Barlyq bastamalar qatań baqylaýda

Búginde elimizdiń barlyq óńirinde «Nurly Jol», «Jumyspen qamtýdyń jol kartasy-2020», «Bıznestiń jol kartasy» syndy memlekettik baǵdarlamalar aıasynda kóptegen iri jobalar qolǵa alynyp, qarqyndy jumys júrgizilý­de. Indýstrııalyq aımaqtar qurylyp, ıgi ister bastaý aldy. Elbasy bul bastamalardyń jemisti júzege asýyn jáne bólin­gen qarajattyń tıimdi jumsalýyn baqylaýdy «Nur Otan» par­tııasyna tapsyrǵany belgili. Keshe osy maqsatta partııa Tóraǵasynyń birinshi orynbasary Almaty oblysyna bardy. Sapar aıasynda Muhtar Qul-Muhammed oblys ákimi Amandyq Batalovpen birge birqatar áleýmettik mańyzy bar nysandardy aralady. Sonymen qatar, jergilikti fermerlermen kezdesip, aldaǵy egin oraǵy maýsymyna daıyndyqty pysyqtady. Odan bólek, partııanyń oblystaǵy aktıviniń qatysýymen jıyn ótkizdi. M.Qul-Muhammed óz saparyn Jetisý óńirindegi jetekshi sha­rýa qojalyqtarynyń biri – «Hıl­nı­chenko ı K» kommandıttik serik­tes­ti­giniń egis alqabyn aralaýdan bastady. Sharýashylyq basshysy «Qurmet» ordeniniń ıegeri Vıktor Hılnıchenkonyń sózine qaraǵanda, seriktestik – 567 sharýashylyqtyń basyn qosyp otyrǵan iri qojalyq. Ieligindegi 39 myń ga jerdiń 37 myńyn aýyl sharýashylyǵy maqsatynda paıdalanatyn sharýashylyqta búginde 123 birlik tehnıka bar. Olardyń basym bóligi nemis tehnıkasy ekenin aıryqsha atap ótken jón. Qant qyzylshasyn ósirýge erekshe den qoıǵan sharýashylyq bıyl 333 ga jerge atalǵan kókónis túrin ekken. Bul jóninde V.Hılnıchenko: «Jetisý – elimizdegi qant qyzyl­shasymen aty shyqqan óńirlerdiń biregeıi. Bul sharýa­shylyqpen bizdiń atalarymyz aınalysqan. Alaıda, aýyl sharýa­shylyǵyn reformalaý úderisi kezinde atalǵan salanyń damýy kenjelep qalǵany barshamyzǵa málim. Elbasy osy máselege der kezinde kóńil bólip, tıisti shara qoldandy. Sonyń arqasynda qant qyzylshasyn óndirý isi qaıta jandana bastady. Byltyr biz 180 ga jerge qyzylsha eksek, bıyl ol kórsetkishti eki esege jýyq arttyrdyq. Osy rette oblys tarapynan da aıtarlyqtaı qoldaý kórsetilip otyrǵanyn atap ótkim keledi. Naqty aıtqanda, ob­lystyq bıýdjetten tehnıka satyp alý úshin 1 mlrd teńge bólinip, ju­mystyń qarqyndy júrgizilýi­ne úlken yqpalyn tıgizdi. Osyndaı qoldaýdyń arqasynda bizdiń sharýashylyqtyń ónimi jyldan jylǵa kóbeıip keledi. Eger osy jol­­dan jańylmasaq, aldaǵy ýa­qytta Almaty oblysy qant qy­zyl­shasymen-aq biraz bıikti ba­ǵyn­dyrady dep úmittenemin», – dedi. Búginde ǵylym men tehnı­kanyń ıgiligin kórip otyrǵan «Hıl­nıchenko ı K» qojalyǵy