«Myqty bolǵyń kelse – júgir, ádemi bolǵyń kelse – júgir, aqyldy bolǵyń kelse – júgir» degen sóz bar. «Shaıtanarba» shyqpaǵan kezde aıtylǵan «júgirdi» búgin «velosıped tep» dep ózgersek bolatyndaı. Qym-qýyt tirlikte kún saıyn saıabaqqa baryp júgirýge ekiniń biriniń qol tıe bermeýi múmkin, al velosıpedke ýaqyt bar. Kerisinshe, onyń arqasynda adamdar ýaqytyn únemdeıdi, densaýlyǵyn túzeıdi. Kóliktiń janarmaıyna ketetin shyǵynynan qutylady. Qorshaǵan ortany lastanýdan saqtaıdy. Qaladaǵy kólik keptelisin aazaıtady. Osy sebepterden velık miný órkenıette elderde jaqsy úrdiske aınalǵan.
Otbasy ekonomıkasyna tıimdi
О́z «velıgiń» bolǵanǵa ne jetsin, árıne. «Shaıtanarba» otbasynynyń ekonomıkasyna da, eldiń ekonomıkasyna da tıimdi kólik sanalady. Jańa avtokóliktiń quny jyl ótken saıyn sharyqtap barady. Eski kólik aqshanyń sory. Janarmaı jyry týraly joǵaryda aıttyq. Odan basqa da quıatyn maıy bar, jóndeýi bar degendeı. Qysqasy, avtokólikti nesıege alyp, otbasyn taryqtyryp qoıý qazir uıat sanalady. Keıbir adamdardyń kólikten túsip, «velıktiń» ershigine taqym artyp jatqanynyń basty sebebi osy tárizdi. Qazir bazar men dúkenderde 5 myńnyń «Baldyrǵanynan» bastap, baǵasy 100 myń teńgeden asatyn taý-tasqa shyǵýǵa arnalǵan sporttyq velosıpedke deıin tolyp tur. Ýaqytsha alýǵa bolatyn jerler de jetkilikti. Osy oraıda, elimizdegi «shaıtanarbasy» kóp shaharlar dep Astana men Shymkentti aıtýǵa bolady. Bas qalanyń kóshelerinde pedal aınaldyryp bara jatqan jas-kárini jıi kóremiz. Sheteldikter «shaıtanarbanyń» otbasy bıýdjetimen qatar, qala úshin qanshalyqty únemdi ekenin eseptep qoıypty. Ol ár qaladaǵy ahýalǵa qaraı ártúrli bolyp keledi. Máselen, keıbir shaharlarda ata-analardyń úshten biri balalaryn mektepke velosıpedpen aparsa, kólik tyǵyny ájeptáýir azaıady. Velosıped joldary kógaldyń ústimen salynatyndyqtan, oǵan arnaıy sýaǵar salýdyń qajeti joq, jaýǵan jańbyr kógalǵa sińip kete beredi. Osy tektes tıimdi tustary jeterlik. Velosıpedshilerdiń kóbeıýi qalanyń ekologııasyn jaqsartý úshin bólinetin qarajatty únemdeýge de múmkindik beredi eken. Máselen, Reseıdiń Qazan qalasynyń ákimdigi avtokólikpen júrgenderdiń sany 5 paıyzǵa azaısa, qalada bólinetin kómirqyshqyl gazy azaıatynyn habarlap, halyqty shaıtanarbaǵa aýysýǵa shaqyrdy. Sol arqyly qalanyń aýasyn jaqsartý úshin jyl saıyn 600 gektar aǵash otyrǵyzý mashaqatynan qutylýǵa bolady eken.Astana bastady...
