Aımaqtardyń qysqa ázirligi qandaı?

Qyr astynda turǵan qatal maýsym qarsańynda óńirlerde atqarylǵan aýqymdy jumystar barysyn tilshilerimiz baıandaıdy.

Petropavldan – О́mir ESQALI

Alty aı boıy aq kórpesin aı­qara jamylatyn teriskeı úshin qys – qatal synaq. Úskirik aıazy men doly boranyn ala keletin «kári qudań» «ushpadaı bórkin kıip oqshyraıtyp» álek salǵanda qaharyna tótep berý ońaı emes. Sondyqtan, aýa raıy qytymyr óńirde aldaǵy jylytý maýsymyna jan-jaqty daıyndyq jasamaı bolmaıdy. Energetıka jáne turǵyn úı-kommýnaldyq sharýashylyq bas­qarmasynyń basshysy Tas­murat Qatqadamovtyń málimetterine qara­­ǵanda bıýdjettik uıymdarǵa 170 myń tonna kómir jetkizilgen. Jylý elektr kásipornynyń №12 qazandyq ortalyǵy men №5 týrboagregaty jýyq arada paıdalanýǵa beriledi. Sonda jyl sońyna qa­raı elektr qýatyn 541 mVt-qa, al jy­­­lýdy 713 Gkal/saǵatqa deıin arttyrýǵa múmkindik týady. Oblys ortalyǵyndaǵy 76 bilim berý, 30 emdeý mekemelerine jylý erte berilip, balalar men naýqastardyń qamy birinshi kezekte oılastyrylǵan. 72 ǵımaratty kúrdeli jáne aǵymdyq jóndeýden ótkizý úshin 343 mıllıon teńge bólingen. Degenmen, kópqabatty turǵyn úılerdiń jylý qubyrlary shaıý, qysymyn tekserý sharalaryn at­qarýda baıaýlyq basym. Onyń bir sebebi páter ıeleri kooperatıv­teri men jekelegen turǵyndardyń sal­ǵyrttyǵyna kelip tireledi. Sol sııaqty aýyl mektepterine qa­tys­ty túıindi másele de joq emes. Atap aıtqanda, kóbiniń jylytý qa­zan­dyqtary oqý ǵımarattarynyń ishinde ornalasqan. Qazirgi qaýip­sizdik talaptary boıynsha qazandyq syrtta bolýy tıis. Memlekettik baǵdarlama sheń­berinde Petropavl qalasynda­ǵy 1048 kópqabatty baspananyń 288-i­ne jylý eseptegish quraldary or­na­tylǵan. Jospar boıynsha 537 úıge qoıý kózdelgenimen, keı turǵyndar jobanyń mańyz­dy­lyǵynan, qon­dyrǵylardyń tıim­diligi men artyq­shylyǵynan habarsyz. Eseptegish qurylǵylardy ornatqan kezde 4 jylǵa bólip tóleý jeńildigi qa­ras­tyrylǵanyn, jylý aqysy 60 paıyzǵa deıin únemdeletinin bile bermeıdi. Kópqabatty úılerge jylý 1 qa­zannan bastap beriletinin eskersek, ázirlik jumystaryn tyńǵylyqty atqaryp shyǵýǵa áli ýaqyt bar.

Qaraǵandydan – Qaırat ÁBILDINOV

Bıyl jurttan buryn jylýdy Qaraǵandy men Temirtaýdyń turǵyndary alatyn boldy. Bul qalalarda jylytý maýsymy 1 qa­zannan bastap kúshine enedi. On kúnnen keıin, ıaǵnı 10 qazan kúni Jezqazǵan, Saran jáne Shahtınsk qalalary  jylý júıesine qosyl­maq­­shy. Al qalǵan óńirler úshin jylý beriletin kún 15 qazan dep belgilengen. Joǵarydaǵy aqparatty ob­lys­tyq energetıka jáne turǵyn úı-kom­mýnaldyq sharýashylyq basqarmasynyń basshysy Qaırat Begimov málim etti. «Qalalar men aýdandar jáne ázir­lik aktisi bergen derekterge sáı­kes, qys merzimindegi ju­mys­­qa bilim berý (780 nysan), den­saýlyq saq­taý (269  nysan) basqarmalaryndaǵy nysan­dar tolyǵymen daıyn. Al máde­nıet (99,2%), sport (97,5%) sa­la­laryn­daǵy nysandar az kúnnen keıin daıyndyqty aıaqtaıdy. Qazir­diń ózinde 6314 kópqabatty turǵyn úı (94%) qysqa daıyn». Sonymen qatar, Qaırat Be­gi­mov búgingi kúnde oblys bo­ıyn­­­­sha qa­zan­dyqtardy qalpyna keltirip, jylytý júıelerin jón­deý jumystarynyń josparǵa sáıkes júrgizilip jatqa­nyn atap ótti. Jalpy, bıylǵy qys maýsymyna degen daıyndyq barysy oblys basshylyǵynyń qatań baqylaýyna alynǵan. Taıaýda ótken apparat jıy­nynda oblys ákimi Nurmuhambet Áb­­dibekov kún tártibindegi bul máse­leniń aıryqsha ózektiligine nazar aýdardy. – Bizde áli de bolsa ýaqyt bar, sondyqtan da, bul baǵyttaǵy ju­mys­tardy meılinshe shıratyp, ke­dergilerdi jeńe bilý kerek. Kúz­gi-qysqy jylytý maýsymyn der kezinde ári sapaly bastaý, kem­shilikterge jol bermeý – basty mindet, – dedi óńir basshysy. Sonymen qatar ol, qysqy jylý berý  maýsymyna daıyndyq bary­sy men onyń sapaly ótkerilýi qalalar men aýdandar ákimderinen qatań túrde suralatynyn eskertti.

