Tóńiregine shýaq shashqan

«Ustazdyq etken jalyqpas, úıretýden balaǵa», – dep Abaı atamyz aıtqandaı, ustaz bolýdyń teńizine boılap, aǵartý salasynda talmaı eńbektengen ulaǵatty jandar aramyzda az emes. Solardyń biri – bar ǵumyryn urpaq tárbıeleýge arnaǵan ustaz, ardaqty áje Jibek Sháripova. Iá, búkil sanaly ǵumyryn urpaqqa tárbıe berý jolyna sarp etken Jibek Sháripova jaıly oı tolǵardyń basynda, eń aldymen, eske túsetini tek onyń jaqsylyqty jar salyp júretin aqpeıil minezi men analyq qamqorlyǵy. «Jaqsy jaıly sóz qozǵarda jaqsy oılar eske túsedi» degen osy shyǵar. Ol 1936 jyly 6 tamyzda burynǵy Aqmola qalasynda (Qazirgi Astana) Shárip atamyz ben Zeınep anamyzdyń shańyraǵyn shattyqqa bólep, dúnıe esigin ashqan. Balalyq shaǵy surapyl sum soǵysqa dál kelgen Jibek bar men joqtyń qadirin bilip ósti. Aýyrǵa moıymaı, jeńilge jelkildemeı jetildi. Ákesi Shárip Qaıypuly sol tusta qazaqtan shyqqan mańdaıaldy halyq aǵartýshylarynyń biri, ıman men saýap­ty ómiriniń mánine aınaldyrǵan tekti jan bolatyn. Ol Máskeýde bilim alyp, Aqmolada eń alǵashqy temirjol ýchılıshesin uıymdastyryp, ózi negizin qalaǵan oqý ornynyń alǵashqy dırektory bolǵan. Keıin Qostanaı oblysy boıynsha oqý-aǵartý isine tartylyp, sol óńirde birshama aýyldyq mektepterge basshylyq jasady. Sh.Qaıypuly jańa qalyptasyp jatqan oqý oryndarynyń qazyǵyn qaǵyp, jastarǵa oqytý men bilim berý isteriniń bastamashysy boldy. Onyń bastamasymen kóptegen bilim oshaǵy men balalar úıi ashylǵan. Sóz arasynda aıtarymyz, bul aımańdaı azamattyń nebári 27-ge jeter-jetpes shaǵynda atqarǵan dúnıeleri edi. Átteń, arystaı azamattyń asyl armanyn, izgi jolyn 37-niń zulmaty kesti. Derekke súıensek, sol tusta Aqmola oblysynda 8 myńnan astam adam qýǵyn-súrginge ushyrasa, onyń ishinde 2 myńnan astamy atý jazasyna kesilipti. Solardyń arasynda asyl azamat Shárip te bar edi. Osy qanquıly jyldardyń jazyqsyz qurbany bolǵan adamdardyń esimderin árqashan este saqtaý, aqtańdaqtar aqıqa­tyna tereńirek mán berip, uǵyný – búgingi urpaq paryzy. Shárip Qaıypulyna 1938 jyldyń 13 tamyzynda atý jazasy degen úreıli úkim shyǵarylyp, ol úsh kúnnen soń oryndalǵan. Osylaısha, artynda eńirep azamatyn joqtap eki birdeı qyzymen jubaıy Zeınep qala beredi. О́mir esil erdiń otbasyn qıynshylyqpen kúrese bilýge, taǵdyrdyń basqa salǵan yzǵarly ókpegine moıymaı, qaısarlyq tanytýǵa shyńdady. Osy taýqymetti kezeńde qaırat kórsetken Zeınep eki balasyn ósirip qana qoımaı, olardyń jurttan qalmaı joǵary bilim alýyna, adam qataryna qosylyp ketýine bar jaǵdaıdy jasady. Tipti, Zeınep anamyzdyń adal eńbektiń qara nary, sol tusta Aqmola óńirinde ataǵy shyq­qan sheber tiginshi bolǵanyn aıta ketkenimiz jón. Anadan alǵan ónegesimen úlkeni Jibek ustazdyq joldy, kenjesi Gúlnar temirjol salasyn tańdap, abyroı bıigine kóterildi. Týmysynan bilimge qumar Jibek mektepten soń qazirgi Astanadaǵy peda­gogıkalyq ýchılıshege oqýǵa túsedi. Ony 1954 jyly úzdik bitirip shyǵady. Árıne, «halyq jaýynyń qyzy» dep tómendetý, sózin júre tyńdaý syndy shálkeý ómirdi de Jibek apaı jastaıynan kórip ósti. Biraq, qaıratty qyz buǵan moıy­maı, oqýda úzdik úlgerimimen, eńbekte jetistikterimen kózge tústi. 1955 jyly Qaraǵandy óńiriniń týmasy Júken Sadyqulymen shańyraq kóterdi. Júken aǵa da el úshin eleýli eńbek etken alǵadaı azamat bolatyn. Júkenniń ákesi de 37-niń qyzyl qyrǵynynda oqqa baılanyp ketken eken. Bir jaǵynan eki muńlyqtaı bolǵan jastyń birin-biri únsiz túsinip, tatý-tátti ómir súrýine ómir joldarynyń uqsas bolǵany da septes­kendeı edi. Otaǵasy da bar ómirin oqý-aǵartý isine arnaǵan. Jezqazǵan, Aqmola oblystaryndaǵy mektepterde dırektor, Selınograd qalasynyń bilim bóliminde jaýapty qyzmetter atqardy. Elimizge bilimdi urpaq kerektigin, ol úshin bilikti ustaz qajet