Qazaqstandaǵy týrızmdi belsene qolǵa alyp, qyzý damytýǵa eń qolaıly da asa beıim oblys ortalyqtarynyń biri, sóz joq, shyraıly Shymkent shahary. Biz muny sońǵy kezderi keń-baıtaq elimizdiń endigi men boılyqtaryn oısha súzip shyǵyp, kimde qandaı múmkindikter men artyqshylyqtar bar ekenin bezbenge salyp kóre bastaǵannan keıin tolyq ańǵara túsken sekildimiz.
Al Qazaqstanda qazirgi tańda osy bir «tútinsiz fabrıka» atanǵan áleýetti sala asa jyldam qarqyn alyp ketpegenmen, aqyryndap damyp kele jatyr. Týrıstik fırmalar túrli marshrýttardyń birneshe nusqasyn usynýǵa daıyn. Olardyń arasynda tarıhı jerler, belsendi demalys oryndary, saýyqtyrý mekenderi bar. Eger tańdaýǵa Shymkent shahary túse qalsa, bul qalanyń tartymdylyǵy men tartý kúshi sońynan eshkimdi de beıjaı qaldyrmas edi. Munda syrttan kelgen kisiler qyzyǵa qaraıtyn, súısine tamashalaıtyn oryndar men mekender óte kóp. Eń bastysy, ertegideı kózge elesteıtin qalada umyt qaldyryp ketýge bolmaıtyn qyzyqty nárseler de jetkilikti. Biz bulardyń qatarynan 13 túrli baǵyt pen nysandy ekshelep aldyq.
Endi solardy sanamalap aıtyp shyǵaıyq. Ońtústik megapolısimen etene tanysýdyń eń jaqsy ádisi – onyń kóne jáne jańa kósheleri men dańǵyldary boıynda serýen qurý.
Avtomobıldiń jabyq terezelerinen shýaqty ólkeniń ásemdigin tolyq kórip, taýdyń taza aýasyn seziný qıyn. Al óz aıaǵymen dońǵalaq aınaldyrǵandy jaqsy kóretinder úshin munda Shymkent Bike velosıpedti jalǵa bere alady. Ony usynatyn beketter qalanyń barlyq derlik aýdandarynda ornalasqan.
Gıdpen eki qabatty ekskýrsııalyq avtobýsta qalany aralap ótip, onyń erekshelikteri men kóz toqtatarlyq jerlerin zertteýge bolady. Sol sapar barysynda tıisti mamandar sizderge qalanyń tarıhyn aıtyp berip, negizgi tarıhı eskertkishterdi, qazirgi sáýletti kórsetedi. Bir kesh ishinde tanysyp shyǵý úshin osyndaı tamasha múmkindik jasalady.
Qalanyń dál ortasynda sýy eń taza Qoshqarata ózeni aǵady. Sýynyń dámin tatyp, tek onyń shıpaly kúshinen ǵana emes, shymkenttikterge tán meıirimdi energetıkasynan da qýat alýǵa bolady. Osy ózennen sý ishken adam mindetti túrde osynda taǵy qaıtyp keledi degen yrym bar.
Munda kelgen týrıster boıynyń sergip, kúsh-qýatynyń arta túskenin seziný, ońtústiktiń shýaǵynan qýat alyp, janýarlarǵa óz qolymen azyq berý qyzyǵyna batý úshin haıýanattar saıabaǵyna barǵan bolar edi. Al zooparkte myńdaǵan ań-qus qonaqtardy asyǵa kútedi. Olar, ásirese, ózderine kóńil bólip, qýandyra biletin qonaqtarǵa aıryqsha qaraıdy.
Qala aýmaǵynda saıahat jasap júrgen meıman kósheler boılarynan jalyǵa bastasa, az-kem ýaqyt jańa «Jaılaýkól» demalys saıabaǵyna aıaldaı alady. Osynda ornalasqan Ortalyq Azııadaǵy eń bıik «Altyn eye» sholý dońǵalaǵyna shyqqan adam qalany alaqandaǵydaı anyq kóretin bolady.
Shyraıly Shymkenttiń basqa qalalardan taǵy bir artyqshylyǵy, munda ejelgi shyǵys as daıyndaý ónerinen habar beretin dámhanalar men tamaqtandyrý oryndary kóp-aq. Shymkentte eshqandaı jerde kezdese qoımaıtyn alýan túrli taǵamdar bar. Sonyń ishinde Shymqalanyń áıgili káýaptary, tandyry men samsasy, hosh ıisti palaýy, naǵyz shyǵys dástúrindegi shaı kelgen qonaqtyń aldynan tabylady.
