2013 jyl nesimen este qaldy?

Táýelsizdik – Uly Dala jurtynyń keshegi kóksegen armany. Táýelsizdik – Uly Dala jurtynyń búgingi qol jetkizgen aqıqaty. Armannyń aqıqatqa aınalýy qandaı «tar jol, taıǵaq keshýlerdi» artqa tastaý arqyly júzege asqanyn búgingi zerdeli, zeıindi urpaq jaqsy biledi. Tarıhı, tanymdyq sıpattaǵy tamyrymyzdy tereńnen tartar tııanaqty zertteýlermen jaqsy tanys oqyrman qaýymnyń Táýelsizdik haqyndaǵy kózqarasy keń arnaǵa túskeni daýsyz. Bul ulttyq sananyń túbegeıli bekip, el ótkeni men el búgini jaıly tarıhı tanymnyń da tııanaq taba bastaǵanynyń nyshany. Úsh myń jyldan asyp jyǵylar taǵylymdy tarıhy bar eldiń órisin keńeıtip, órkenine qanat bitirer, ult jaratylysyn tanýǵa mol múmkindik berer qytaı býmalarynda qattalǵan, arab jazbalarynda saqtalǵan, tarıhshylardyń atasy Gerodottyń kitabyna engen, armıan jazýlarymen órnektelgen, tasqa qashalǵan, papırýs betine túsken uly tarıhtyń sheshen tildi, kósem minezdi keshegisine kóz toqtatqan kez kelgen bilimdi, parasatty adam eki mádenıet pen eki órkenıettiń ólara tusyna ornyqqan Uly Dalanyń ótkeni men búgini týraly osyndaı basalqy oıǵa, baıandy pikirge den qoıary shúbásiz. О́tken ǵasyrdyń toqsanynshy jyldarynda álemniń saıası kartasynan táýelsiz el retinde óz ornyn alǵan Qazaqstan memleketi, sóz joq, osynaý Uly Dalada ómir súrgen úlkendi-kishili memleketterdiń zańdy jalǵasy. Murageri. Sondyqtan Táýelsiz Qazaqstannyń araǵa kóp ýaqyt salyp, ómirge qaıta kelýin fenomenaldy qubylys dep baǵalaýymyz kerek. Kók pen jer arasynda bolatyn ǵaryshtyq baılanystyń baryna sener bolsaq, bul qubylys, eń áýeli, ana dúnıedegi uly arýaqtardyń qoldaýymen, myna dúnıedegi jalǵastardyń jalǵasy bolǵan – táýelsiz memleket qurýǵa umtylǵan tegeýrindi urpaqtyń júreginiń qalaýymen bolǵany anyq. Bul – obektıvti tarıhı faktor. Kez kelgen obektıvti faktordyń qozǵaýshy kúshi – sýbektıvti faktory bolatynyn da umytpaýǵa tıispiz. Sýbektıvti faktor – tulǵa! Eýrazııa keńistiginde Qazaqstan degen ári baıyrǵy, ári jas jańa turpatty memlekettiń qaıyra jańǵyryp, aıaǵynan turýy, álemge tanylýy, túbegeıli moıyndalýy Elbasy Nursultan Nazarbaev esimdi tuǵyrly tulǵaǵa tikeleı baılanysty. Osydan shırek ǵasyr burynǵy tizesi dirildep, ıyǵy qýsyrylǵan, jadap-júdep, eńsesi túsken eldi el etý, shynaıy klassıkalyq úlgidegi memleket dárejesine jetkizý erdiń eriniń ǵana, tuǵyry myqty tulǵanyń ǵana qolynan keletinin Táýelsizdiktiń 25 jyly dáleldep otyr. Jıyrma bes jyl! Jıyrma bes jyldyń ár jyly ǵana emes, ár aıy, árbir kúni azattyqqa jany ińkár alash jurtshylyǵy úshin qymbat ekeni aıtpaı belgili. Aq qaǵazben betpe-bet kelip, qolyma qalam ustaýyma sebepker bolǵan 2013 jyldy oı eleginen ótkizip otyryp, osyndaı tolqynysty kúı keshkenimdi jasyra almaımyn. El bosaǵasyn attaǵan jańa 2013 jyldyń 1 qańtary kúni kúndeligime: «Sonymen... Ǵalymdar men áýlıelerdiń, kóripkelderdiń aıtýyna sensek, zamanaqyr bolýy tıis 2012 jyldyń 21 jeltoqsanynan, mine, tup-týra on kún ótti... Jer ornynda... Alty qurlyq ornynda... Adamzat balasy da ornynda... Qazaqtyń jeri de, Qazaqtyń eli de ornynda!... Bári ornynda! Apyr-aı! Aınalyp kelgende, bári Allanyń qolynda ekenin osy jumyrbas pendelerdiń jıi-jıi esten shyǵaryp alatyny nesi eken?! Eski aýrýdan qaıtsek qutylamyz?! Táńirim! Ultyma bereke! Urpaǵyma aqyl bere gór!» degen tilek aıtyppyn ishteı. Qaǵaz betine túsken sol tilegimdi tómendegi «Jarasym» deıtin óleńmen jalǵappyn.   «Adam-Ata baýyrynan órgender, kerneıletip tún qushaǵyn terbeńder! Múmkin emes zamanaqyr bolýy, Qudaı úshin sheshim aıta kórmeńder!...   ...Kóripkelder qalamasyn, qalasyn, jaramsaqtar japsa japsyn jalasyn. Janǵa-shýaq, jyrǵa shabyt beretin, buzylmasyn bar ǵalamdyq jarasym.   Qıyn kezde bólip jegen taryny, Jarasymda babalardyń bar úni. Kúı-besigim... Úılesimim – Jumyr jer, Jarasymda – Dúnıeniń jaryǵy.   Aǵysynda dáýir atty kóshkinniń, jasyrmaımyn, jaǵalasyp, keshtim muń. Ár sanada qudyret bar, qýat bar, Ult erteńi – qýatynda óskinniń.   Sezip sony qanattanyp, tyńaıdym: Jarasymda – uly bıik, uly aıdyn. Ǵalam jaıly aıtpas buryn bóten oı, Qaharynan saqtanyńdar Qudaıdyń.   О́zgerdi ómir... Kúdigim joq, talasym, Adamzatty kútýde aldan jańa syn. Ýlamańdar uly joldyń ústinde, Ultym menen Urpaǵymnyń sanasyn! Kel tórge shyq! Kel, Jańa jyl! Jarasym! Álem jurtshylyǵyn alasapyran oılar men saýaldardyń qoryǵyna qamaǵan 2013 jyl men úshin «Jarasym» atty osyndaı kólemdi jyrmen bastalsa... Meniń týǵan Qazaqstanym úshin bul jyl erekshe jyl bolǵany jady tórinde tómendegideı jańǵyrdy. 2012 jyldyń aıaǵynda, ıaǵnı 15 jeltoqsan kúni El Prezıdentiniń «Qazaqstan-2050» Strategııasy – qalyptasqan memlekettiń jańa saıası baǵyty» atty Qazaqstan halqyna jańa Joldaýy jarııalandy. Joldaý esik qaǵyp, bosaǵa attaǵaly turǵan 2013 jyldyń baǵyt, baǵdaryn belgileı otyryp, el damýynyń bolashaǵyn anyqtaıtyn naqty ıdeıalar men ony júzege asyrýdyń joldaryn usyndy. Máńgilik El bolý muratyna negizdelgen Ulttyq baǵdarlama rýhymen qanattanǵan qara orman jurtshylyq 2013 jyldyń qańtaryn úlken úmitpen, zor senimmen attaǵany aqıqat. Jańa jyldyń alǵashqy kúni jasaqtalǵanyna 100 kún tolǵan jańa Úkimet te, Atqarýshy bılik te osy merzim ishinde júzege asyrǵan jumystaryna sholý jasap, óz josparlaryn belgilep jatty... Birte-birte turlaýly tarıhtyń enshisine aınalyp bara jatqan ýaqyt sońynan qarap turyp Táýelsizdik esimdi uly dáýirdiń ár kúni, ár sáti, tipti ár saǵatyna deıin qanshama qym-qýyt oqıǵaǵa toly bolǵanyn, ári osynaý oqıǵalar tórkininde adam oıy men sanasyna qamshy bolǵan kezdesýler jatqany eske túsedi. «О́mir – ótken kúnder emes, este qalǵan kúnder» degen naqyl til ushyna eriksiz oralady. 