ekenin biletin dara oıly azamat jan jary Jibektiń ýchılıshelik bilimmen toqtap qalmaı, ári qaraı oqýyn jalǵastyrýyna múmkindik jasady. Osylaısha, Jibek Qaraǵandy pedagogıkalyq ınstıtýtyn úzdik bitirip shyqty. Jibek apaıdyń baqyty – Júken aǵadaı eńbekqor, qaıyrymdy, kishipeıil jubaıynyń bolǵandyǵy dese de bolady. Júken Sadyquly 1963 jyldan Aq­mola oblysy, Selınograd aýdanyndaǵy Shalqar aýylynyń orta mektebinde dırektor bola júrip, ómiriniń sońyna deıin osy qyzmetin jemisti atqardy. Taǵdyrdyń jazýyna ne shara, asyl azamat bar bolǵany 39 jasynda, 1968 jyly júrek talmasynan baqılyqqa attanyp kete bardy. Artynda úsh qyz, bir ulymen – shıetteı tórt balamen eńirep, otyz eki jasar jubaıy qala berdi. Qıynshylyq kórse de, analyq paryzyn adal atqaryp, ákeleriniń joǵyn joqtatpaı, ómirdiń ystyǵy men sýyǵyna kúıgen Jibek ana balalaryn jetkizdi. Aýyldyq mektepte zeınetkerlikke shyqqansha, tarıh pániniń muǵalimi boldy. Asyl jannyń barlyq eńbek ótili 42 jyldan asady eken. Mine, ulaǵatty ustaz joly degen osy da. Jibek apaıdyń bir ereksheligi, onyń ustazdyq iske bar jan dúnıesimen, bolmysymen shynaıy berilgeninde. Tipti, synyptan synypqa óte almaı qalǵan úlgerimi nashar balalar Jibek apaıdyń synybyna kelse, mindetti túrde jaqsy oqyp, tipti, óz qatarlaryn qýyp jetetin. Qazir sol azamattardyń aldy elýdiń ar jaǵynda, bir-bir shańyraqtyń uıtqysy, nemere súıip ata bolyp otyr. Jibek apaı nashar oqıdy degen shákirtke, eń aldymen, senim bildirip, sol kezderi jaýapkershiligi joǵary staros­ta, sport, tazalyq, oqý sektory sııaqty qoǵamdyq jumystarǵa saılap, jumys istetip, oqymaıdy degen shákirtti oqytyp shyǵaratyn. Árbir balanyń jeke qasıetin damytýǵa kóp kóńil bóletin. Sabyrlylyq, iskerlik tanytyp, shákirtterine sabaqty óz betinshe qyzyǵyp oqıtyndaı jaǵdaı jasaıtyn. Bul da ustazdyń sheberligi. Orys jáne shetel klassıkteriniń shyǵarmalaryn súısine oqyǵan Jibek apaı qazaq aqyn-jazýshylarynyń týyndylaryn da zeıin qoıa oqyp shyqqan. Ásirese, Abaı men Shákárimniń eńbekteri oǵan erekshe áser etse kerek. Hákim Abaı­dyń qarasózderinen nár alǵan Jibek apaı oqýshylarynyń jigerin janyp oqytatyn ustaz boldy. Ulaǵatty ustazdyń kóp jylǵy eńbegi eleýsiz qalǵan joq. Aqmola obly­synda eń alǵashqylardyń biri bolyp «Qazaq KSR halyq aǵartý isiniń ozyq qyzmetkeri» mártebeli ataǵyn aldy. Esimi bilim basqarmasynyń Qurmet kitabyna engizildi. Qazaqstannyń rýhanı jáne áleýmettik damýy jolynda qol jetken tabystary, elimizdiń órkendeýine qosqan úlesi úshin Qazaqstan Respýblıkasy Bilim jáne ǵylym mınıstrliginiń Qurmet gramotalarymen marapattalǵan. Búginde Jibek Sháripqyzy berekeli shańyraq ıesi, ul-qyz ósirip, kelindi bolyp, nemere-shóbere súıgen qadirmendi áje. Endi tolysyp, kemeldengen shaǵynda ómirden baqıǵa kete barǵan aıaýly otaǵasy Júkenniń ornyn joqtatpaı, onyń tuıaǵy bolyp qalǵan bir ul, úsh qyzyn ózi jetkizdi. Búgin solardyń ortasynda, nemere-shóbereleriniń ár qylyǵyna súısinip baqytty ǵumyr keship otyrǵan jaıy bar. «Meniń bar baqytym – balalarym, deıdi Jibek apaı. – Men olardy kelin, kúıeý bala dep bólip jarmaımyn. Bala­laryń qansha degende, barlyǵyn qosyp aıtamyn. Ázirge olardan 12 nemerem, 9 shóberem bar. Solarǵa shúkirlik etemin». Batyr atamyz Baýyrjan Momysh­uly «Ustazdyq – uly qurmet. Sebebi, urpaq­tardy ustaz tárbıeleıdi. Bola­shaqtyń basshysyn da, danasyn da, ǵalymyn da, eńbekqor eginshisin de, kenshisin de ustaz ósiredi… О́mirge urpaq bergen analardy qandaı ardaqtasaq, sol urpaqty tárbıeleıtin ustazdardy da sondaı ardaqtaýǵa mindettimiz», – degen eken. Iá, ustaz júgi qashanda aýyr. Sol júkti moıymaı kóterip, kemel kele­shektiń kepili – jastarǵa bilim berýge bar ǵumyryn arnaǵan Jibek Sháripovanyń ómir joly ózgelerge ónege bola bermek. Arman ÁÝBÁKIROV, jýrnalıst