nemis kom­baınynyń úshinshi býyny­men jabdyqtalǵan eken. Nátı­jesinde jumystyń sapasy men jyldamdyǵy artqan. Mun­daı kombaındardyń basty artyqshylyǵy, «Kamaz» júk kóligin tirkemesimen birge 4-aq mınýtta toltyrady. Qyzylshany jınap qana qoımaı, ony avtomatty túrde tazalap, suryptaıtyn nemis kombaıny 300 adamnyń nemese 9 tehnıka birliginiń ju­my­syn bir ózi atqarady eken. Ob­lys basshysy A.Batalovtyń aı­týynsha, ótken jyly osyndaı 24 zamanaýı tehnıka satyp alyn­ǵan. Sondaı-aq, ónimdi ótkizý máselesi de júıeli sheshimin taý­yp, sharýalardyń tabys kózi aı­tarlyqtaı turaqtanǵan. Sonymen qatar, kásipker V.Hılnıchenko búginde elimiz­de sharýalarǵa óz kásibin dóń­ge­­le­tip áketý úshin barlyq jaǵdaı jasalǵanyna toqtaldy. «Beri­letin ártúrli sýbsıdııalar, teh­nıkalardy lızıngke alý, arzan­da­tylǵan janarmaı jáne taǵy basqa da jeńildikter biz sııaqty dıqandardyń ynta-jigerin oıatady. Osynyń bárin múmkindiginshe tıimdi paıdalana bilgen adamnyń jumysy da júredi, tabysy da mol bolady. Al jerdi alyp qoı­yp, ony qur ustap otyrý, keri­sin­she, qurdymǵa aparady. Buryn myń­daǵan gektar jeri bar adam baı bolyp sanalatyn. Al búginde qan­sha jeriń bolsa da ony tıimdi paı­dalańbasań, baımyn dep aı­ta almaısyń. Sondyqtan erin­beı eńbek etý kerek», – dedi serik­testik basshysy. О́z kezeginde Muhtar Abraruly da Almaty oblysy buryn­nan qant qyzylshasy, júgeri, soıa sııaqty ónimderdi óndirý jó­ni­nen respýblıkada kósh basynda bol­ǵanyn aıtyp: «Keńes zamanynda bul óńirde qant qyzylshasyn óndeıtin bes úlken zaýyt boldy. Atap aıtqanda, Kóksý, Aqsý, Boraldaı, Qarabulaq jáne Ala­kóldegi zaýyttar. Keıin bul sala aıtarlyqtaı turalap qaldy. Sondyqtan Elbasymyz Almaty ob­lysyna kelgen ár saparynda osy óńirde qant qyzylshasyn ón­dirý kólemin arttyrý jóninde bir­neshe ret tapsyrma berdi. Ná­tı­jesinde Jetisý jerindegi 6 aý­danda qant qyzylshasy ósirile bas­tady. О́tken jyly 120 myń to­nna qyzylsha óńdelip, odan 10 myń tonnadan astam ta­za qant alynǵan. Al bıyldyń ózinde bul kórsetkish eki esege deıin ul­ǵaıyp, 240 myń tonnaǵa je­tedi dep kútilýde. Qantqa degen suranystyń qandaı ekenin, jyl ótken saıyn onyń baǵasynyń ósip jatqanyn eskersek, bul kásip­tiń keleshegi zor deýge tolyq negiz bar. Sondyqtan Almaty obly­syn­da qant qyzylshasyn ósirý, ony óńdeý óńirge de paıdaly, ony­men aınalysatyn fermer­ler­ge de tıimdi. Sondaı-aq, oblys­tyń aýyl sharýashylyǵy men eko­no­mıkasynyń qarqyndy da­mýyna da óte kóp septigin tıgizedi. Odan bólek, bul óńirde júge­ri, soıa