Jarylys zardaptary – jurt jadynda

Elbasy Nursultan Nazarbaevtyń Jarlyǵymen  osydan tup-týra shırek ǵasyr buryn  Semeı polıgonynyń jabylyp, qazaqstandyqtardyń adam tili aıtyp jetkizgisiz qasiretten birjola  qutylǵany málim.  Osy bir ataýly dataǵa oraı  óńirde  «Qazaqstan – ıadrolyq qarýsyz álem kóshbasshysy» atty dóńgelek ústel májilisi ótti. Sharaǵa polıgon zardabyn shekken jerlesterimiz, ardagerler, qoǵamdyq uıym ókilderi qatysty. 1947 jyly KSRO Mınıstrler Keńesiniń qaýlysymen  qurylǵan polıgon Semeı, Pavlodar, Qaraǵandy oblystarynyń turǵyndaryna aýyr zardap ákeldi. Jer asty men aýadaǵy ıadrolyq jarylystar  saldarynan myńdaǵan adamdar aıyqpas keselderge shaldyǵyp, múgedek bolyp qaldy. Onyń zardaby áli kúnge deıin  bilinedi. Iаdrolyq tájirıbeler úshin 18500 sharshy shaqyrym jer bólinip, ashyq synaqtardyń zardabyn kórgenderdiń qatarynda  soltústikqazaqstandyqtar da bar. Solardyń biri Toty Turysova joldasynyń jumys babymen  Qaraǵandy oblysyna kelgen. Ana atanǵaly júrgen kelinshektiń densaýlyǵy syr berip,  tuńǵyshynan  ólideı aıyrylyp  tynǵan. 1949-1989 jyldar aralyǵynda Semeı polıgonynda 473 ıadrolyq jarylys bolǵanyn  osy  mańda  áskerı boryshyn ótegen Ashat Aqjanuly jıi eske alady. Onyń aıtýynsha,  aıyna 2-3 ret jarylys jasalyp,  kóz aldaý úshin adamdar basqa jerlerge ýaqytsha kóshirilgen.  Totalıtarlyq  rejimniń qurbandyǵyna  onyń birtalaı áskerı áriptesteri de urynyp, jastaıynan kóz jumǵan. Densaýlyqtaryna  aıtarlyqtaı  nuqsan  kelgen. Jýyrda «Semeı polıgony» Soltústik Qazaqstan oblystyq birlestigi qurylyp, ıadrolyq jarylystardan  japa shegýshilerge materıaldyq, rýhanı qoldaý sharalaryna kiristi. Dóńgelek ústelge jınalǵandar  Qazaqstannyń Keńes Odaǵy elderi arasynda alǵashqy bolyp ıadrolyq qarýdan  azat  etilgenin maqtanyshpen áńgimeledi. Semeı polıgonynyń jabylýyna 25 jyl tolýyna oraı uıymdastyrylǵan  jıynnan keıin ıadrolyq qarýdyń zardabyn shekken otandastarymyzdy bir mınýt únsizdikpen eske aldy. О́mir ESQALI, «Egemen Qazaqstan» Soltústik Qazaqstan oblysy