Bulaq kórse, kózin ashqan

Arqa óńirine Tileýqabyl Esenbekulynyń esimi jaqsy tanys. Ásirese, saıatshylyqty óner dep baǵalaǵan aǵaıyn men mal ósirýdi kásip etken sharýa qaýymynyń ol kisige degen syı-qurmeti erekshe.   Tilekeń umyt bolǵan qus­begilik ónerimizdiń tamyryna qan júgirtip, elimizde al­ǵashqylardyń biri bolyp halyqaralyq «Salbýryn» saıy­syn uıymdastyrǵan azamat. Ol qusbegilerdiń osy dodasyn birinshi ret 1995 jyly, sodan keıin 1998 jyly ekinshi ret ótkizdi. Atalǵan saıysqa elimizdiń birqatar oblys­tarynan jáne Germanııa, Avstrııa, Vengrııa sııaqty shet memleketterden qusbegiler kelip qatysqan edi. Bul sharanyń sońy ǵylymı-tájirıbelik konfe­rensııaǵa ulasyp, qusbe­gilik óner keńinen tynystap qalǵan bolatyn. Sonymen qatar, ol shet memleketterge shyǵyp, sondaǵy aqparat quraldary arqyly bekzat óner – qusbegilikti nasıhattaý isinde kóp sharýa tyndyrdy. Batys elderimen qus baptaý boıynsha tájirıbe almasý jumysyn jolǵa qoıyp, bul iske qyzyǵýshylyq ta­nytqan eýropalyqtarmen tyǵyz qarym-qatynas ornatty. Budan bólek, isker azamattyń Shet aýdandyq sharýa qojalyqtary qaýymdastyǵynyń tóraǵasy retinde fermerlerge túrli kó­mek­­ter kórsetip kele jatqa­ny­na da on jyldyń júzi boldy. Jasynyń jetpisten asqa­nyna qaramastan Tileý­qabyl Esenbekuly únemi izdenis ústin­de júretin jan. Bıyl ol «Tabıǵı bulaqtardy jóndep jáne qalpyna keltirý arqyly qýań aımaqtaǵy turǵyndardy sýmen qamtamasyz etýdi arttyrý» jobasyn iske asyra bastady. Negizi bul ıgi shara – Eýroodaq pen Qazaqstan Úkimeti arasyndaǵy sý kózderin saqtaý jáne aýyz sýdy tıimdi paıdalaný boıynsha birlese qolǵa alǵan joba. Qaraǵandy oblysynyń birshama bóligin shóleıt jerlerdiń alyp jat­qany belgili. Sondyqtan da bul óńir úshin jeti qat jer astynan atqylap jatatyn bulaqtardy saqtaý erekshe mańyzǵa ıe. Taıaýda ol Shet aýdanynyń orta­lyǵy Aqsý-Aıýly kentin­degi Janǵutty bı bulaǵynyń bite­lýge aınalǵan basyn to­lyq­taı jónge keltirip, aýyl turǵyndarynyń taza sý ishýine jaǵdaı jasady. «Buryn bul bulaqtyń sýy molynan aǵyp, Sherýbaı-Nura ózenine quıylyp jatýshy edi. Keıinderi kózi bitelip, sýy sarqylyp qaldy... Biz eń aldymen, bulaqtyń sýyn soryp alyp, kózin tazaladyq. Sodan keıin bastaýyn betonmen shegendep, qyzyl kirpishpen órip shyqtyq. Qaınardan shyqqan sý rezervýar arqyly bulaqtyń qoldan jasalǵan sharasyna aǵyp barady. Bul jazdygúni turǵyndarǵa sý alý úshin qajet, al qys kezinde sý rezervýardan qudyq arqyly qaýǵamen tartylady. – Onyń jan-jaǵyn mal bas­paý úshin taspen qorshadyq. Endi sý aǵyp ári qaraı aryqqa ketedi. Ony mal ishedi. Bizdiń esebimiz boıynsha, osy jerden shamamen 80-90 otbasy aýyz sý alatyn bolady», – deıdi joba jetekshisi Tileý­qabyl Esenbekuly. Budan bólek jobany iske asyrýshylar qudyqqa deıingi 100 metrdeı bolatyn joldy óz kúshterimen saldy. Al bul sharýa jobanyń josparynda joq bolatyn. Jalpy bul iste joba je­tek­­shisine Shet aýdanynyń turǵyndary, jastardan qu­ralǵan eriktiler toby kóp qol­ǵabys tıgizipti. Olar arnaıy senbilik uıymdastyryp, saýapty isten qoldan kelgen kómek­terin aıamaǵan. Joba aıasynda barlyǵy 10 bu­laqtyń basyn jónge keltirý kózdel­gen. Búgingi kúnge deıin onyń úsheýi jóndeýden ótti. Baǵdar­lama boıynsha jóndelýge tıis bulaq­tardyń barlyǵy Aqsý-Aıýly kenti­nen aınalasy 20 shaqyrym jerde ornalasqan. Qazaqta «Bulaq kórseń – kózin ash» degen ónegeli sóz bar. Tileýqabyl Esenbekuly osyndaı saýapty is tyndyryp júr. Qaırat ÁBILDINOV, «Egemen Qazaqstan» Qaraǵandy oblysy, Shet aýdany