ón­dirisi de turaqty damyp keledi. Almaty aportynyń da bo­la­shaǵy jarqyn. Bir sózben aıt­qanda, El­basynyń tapsyrmasy jaı oryn­­dalyp qana qoımaı, aýyl hal­qy­nyń turmysy men óńir­diń damýyna óz paıdasyn tıgi­zýde», – dedi. Sonymen qatar, partııa Tór­a­ǵa­synyń birinshi orynbasary El­basyna qant qyzylshasy jat emes ekenine de nazar aýdaryp: «Pre­­zıdentimizdiń bul salaǵa erek­she mán berýiniń taǵy bir sebe­­bi retinde óziniń de osy ispen shu­ǵyl­­danǵanyn aıtýǵa bolady. Iаǵnı, Memleket basshysy bala kúnin­­de qant qyzylshasyn jınap, ata-ana­­syna kómektesken. Bul týraly «Ba­lalyq shaǵymnyń aspany» atty fılmde kórsetiledi», – dedi. О́ńirdegi qant qyzylshasyn ón­dirý isiniń qanshalyqty al­ǵa jyljyǵanyn myna kórset­kish­ter­den de anyq ańǵarýǵa bolady. Má­selen, 2014 jyly oblysta 30 myń tonna qant qyzylshasy jınalǵan. О́tken jyly ónim kólemi 120 myń tonnaǵa jetse, bıyl 240 myń tonna bolmaq. Qazirgideı ekonomıkalyq daǵdarys kezinde 4-5 paıyzdyq ósimniń ózi joǵary kórsetkish bolyp sanalatynyn eskersek, az ǵana ýaqyttyń ishinde birneshe ese artyq ónim alý – ǵajap jetistik ekeni sózsiz. «Hılnıchenko ı K» qojalyǵy eginshilikpen qatar, mal sharýa­shy­lyǵyn da qatar damytyp otyr­ǵanyn aıta keteıik. Seriktes­tik dırektorynyń orynbasary Vık­tor Romanenkonyń sózine qara­ǵanda, qazirgi tańda sharýashy­lyqta 2300 iri qara mal, 500 jylqy jáne 10 myń qoı-eshki bar. Jalpy, aýyl sharýashylyǵy Almaty oblysy úshin negizgi tabys kózi bolyp tabylatyny bel­gili. Soǵan oraı qazirgi tańda óńir­de aýylsharýashylyq ónimderin qaıta óńdeý isine erekshe kóńil bólinýde. Onyń jarqyn dáleli retinde 80 jyldan astam tarıhy bar «Kóksý qant zaýytyn» aıtýǵa bolady. Búginde aýqymdy jańǵyrtý jumystary júrgizilip jatqan kásiporynǵa M.Qul-Muhammed arnaıy bardy. Zaýyt basshysy Altynbek Abatovtyń aıtýynsha, aldaǵy ýaqytta zaýyt jalpy quny 420 mln teńgeni qu­raıtyn qondyrǵylarmen jab­dyq­talmaq. Soǵan oraı ónim kólemin de arttyrý kózdelip otyr. Kásiporyn elektr sehynyń basshysy Aımuhanbet Sydy­qov­tyń sózine súıensek, byltyr mem­leket tarapynan be­ril­­­gen kó­mektiń jáne ınves­tor tartý­dyń arqasynda zaýyt kúrdeli jóndeýden ótip, birin­shi ónimin bergen. Búginde 420 adamdy jumyspen qamtyp otyr­ǵan óndiris orny oblystyń áleý­mettik-ekonomıkalyq damýyna qomaqty úlesin qosyp keledi. Sonymen qatar, óńirde «Nur­ly Jol» memlekettik baǵdar­lamasyn júzege asyrýdyń da mańyzy zor. Bul baǵdarlama aıa­synda bıyl Jetisý jerine 36 mlrd teńgeden astam qarjy bó­lingen. Qarajattyń