńester jumysynyń qanshalyqty tıimdi ekenin kórsetip berdi. Oblystyq QHA basty baǵyttarynyń biri retinde qaıyrymdylyq sharalaryna zor mán berip keledi. Máselen, jyl basynan beri túrli qaıyrymdylyq sharalary nátıjesinde kómekke zárý 350 adamǵa 20 mıllıon teńge kóleminde kómek kórsetilgen. Sondaı-aq, biz «Asyl bala» respýblıkalyq qaýymdastyǵymen ózara áriptestik yntymaqtastyq týraly memorandýmǵa qol qoıdyq.
Táýelsizdiktiń 25 jyldyǵyna arnalǵan «Máńgilik El» poıyzy» jalpyrespýblıkalyq jobasy jyldyń mańyzdy oqıǵalarynyń biri boldy. Halyqtyń maqsatty toptarymen túrli mamandar kezdesip, jumys júrgizdi. Densaýlyq saqtaý, áleýmettik kómek pen ótemaqy tóleý, agrarlyq sala, quqyqtyq sıpattaǵy jáne basqa da máseleler boıynsha qajetti keńester berildi. Bul sharada jalpy sany bes myń adam tıisti keńes aldy. Oblystyq Assambleıa bıylǵy sharalarynyń denin Táýelsizdiktiń 25 jyldyǵynyń aıasynda ótkizip otyr. Jıyrma bes jyl – shırek ǵasyr. Osy shırek ǵasyr shejiresi Aqsýda ótken «Táýelsiz eldiń tarıhy – Uly Dala perzentteri», Qapshaǵaıdaǵy «Biz – Qazaqstan halqy» oblystyq forýmdary, «Balqar, kúrd, koreı, tatar mádenıeti kúnderi», Slavıan jazýy men mádenıetiniń kúnine arqaý boldy. Bıyl Taldyqorǵan qalasynda alǵash ret bolgar halqynyń Raýshan festıvali uıymdastyryldy. Oǵan qosa, «Taýbulaq» ekologııalyq lageriniń bazasynda ulttyq oıyndar festıvali ótkizildi. Bir mezgilde jappaı «Máńgilik El – patrıottyq aktisi» taqyrybyna dıktant jazý sharasy da qolǵa alyndy. Memlekettik tildi bilýge qatysty emtıhanǵa túrli jastaǵy 1800-ge jýyq adam qatysty.О́zi qurylǵannan bergi kezeńde QHA tek qana birliktiń nasıhatshysy ǵana emes, eldiń ekonomıkalyq qýatyn arttyrýǵa belsene atsalysyp keledi. Bul týraly QHA-nyń sońǵy «Táýelsizdik. Kelisim. Bolashaǵy bir ult» atty HHIV sessııasynda da aıtylyp, onyń sońy «Máńgilik El» atty patrıottyq aktisin qabyldaýǵa ulasty. Elbasy «Máńgilik El» patrıottyq aktisin jalpyulttyq qundylyqtardy jınaqtaǵan, Qazaqstannyń damý taǵdyry úshin memleket – qoǵam – azamat úshtiginiń ózara jaýapkershiligin aıqyndaǵan qundy qujat ekenin atap ótken edi.
2015 jyly Almaty oblysynda jalpy óńirlik ónim 4,1%-ǵa ósip, 2 trln. 84 mlrd.teńgeni qurasa, bıylǵy jyly 2% ósim qamtamasyz etemiz degen jospar bar. Áleýmettik-ekonomıkalyq damýymyzdaǵy tabystyń kilti – tatýlyqta. «Qazaqstan-2050» Strategııasyndaǵy negizgi mindet tatýlyq, yntymaq, birlik ekeni málim. QHA Almaty oblystyq fılıaly músheleri bıznes qurylymdaryn saýatty basqaryp, oblystyń qoǵamdyq ómirine belsendi aralasýda. Memlekettik saıasatqa saı atqarǵan jumystarynda ustanymdaryn el ishinde bildirip otyrady. Jańa jumys oryndaryn ashý, osyǵan deıin halyqty eńbekke tartyp otyrǵan jumys oryndaryn saqtap qalý, kadrlardy qaıta daıarlaýǵa jaǵdaı jasaý, zamanaýı ekonomıkalyq jáne áleýmettik jobalardy júzege asyrýǵa belsendi bıznes ókilderi oń yqpal etýde. Eń bastysy, ózara jaýapkershilikti, qoldaýdy seziný bizge kúsh-jiger beredi. Aýdan, qala ákimderi «Máńgilik El» patrıottyq aktisiniń birlik, beıbitshilik, kelisim degen baǵa jetpes qundylyǵyn árbir shańyraqqa jetkizý úshin etnomádenı birlestikterdiń áleýetin keńinen paıdalanýda. Onyń dáleli jetip artylady. Árbir eldi mekende Assambleıa aıasynda qaıyrymdylyq sharalary úılesim taýyp, áleýmettik baǵyttaǵy jumys kóptep atqarylýda. Ony qarapaıym halyq kórip, ekshep, jaqsy baǵasyn berip otyr. Sondyqtan, qoǵamdyq kelisim keńesteriniń rólin kúsheıtý maqsatynda M.Tynyshbaev atyndaǵy Almaty oblystyq tarıhı-ólketaný mýzeıinde Qazaqstan Respýblıkasy Táýelsizdiginiń 25 jyldyǵy aıasynda jáne Jambyl Jabaevtyń 170 jyldyǵyna arnap, oblystyq «Birlik» jastar qaýymdastyǵy men I.Jansúgirov atyndaǵy Jetisý memlekettik ýnıversıteti pikirlesý alańyn uıymdastyrdy. Sharaǵa tanymal qoǵam qaıratkerleri, ǵalymdar, tarıhshylar, til mamandary, Qazaqstan halqy Assambleıasynyń músheleri, etnomádenı birlestikterdiń tóraǵalary, jastar qaýymdastyǵynyń belsendileri qatysty.
Qoryta aıtqanda, elimizdegi kóp etnosty aımaq retinde Jetisý jerindegi oblystyq Assambleıanyń mańyzy erekshe ekenin taǵy bir aıtyp ótkim keledi. Almaty oblystyq Assambleıa budan ári de el ıgiligi úshin tynyshtyq pen tatýlyq jolynda ter tógip, óńirimiz ózara syılastyq pen senimniń jarqyn úlgisi bola beredi dep senemin.
Amandyq BATALOV, Almaty oblysynyń ákimi, Qazaqstan halqy Assambleıasy Almaty oblystyq fılıalynyń tóraǵasy
