Qazaqstan Respýblıkasynyń Tuńǵysh Prezıdenti – Elbasy kitaphanasynda Semeı polıgonynyń jabylýynyń 25 jyldyǵyna oraı jáne Konstıtýsııasy kúnine arnalǵan eki birdeı kórmeniń tusaýy kesildi. Saltanatty sharaǵa qatysýshylardy Elbasy kitaphanasynyń atqarýshy dırektory Beısenbaı Jumabekov quttyqtady.
«Semeı ıadrolyq synaq polıgonynyń jabylýyna 25 jyl tolýyna oraı júrgizilgen ǵylymı-izdestirý ekpedısııalarynyń nátıjelerin «Iаdrolyq qarýsyz álemniń qazaqstandyq úlgisi» kórmesinde alǵash ret jarııa etip otyrmyz. Biregeı 100-ge jýyq tarıhı materıal kópshiliktiń nazaryna usynyldy. «О́te qupııa» belgisimen Lavrentıı Berııa men Iosıf Stalınniń atom bombasyn jasaý týraly jazǵan hat-derekteri, jarylystan opat bolǵan adamdardyń tizimi sııaqty qupııa aqparattardy kórmemizden kórýge bolady. Sebebi, bul aqparattar uzaq ýaqyt boıy kózden tasa saqtalǵanmen, polıgonnan zardap shekken qanshama halyqtyń taǵdyryna tikeleı áser etken dúnıeler», – dedi ol. Sonymen qatar, Beısenbaı Jumabekov Ulttyq Iаdrolyq Ortalyqtyń jetekshisi Iýrıı Strılchýktiń bir mańyzdy jobasyn zııaly qaýymnyń nazaryna usyndy.
«Vırtýaldy kartada zamanynda Semeı polıgony qalaı jumys istedi, qazaq jerinde qandaı alapat jarylystar oryn aldy, synaq alańy qalaı toqtady, osynyń bári egjeı-tegjeıli baıandalǵan», – dedi Elbasy kitaphanasynyń atqarýshy dırektory.
О́z kezeginde Semeı qalasyndaǵy Radıasııalyq medısına jáne ekologııa ǵylymı-zertteý ınstıtýtynyń ǵylymı qyzmetkeri Gúlsim Kóshpesova synaqtardyń kesirinen halyqtyń densaýlyǵyna jáne aımaqtyń ekologııasyna keltirilgen zardaptary jaıly áńgimeledi. Ekinshi qatarlas uıymdastyrylǵan kórmede, elimizdiń negizgi zańy qalaı qabyldandy, sol tarıhı kezeńdi tolyq qamtyǵan «Qazaqstan Respýblıkasynyń Konstıtýsııasy-Táýelsizdigimizdiń quqyqtyq negizi» taqyryby keńinen ashylǵan. Mundaǵy ekspozısııada Elbasynyń jeke qorynan jáne kitaphanasynan alynǵan materıaldar men basylymdar qamtylypty. Aıta ketý kerek, osy atalǵan qos kórme Qazaqstan Respýblıkasy Prezıdenti Keńsesiniń bastyǵy – «Qazaqstan Respýblıkasynyń Tuńǵysh Prezıdenti – Elbasynyń kitaphanasy dırektory mindetin atqarýshy Mahmut Bazarqululy Qasymbekovtyń bastamasymen tikeleı qolǵa alynǵan shara bolyp otyr.
«Kórmede Qazaqstannyń quqyqtyq memleket retinde qalyptasýyn baıandaıtyn asa qundy 68 ǵylymı eńbek pen albomdar jınaqtalypty. Oosynshama jumystyń basyn biriktirip, halyqqa Elbasy Nursultan Nazarbaevtyń qaıratkerlik dara jolyn túsindire bilgen «Qazaqstan Respýblıkasynyń Tuńǵysh Prezıdenti-Elbasynyń kitaphanasy» ujymynyń eńbegin joǵary baǵalaýǵa bolady», – dedi, Indonezııa memleketiniń elshisi Foster Gýltom – Semeı synaq polıgonynyń tarıhy men jarylys zardaptaryn da qundy kórmedegi eksponatary arqyly bizdiń júregimizge jetti. Basqa basqa emes, Abaı eliniń taǵdyry qandaı aıanyshty edi, dep bas shaıqaýymyzǵa týra keldi. Árıne, el taǵdyryn oılap, polıgondy japqan Nursultan Ábishulynyń eńbegi álemdik deńgeıde atap aıtýǵa da, ózgelerge úlgi etýge de turarlyq. Eń bastysy osyny umytpaǵan jón.
Kórmede Áz Táýkeniń Jeti jarǵysy, qazaqtyń úsh bıi Tóle, Qazybek jáne Áıteke bılerdiń halyq úshin jasaǵan bılik sheshimderi qamtylǵan basylymdar da kórnekti jerden oryn alypty. Semeı polıgonyn japqan Elbasynyń tarıhı Jarlyǵy da qundy zań qujattarynyń biri bolyp sanalady. 10 tomdyq «Qazaqtyń Ata Zańdary», «Jeti jarǵy», «Jeti Jarǵy», «Uly Dala ósıeti», «Nursultan Nazarbaev: el jigerin jandyrǵan 70 sóz» sııaqt qundy kitaptarmen qatar, Memleket basshysynyń sóılegen sózderi, hat almasýlary, jumysta qoldanǵan qaǵaz-qujattary da tolyǵymen qamtylǵan. Jáne semeılik músinshi Qurman Aımuhanbetovtyń músinderi de kórmeden eleýli oryn alǵan.
«Qazaqstanda polıgondy jabý týraly qozǵalystar, tolqýlar bastalǵan kezde Máskeýdi elshilikte jumys istedim»,-dedi ǵylym doktory, Ulybrıtanııanyń Qazaqstandaǵy elshisi Kerolın Braýn hanym. Sondaı-aq ol: «Ol kezde táýelsizdigin endi ǵana alǵan memleket, álemdegi alpaýyt polıgondy jabady-aý dep oılamaǵan ekenmin. Tipti, búgin qarasam, myna kórmede biz buryn-sońdy qolymyzben ustap kórmegen qanshama qundy qujattar tur. Osynyń ózi Qazaqstan memleketi ashyq demokratııa aıasynda damyp kele jatqandyǵyn aıqyndaıdy», – dedi.
Osylaı degen Kerolın Braýnnyń sózine Germanııanyń Qazaqstandaǵy elshiliginiń ókili Djonnı Kramer de qosylyp, búgingi uıymdastyrylyp otyrǵan qos kórmedegi shyndyq pen aqıqat oryn alǵan is qaǵazdaryn, qujattardy joǵary baǵalaıtyndyqtaryn aıtyp, atqarýshy dırektordyń orynbasary Japsarbaı Qýanyshevqa rızashylyq sezimderin bildirdi. Aldaǵy ýaqytta da osyndaı bıik belester men joǵary talǵam deńgeıinen kórine berýlerine tilektes ekendikterin jetkizdi. Kórmeniń ashylý saltanaty jıynyna Ulttyq mýzeı dırektory Darhan Myńbaı, Konstıtýsııalyq keńestiń múshesi Ýnzıla Shapaq, «Nevada-Semeı» halyqaralyq antııadrolyq qozǵalysynyń vıse-prezıdenti Sultan Kartoev jáne taǵy basqa qoǵam, memleket qaıratkerleri qatysty.
Raýshan NUǴMANBEKOVA