basym bóligi kólik dálizin qa­lyp­tas­tyrýǵa jum­salmaq. Qa­zir­diń ózinde «Nurly Jol» baǵdarlamasy boıynsha «Almaty – О́s­kemen» baǵy­tyndaǵy avtomobıl jolyn qaıta qalpyna keltirý jumystary qarqyndy júrgizilýde. Atalǵan jol­dyń 141 shaqyrymy oblys aýmaǵynan ótedi. Alaıda, nysan­nyń qury­ly­sy aýa raıyna baı­lanysty jumys kestesinen birneshe aıǵa qalyp kele jatyr. Osy máselege nazar aý­dar­­ǵan M.Qul-Muhammed bul iske jaýapty «QazAvtoJol» aksıo­­ner­lik qoǵamy Almaty ob­lys­tyq fı­lıalynyń jetekshisi Ba­tyr Dadamurzaevqa eskertý ja­sady. «Elbasynyń bar­lyq bas­ta­masy partııanyń qatań baqy­laý­ynda bolady. Sondyqtan bul nysan da bizdiń qadaǵalaýymyzda. Eger jumys osylaı jalǵasatyn bolsa, ıaǵnı jol belgilengen merzimde paıdalanýǵa berilmese, tıisti oryndarǵa habarlanaty­nyn eskertemin», – degen Muhtar Abraruly par­tııanyń Almaty ob­lystyq fılıa­lynyń basshy­sy Ǵalıasqar Sary­baevqa memle­kettik baǵdar­lamalar boıynsha júzege asyrylyp jatqan jobalardy baqylaýda ustaýdy tapsyrdy. Budan basqa partııa Tóraǵa­sy­nyń birinshi orynbasary «Nurly Jol» baǵdarlamasynyń álem bo­ıynsha balamasy joq eke­nin tilge tıek ete kelip: «Jahandyq daǵ­da­rys jaǵdaıynda osynshalyq qo­maqty qarjy bólý – el kóle­minde óte aýqymdy jobalardy iske asyrýǵa múmkindik týǵy­zady. Bul baǵdarlamany júzege asyrý ekonomı­kanyń barlyq salasynda mýltıp­lı­ka­tıv­tik nátıje beredi. Osy shaǵyn ǵana qashyqtyqtaǵy joldy jóndeýdiń ózinde 2100 adam eńbek etip júr. Endi uzyn­dyǵy myń shaqyrymǵa sozylyp jat­qan «Almaty – О́s­kemen» baǵytyndaǵy kúre joldy salýǵa qansha eńbek kúshi tartylatynyn esepteı berińizder. Al mundaı jol salý jumystary Qazaqstan boıynsha júrgizilýde. Bul jerde men qashyqtyǵy 2 myń shaqyrym bolatyn Batys Qytaı – Batys Qazaqstan transulttyq avto­magıstralin esepke alyp otyrǵan joq­pyn. Búkil Ortalyq Azııa­daǵy iri joba bolyp sanala­tyn bul qu­rylys bıyl aıaqtalady dep jos­parlanýda. Memleket osyndaı aý­qymdy isterge qomaqty qarjy bólip otyrǵanda baqylaý mindetti túrde bolýy qajet», – dedi. Partııa Tóraǵasynyń birinshi orynbasary Taldyqorǵan ın­dýs­trııalyq aımaǵyna da atbasyn tirep, ondaǵy jumys barysyn óz kózimen kórip qaıtty. Aýmaǵy 590 gektardan asatyn aımaqtyń ınfraqurylymyna qazirdiń ózinde 4 mlrd teńgeden astam qarjy jumsalǵan. Sondaı-aq, 11 kásiporyn óz jumysyn bastaǵanyn da atap ótken jón. Jýyrda qurylys jumystary júrip jatqan taǵy 6 óndiris orny iske qosylmaq. Qalanyń damýyna tyń ser­pin bergen aımaqtyń jumysy jóninde M.Qul-Muhammed: «Nurly Jol» baǵdarlamasyna 2015 jyly 700 mlrd teńgeden astam qarjy bólinse, bıyl bul kórsetkish 770 mlrd teńgege jetti. Al keler jylǵa respýblıkalyq bıýdjetten 2 mlrd AQSh dollary kóleminde qor saqtalyp otyr. Bólingen qarjynyń biraz bóligi Almaty oblysy aýmaǵynda ıge­rilý­de. Sonyń jarqyn bir mysaly retinde Qytaımen shekara­las aı­maqta salynyp jatqan Orta­lyq Azııadaǵy eń iri ári biregeı «Qor­ǵas – Shyǵys qaqpasy» qurǵaq portyn aıtýǵa bolady. Qazirdiń ózinde onyń qurylys jumysyna 70 mlrd teńgeden astam qarjy jumsalǵan. Port avtokólik jáne temirjoldar arqyly elimizdi úsh muhıtpen baılanystyrady. Parsy shyǵanaǵy arqyly Úndi muhıtyna, Batys Qytaı –Batys Eýropa halyqaralyq kúre joly arqyly – Atlant muhıtyna jáne Gýanchjoý arqyly Tynyq muhıtyna shyǵamyz. Munyń bári – óńirlerde ındýstrııalyq aımaqtardy qurýdyń nátıjesi. Biz kelip turǵan Taldyqorǵan aımaǵy sonyń bir jemisi. Bul jerde salynyp jatqan zaýyttar nemis tehnologııasy boıynsha maıly daqyldardy qaıta óńdeýmen aınalysady. Ýaqyt óte kele óndiris sany 70-ke jýyq­taıdy. Indýstrııa­landy­rý­dyń memlekettik baǵdarlamasy de­genimiz osy. Al «Nur Otan» par­tııasy El­basy tapsyrǵan osynaý min­det­terdiń oryndalýyn udaıy ba­qylaýda ustaıdy», – dedi. Budan basqa Qaratal ózeniniń jaǵalaýy, «Jastar» saıabaǵy syndy shahardyń halyq kóp jınalatyn qoǵamdyq oryndaryn aralaǵan partııa Tóraǵasynyń birinshi orynbasary qaladaǵy oń ózgeristerge joǵary baǵa berdi. Sapar sońynda Muhtar Qul-Mu­hammed jergilikti partııa ak­tıvi­men kezdesti. Onda «Qa­zaq­­stan-2050» Strategııasy, «Nurly Jol» baǵdar­lamasy, «100 naq­ty qadam» Ult Jospary jáne «Qazaq­stan-2021. Birlik. Tu­raq­ty­lyq. Jasampazdyq» saılaýal­dy baǵdarlamasyndaǵy basym ba­ǵyt­tardy júzege asyrý másele­leri sóz boldy. Sony­men qatar, partııalyq jobalar, par­tııalyq kadrlyq rezerv, qo­ǵamdyq qabyldaý jáne qoǵam­dyq-saıası ahýalǵa turaqty monı­torıng jasaý tetikteri de nazardan tys qalmady. Olardyń árqaı­sysyna naqty mysaldar keltirilip, partııanyń oblystyq fılıalynyń jumysy baǵalandy. Sóz sońynda óńirdegi ıgi is­ter­diń qarqyndy júrgizilip jat­qanyna kóńili tolatynyn jet­kizgen M.Qul-Muhammed hal­qymyz úshin orny bólek Je­tisý óńiriniń turǵyndaryn Táýel­sizdiktiń 25 jyldyǵymen quttyq­tady. Sondaı-aq, qashan da eldiń da­mýynda ólsheýsiz úlesteri bar taldyqorǵandyqtardy osy ba­ǵyttan taımaı, Elbasynyń ıgi bastamalaryn júzege asyrýda «bir jeńnen qol, bir jaǵa­dan bas» shyǵaryp áreket etýge shaqyrdy. Elaman QOŃYR, jýrnalıst Almaty oblysy