Nelikten velosıped mingender Astana, Almaty jáne Shymkentte kóp? Sol saýaldyń jaýabyn zerdeleý úshin aldymen Astanaǵa toqtalaıyq. Elordada qys uzaq. Soǵan qaramastan, qala ákimdigi «Astana bike» jobasyn jolǵa qoıǵan. Qazir qalanyń kóp aýdanynda ár 500 metr saıyn velosıped stansalaryn kórýge bolady. Sómke men basqa da zat salatyn sebeti bar, salmaǵy jeńil, tejegishi jaqsy isteıdi. Qalada qazir tek osy joba boıynsha myńnan astam velık júr eken. 15 sáýirde iske qosylysymen-aq klıentteri kóbeıipti. Ásirese, tańǵy ýaqytta jáne keshqurymǵy qarbalas shaqta stansalardan velık tabý múmkin emes. О́ıtkeni, jumysqa baryp-qaıtatyndardan artylmaıdy. Tamyzǵa deıingi úsh aı aralyǵynda osy jobanyń kólikterin paıdalanatyn 557 myń adam 1 jarym mıllıon shaqyrymnan astam joldy júrip ótipti. Az kórsetkish emes. Buǵan jekemenshik velıgimen júrgenderdi qosyńyz. Qalada halyqty «shaıtanarbaǵa» qyzyqtyrý jaǵy da oılastyrylǵan. Velosıpedti alǵashqy jarty saǵatta tegin tebesiz, ári qaraı taqymyńyzǵa jaǵyp jatsa, aqshasyn kartochka arqyly nemese onlaın tólep kete beresiz. «Astana bike» jobasynyń ókilderi velıkter men turaqtar sanyn kóbeıtý qajet ekendigin aıtady. Sebebi, kún saıyn bir velosıpedti orta eseppen 7-8 adam minedi eken. Ústinen adam túspegensin, ershigi qajalyp, dóńgelegi qısalańdap, shynjyry bosap, buzylýy kóbeıedi. Aýa raıy qatal dese de, qyrkúıek pen qazandaǵy mızamshýaqta velıkpen serýendeıtinder kóp. Sol sebepti aqyly veloturaqtar qarashaǵa deıin jumys isteıdi. Aıtpaqshy, qysqy sporty damyǵan Fınlıandııada velosıpedpen júretinder kóp eken. 200 myń adamdyq Oýlý qalasynyń bala-shaǵa, shal-shaýqanyna deıin velık tebedi. Halyqtyń 17 paıyzy qysta velıkpen júredi. «Qysta jaıaý júrýge bolady, nege velosıped tebýge bolmaıdy?» deıdi fınder....Almaty men Shymkent qostady
«Shymkent baık» jobasy Astananyń úlgisimen jasaldy. Ázirge qalada 200 velık pen 40 veloturaǵy bar. Aldaǵy ýaqytta eselep kóbeıtý josparlanǵan. Shymkenttiń tabıǵaty jaıly. Sondyqtan mundaǵy jurt keleshekte velosıpedti negizgi kólikti birine aınaldyrady dep senemiz.
Almatyda qala ákimdigi bıyl Almaty Bike jobasyn iske qosty. Megapolıs úshin 270 melık pen 50 veloturaq túk emes ekeni belgili. Degenmen, bul shara velosıpedti halyqqa keńinen nasıhattaýǵa jaqsy boldy. Aldaǵy ýaqytta jobany keńeıtý josparlanyp otyr.
Biz velosıpedke aýysqan astanalyq Oljas Berkinbaevty áńgimege tartqan edik. Ol bylaı deıdi:
– Jumysqa, basqa jerlerge velıkpen barýdy bıyl bastadym. Menińshe, ákimdiktiń jobasy qala turǵyndaryna, qalanyń ekologııasyna, ekonomıkasyna tıimdi jumys istep jatyr. Astananyń barlyq aýdandarynda beketteri bar, jarty saǵattyń ishinde velıgińizdi aýystyryp minip, qalaǵan jerińizge artyq shyǵynsyz jetip barasyz. О́z basym keıde bir kúnde 7-8 shaqyrymǵa deıin júrip tastaımyn.
Degenmen, veloturaqtardy áli de kóbeıtý kerek. Sosyn, ylǵı ministe bolǵandyqtan keıbir velıkterdiń tejegishi durys istemeıdi, dóńgeleginiń jeli shyǵyp ketken. Sol úshin beketterdi jıi tekserip, velıkterdi tezirek jóndep otyrsa. Qalada velsıpedshilerge arnalǵan arnaıy jolaq joq, avtokóliktermen soqtyǵysyp qalý qaýpi bar. Bolashaqta biz sııaqtylarǵa arnalǵan jolaqtar bolsa, bordıýrlerdi yńǵaılap jasasa, jaqsy bolar edi.
Sonymen, biz velosıpedtiń ekonomıkaǵa, ekologııaǵa jáne densaýlyqqa paıdasy týraly az-kem sóz qozǵadyq. Jaqsy jaqtaryn jetkizý úshin keıbir jobalardy mysal ettik. Damyǵan elderden úlgi alyp, salamatty ómir saltyna bet burý kerek-aq. Alaıda, buǵan aldymen halyqtyń ózi múddeli bolýǵa tıis dep oılaımyz.
Arnur ASQAROV, «Egemen Qazaqstan»
