Qazaq munaıynyń qara nary

Nurlan aǵa! Jo-joq, aldymen ataqty Qarataý bıdi aýyzǵa alaıyq. Kómeıinen ot jarqyldaǵan bı atamyz Syrym batyrmen úzeńgiles tulǵa. El bolyp Nuraly hanǵa qarsy kóterilgende ánsheıinde jaqsylarmen qanattas qonǵan, myqtylarmen tabaqtas bolǵan Qarataý astyna arqyratyp arǵymaq minip, ústine jarqyratyp saýyt kıip nartáýekeldiń jolyna túspedi me? Aqyry handy qyr asyryp qýdyryp, jaýtańkóz el-jurtynyń meımanasyn bir tasytqan. Ári qarap jylap, beri qarap kúlip júrgen óz halqyn sóıtip bir jubatqan. E, zaman-aı! Sol Qarataý bı túp-tekten qýsaq Nurlan О́tepulynyń jetinshi atasy-tyn. Alladan pármen kep topyraq buıyrǵan tus Batys Qazaqstan oblysy, Qaratóbe aýdany. Keıingi jyldary Balǵymbaı áýleti jıylyp ata basyna záýlim zırat kótergen. Osyndaı az ben kópti teńgergen, tentek pen telini meńgergen abyzdan shańyraqtyń jelbaýyndaı bop urpaq ósti. Sonyń biri – Balǵymbaı qarııa. Odan dúnıeniń tórt tarabyna ashylǵan qaqpadaı bop О́tep, О́táli, Saltanat, Maqash aǵalar taraǵan. О́tep aǵa Uly Otan soǵysynda ushqysh bolǵan. Alasapyranda alqarakók aspandy meńgergen janǵa beıbit ómirdegi eńbek qıyn soǵa ma? Bıik-bıik mártebeli mekemelerdiń tizginin ustaǵan. Azamattyǵy – ańyz, kisiligi – kerim. Jubaıy Báten apamyzdyń jórgegi qurǵamaı Nurlan, Nurbergen, Salamat, Ánýarbek syndy jardyń shetine qoısań da, jaýdyń ótine qoısań da qaıyspas qaısar uldar ósti. О́tep aǵa kirpik qaqqandaı kelte ǵumyrynda osy uldaryna ómirlik ónege, óshpes tálim berip ketken. Nurlan aǵa aıtar edi: Jórgektegi kezim eken. Ákem bolsa erteńdi-kesh jumysta. Anam mektepte muǵalim. О́zimiz Gýrev qalasynyń janyndaǵy jaqyn eldi mekende turamyz. Sonda atam Balǵymbaı meni baýyryna qysyp, jaıaýlap, kún saıyn qalaǵa keletin kórinedi. Bar sharýasy mekteptegi anam úlken úziliske shyqqanda meni emizip ketý. Osyny aıtqanda Nurlan aǵa erekshe nurlanar edi... Bul – munaıshy áýlet. Nurlan aǵa da osy el dáýletin tasytqan mamandyqty ıgerdi. Qarapaıym qyzmetten osy salanyń mınıstrine deıin kóterildi. Qazaqstan egemendik alyp, óz qoly óz aýzyna jeter-jetpes tusta Premer-Mınıstr bop taǵaıyndaldy. Sońyna qanshama alǵyr qulaǵyn qaıshylap turǵan jas mamandardy, basshy azamattardy tárbıelep shyǵardy. Olardyń ózi bul kúnde bir-bir tulǵa! Minezdi adam – aınalaıyn ǵoı. Minezi joq jýas qashaǵandardan qorqý kerek. Nurlan aǵa qyzmette bolsyn, san-sapat tirshilik saparynda bolsyn almastaı ótkirligi men ádildigi, jumysty jeldıirmendeı aınaldyrar iskerligi, kórki men kósemdigi, shýaqty jymıysy kórgen jannyń kózine basylyp qalar-dy. Aǵa ımanı adam edi. Elimizde Bas munaıshy bolyp turǵanda arnaıy aqsha bóldirip, Oǵlandy taýyndaǵy Beket ata meshitiniń janynan eńseli túnek úıin kótertken. Qyzylqoǵa aýdany (Atyraý oblysy) Mııaly selosynan óz qarajatyna meshit úıin saldyryp, el-jurttyń rızashylyǵyna bólengen. Arýaq qonǵan, nar shókken Ońaı ata basyna ata-baba rýhyna arnap estelik belgi turǵyzyp, as bergizgen. Bul tek ilip-terip aıtyp otyrǵanymyz. Áıtpese jarııa jaqsylyq ıesiniń jurtqa jasaǵan qaıyry az ba? Iá, jany – amanat, demi – násip pánde shirkin degen sol. Aǵany aýrý beımezgil aınaldyrdy. Er kóńildiń jeteginde júrip ańdamaı qaldy ma, qaıdam?.. Sol tusta men de júrekten syrqattanǵan edim. Atyraý oblystyq aýrýhanasynda jatqan kezim. Tún ishinde qol telefonym shyryldap qoıa bersin. Kótersem Nurlan aǵa. Janǵa jaıly qońyr daýsy. Germanııadan telefon soǵyp tur. Aǵaıyn azamattardan meniń jaıymdy estipti. Asa ábirjýly. «Rahymjan aýrýhanadan úıińe shyq. Erteń jigitter Astrahannan asa bilikti dáriger aldyrady. Tapsyrma berdim. Sodan shıpa tabasyń» desin. Aıtqandaı boldy. Jumabek Jamaýov, Qaırat Orazbaev syndy azamattar aǵa sózin láppaılap uǵyp, qamqorlyǵyn jasady. Túrkııadan jáne bir qońyraý shalǵan. «Inim men seni jazýshy retinde kesh tanydym. Jaqsylyq jasaı almaı baramyn. Azamattarǵa amanattadym. Tentek bolma. Temekińdi qoı» dep. Sonda qamshysaptaı qysqa ǵumyrynyń bar-joǵy aı jarymy ǵana qalypty ǵoı. Aǵanyń áziz júregi men sol ińkár kóńilin oılasam áli kúnge saqınalanyp kózime jas keledi. Alla-aý, deseńshi! Saıaly báıterektiń sońynda Naǵıma jeńgem, Tólegendeı arys uly, Samaldaı súıkimdi qyzy, nemere, jıenderi qaldy. Mańdaıdaǵy jazý taýsylǵan soń ne shara?   Er eńbegiń el-jurtyń baǵalaǵan, Álem joqtar san márte aralaǵan. Tulpar qaldy sońynda taǵalaǵan, Tynysh uıyqta jumaqta, ózińe alǵys, Bar qazaqtyń atynan Aǵa saǵan!   Rahymjan OTARBAEV, jazýshy-dramatýrg