Shymkentten – Baqtııar TAIJAN

Ońtústik Qazaqstan oblysynda qys mezgili uzaq emes, qoıannyń quıryǵyndaı kelte. Solaı bola tura, keı jyldary jylý berý maý­symy kezinde shiderleýli attaı kibirtiktep, problemalarynyń kóbeıip ketetindigi bar. Bıylǵy daıyndyq barysy jaıly osy salaǵa birden-bir jaýapty maman, oblystyq energetıka jáne turǵyn úı-kommýnaldyq sha­rýashylyq basqarmasynyń basshysy Marǵulan Maraıymnyń túıin­di sózin tyńdadyq. Ol 1 qarasha­ǵa deıin barlyq problemalardy sheshemiz dep otyr. Máselen, oblystyń 2016-2017 jyldardaǵy jylý berý maýsymyna daıyndyq  bıylǵy 5 sáýirden bastalyp, búgingi kúnge deıin bul másele 3 ret Úkimet tarapynan ótkizilgen selektorlyq májiliste, 5 ret Energetıka mı­nıstrliginiń Atom, energetıkalyq baqylaý jáne qadaǵalaý komıteti tarapynan ót­kizilgen selektorlyq májiliste, 3 ret oblys ákimdiginiń keńeıtilgen se­lektorlyq máji­lisinde qaralyp, naqty tapsyrmalar berilgen. Jalpy alǵanda, oblys boıynsha 3272 mekemeniń aldaǵy jylý maýsymyna daıyndalǵany 3268 eken. Bylaı aıtqanda, 99 paıyz. Eń ózekti bilim berý mekemeleri boıynsha 1510 nysan, densaýlyq saqtaý boıynsha 951 nysandar jylý maýsymyna 100 paıyz daıyn. Al áleýmettik sala boıynsha 4 nysan qurylysy tolyq aıaq­talmaǵandyqtan daıyndyǵy kúrdelileý kúıde qalyp otyr. Oblystaǵy 3272 bıýdjettik me­ke­melerdegi 1108 kishi qazan­dyqtyń 374-ine jóndeý jumys­tary jos­parlanyp, 1 qarashaǵa deıin tolyq bitedi. Oblystaǵy kúrdeli másele­niń biri – «3-Energoortalyq» aksıonerlik qo­ǵamynyń «QazTransGaz» AQ-qa qaryzy 1686 mln teńgege jet­kendigi. Osyǵan baı­lanysty, «Energo­ortalyq» osy aıdyń sońyna deıin 700 mln teńgeni tóleýge «QazTransGaz»-ben kelisimge kelip, hattama tol­tyrǵan. Gaz tasymaldaýshy «Qýat­JylýOrtalyq-3» MQK TES-3-tiń qaryzdaryn 2017 jyldyń 1 sá­ýi­rine deıin tolyq tóleýdi moınyna aldy.

Aqtaýdan – Gúlaıym ShYNTEMIRQYZY

Mańǵystaý oblystyq energetıka jáne turǵyn úı-kommýnaldyq sharýashylyǵy basqarmasynyń málimetinshe, óńirdiń aýdan, qala­lary jylytý maýsymyna tolyq­taı daıyn bolyp barady. Qysqa daıyn­dyq, qubyrlardy jóndeý, bólshekterdi aýystyrý jumystary úshin jergilikti bıýdjetten bıyl 97 mln teńge bólingen. Qazir bul qara­jatqa qajetti qural-jabdyqtar satyp alynýda. – Sabaq bastaldy, endi az kún­derden soń mektep, balabaqshalar ǵı­marattary salqyn tartýy múm­kin. Sondyqtan, biz bul máselege aıryqsha mán beremiz. О́ńirdegi 305 bilim berý nysany jylytý maýsymyna saqadaı saı tur. Al densaýlyq saqtaý salasyna qatysty 97 nysannyń 96-sy daıyn. Bir nysandaǵy jumystar  maýsym bastalǵanǵa deıin aıaqtalatyn bo­lady, – deıdi Mańǵystaý oblystyq energetıka jáne tur­ǵyn úı-kom­mýnaldyq sharýa­shyly­ǵy bas­qar­masynyń bas mamany Abylaı Tórehanov. Mańǵystaýda ótken jyly qys asa qatty sýyq bolǵan joq. Sondaı-aq, mamandardyń aıtýynsha, qys mezgilinde óńirde apatty jaǵdaılar oryn almaǵan. Aǵymdaǵy jáne kúrdeli jón­deýlerdi júrgizip, bir­qatar oryndarǵa sý jańa tetikterdi qondyrǵan quzyrly oryndar bıyl­ǵy qysqa da ázirmiz dep otyr. Sanaýly kúnderden soń bas­talatyn jylytý maýsymy qu­zyr­ly oryndardyń tegeýrindi ju­mysyn qajet etedi jáne olarǵa zor jaýapkershilik júkteıdi. Mań­ǵystaýda kún jyly bolady degenmen, qystyń aty qys. Jylýsyz bir kún otyrý esh múmkin emes. Sondyqtan, jumystardyń sapaly júrýi – tıisti mekemeler úshin de, turǵyndar úshin de asa mańyzdy.