Qala turǵyndarynyń eń súıikti jeri, álbette, ataqty dendropark. Munda turǵyndar otbasylyq seıilderdi uıymdastyrýdy, samal jel men taza aýanyń aıasynda keń tynys alyp, rahattanyp júrgendi jaqsy kóredi. Dál osynda naǵyz qala ómiriniń qyz-qyz qaınaýyn kórýge bolady, jastar «Mahabbat patshalyǵy» sarqyramasynda tilek tileýge qushtarlyq tanytady.
Shymkentke qadam basyp, kelip turǵan adamnyń bul qalanyń mádenı-tarıhı ómirinen derek beretin mekenderdi aınalyp ótpegenderi durys. Oblystyq ólketaný murajaıy ońtústik óńirdiń 2200 jyldyq tarıhyn zertteýge kómektesedi. Uly Jibek joly boıyndaǵy ejelgi qalalar mádenıeti men tarıhy, sondaı-aq kóptegen ǵasyrlar buryn osy jerlerdi mekendegen ata-babalarymyzdyń salt-dástúrleri týraly biraz jaıtqa qanyǵýǵa bolady.
Túngi Shymkent kúndizgideı ásem. Qala turǵyndarynyń keshki ómirin Táýelsizdik saıabaǵynda tamashalaý bárinen qolaıly bolyp shyǵar edi. Mýzykalyq sýburqaqtar klassıkalyq jáne qazirgi zamanǵy mýzykanyń súıemeldeýimen túrli-tústi nur shashyp, udaıy mereke sezimin týdyrady.
Shymkentte aıaldaı turýǵa taǵy birneshe kúni bar adamnyń qala mańyndaǵy kórikti de tarıhı jerlerdi aralap shyǵýǵa ýaqyt tapqany jón. Sonda ol 40 shaqyrym jerdegi áıgili Qazyǵurt taýyna baryp, táý etip qaıtýǵa múmkindik alady. Qazir este joq eski zamandardan beri qasıetti taý sanalatyn bul jotalardyń jony qajylyqqa baratyn kisiler jınalatyn kıeli oryn sanalady. Budan keıin ortaǵasyrlyq sáýlet óneriniń jaýhary, jyl saıyn myńdaǵan qajyǵa barýshylar men týrıster jınalatyn ejelgi meken esebindegi Ahmet Iаsaýı kesenesiniń ózi nege turady! Al ósimdikterdiń san alýan túri ósetin, basynan qus qanatynyń sýyly eshqashan basylmaıtyn Aqmeshit úńgiri ózinde myńdaǵan duǵalardy saqtaıdy jáne osynda kómek izdep kelgen adamdarǵa ǵajaıyp kúsh beredi. Sol sııaqty Ortalyq Azııadaǵy eń ejelgi bolyp sanalatyn Aqsý-Jabaǵyly qoryǵynda jer betinde kezdese bermeıtin qustar da tirshilik etip jatyr.
Al Shymkentte kelgen meıman úıine qaıtar aldynda óz jaqyndary men dos-jarandary úshin osy jerden bazarlyq ala ketýdi umytpaǵandary abzal. Shyǵys táttileri, keptirilgen jemis jáne osy óńirdiń qurty kim-kimniń de tilinen úıirile túser edi.
Osyndaı kún shýaǵyna malynǵan nurly da sáýleli qalada ertegidegideı umytylmas ýaqyt ótkizgen adamnyń munda keminde eki-úsh adammen dostasyp qaıtyp bara jatatynyna esh kúmán joq. Bul osy ólkeniń adamdaryna jylyshyraılylyq pen qarapaıymdylyqtyń arqasynda múmkin bolyp turady.
Shymkenttiń qonaqjaılylyǵyn kózimen kórip, kóńilimen toqyǵan adamnyń óz úıine qaıtar aldynda I Love Shymkent degendi senimdilikpen aıtýǵa tolyq quqy bar. Jáne onyń tap sondaı ınstalıasııa janynda sýretke túsýine de bolady.
Sonymen, biz shyraıly Shymkentke osylaı qysqasha saıahat jasap shyqtyq. Al bizdiń osy aıtyp turǵanymyzdyń bári shyndyq ekenine ımandaı ılanǵan jannyń da, buǵan kúdik keltiretin kisilerdiń de solardy qadaǵalaı qarap shyǵýlary úshin shymdy qalaǵa arnaıy kelip qaıtqanynan daýa eshteńe joq.
Baqtııar TAIJAN,
«Egemen Qazaqstan»
ShYMKENT