2013 jyldyń 9 qańtar kúni jyldaǵy dástúr boıynsha Memleket basshysynyń Almatydaǵy rezıdensııasynda ádebıet jáne óner qaıratkerlerine prezıdenttik jáne memlekettik stıpendııalar tapsyryldy. Stıpendııa tapsyrý rásimine Elbasy ózi qatysyp, jınalǵan alqaly toptyń aldynda sóz sóıledi. Belgili, bedeldi sóz ben óner qaıratkerleriniń pikirlerin tyńdady. Suraqtaryna jaýap berdi. Osy bir jurtshylyq jadynda jaqsy qalǵan kezdesýde Prezıdent álemdi alańdatyp otyrǵan, saıası, ekonomıkalyq kúrdeli jaǵdaılarǵa toqtala kelip, óner men ádebıettiń qoǵam damýyndaǵy róline basa nazar aýdarǵany esimizde. «... Zııalylar arasynda til máselesi jıi kóteriletini belgili. Til taǵdyry bárimizdi alańdatýy da zańdy. Ulttyń tynysy, sapasy ulttyq tilmen ǵana baıandy bolady. Qazaqstannyń memlekettik tili – qazaq tili. Ol Ata Zańmen bekitilgen. Eshkimniń oǵan daý-damaıy joq. Ol – tarıhı shyndyq» – deı kelip: «Men qazaqstandyq mádenıettiń barlyq qaıratkerlerin ózderiniń eńbegimen qarapaıym jalǵyz aqıqatty – qýatty ári uly Qazaqstandy nyǵaıtýǵa shaqyramyn! Ol, eń aldymen, bizdiń qoǵamdaǵy beıbitshilik pen kelisim, halqymyzdyń birligi», – dep túıindegen bolatyn. Táýelsizdik dáýiriniń alǵashqy kezeńinen bastap Qazaq eliniń ishki syrtqy memlekettik saıasatyn anyqtaýda ultaralyq qatynas máselesine asa yjdahattylyqpen qaraýǵa úndeıtin Elbasynyń kúretamyr kózqarasy bul kezdesýde de óziniń jalǵasty sıpatyn tapqan edi. Memleket basshysy óner men ádebıet qaıratkerlerin memlekettik tildi, ulttyq óner men mádenıetimizdi jan-jaqty ıgerýmen qatar, ózge ult tilderi men ózge de ult mádenıetterin qurmetteý kerektigin aıtty. Prezıdent áńgime barysynda týyndaǵan suraqtar men saýaldarǵa jaýap bere otyryp, keleshekte qazaq tilin birte-birte latyn alfavıtine kóshirý otandyq mádenıetimizdi álemdik erkin keńestikke alyp shyǵyp, damýyna septigin tıgizýi múmkin degen oıymen bólisti. Ult jáne ulttyq qundylyqtar deıtin irgeli uǵymdardy árkez nazarynda ustaıtyn Qazaqstan Prezıdentiniń 2013 jylǵy jumys kestesin saralap otyryp Batys pen Shyǵys arasynda jatqan atajurtymyzdyń halyqaralyq abyroı-bedelin qamtamasyz etetin qym-qýyt memlekettik qyrýar sharalar arasynan ádebıetimizge, ónerimizge, tarıhymyzǵa qatysty oqıǵalarǵa óz pikirin bildirip otyrǵanyn kóremiz. Ásirese, el tarıhynda oryndary aıryqsha eki uly tulǵanyń: Tólebıdiń 350 jyldyǵy men Abylaı hannyń 300 jyldyǵy tusyndaǵy Elbasynyń el ótkeni men ult tarıhy týrasyndaǵy tolǵanystaryn bóle-jara aıtý kerek. «Egemen Qazaqstan» gazetiniń 2 qazan kúngi sanynda jaryq kórgen Nursultan Nazarbaevtyń «Abylaı ańsaǵan azattyq» atty maqalasy osy sózimizdiń aıǵaǵy. Avtor erlik pen órliktiń, tabandylyq pen kúreskerliktiń ǵajaıyp úlgisin kórsetken keshegi aqyldy bıler men aıbyndy handardyń, ot aýyz, oraq tildi aqyndar men qara nardaı qaıyspas qaharman batyrlardyń dáýirine «Abylaı dáýiri – alyptardyń dáýiri boldy» degen baǵa beredi; Maqalany «Abylaı han qyzǵyshtaı qoryp, tumaryndaı táý etken Qazaq eliniń Táýelsizdigine bizder, búgingi býyn qazaqstandyqtardyń jetkeni úshin de sheksiz táýbe aıtyp, bólinýge bastaıtyn jershildik pen rýshyldyq dertinen arylǵan jón. Sebebi, búgingi zamannyń jańasha túrlengen qaýip-qateri keshegiden kem soqpaıdy. Endeshe Abylaıdyń armanyna qazirgi Qazaqstannyń qol jetkizgenin erekshe maqtan tutyp, ishki yntymaǵymyzdy, sútteı uıyǵan tatýlyǵymyzdy saqtaýǵa qyzmet etý barshamyzdyń paryzymyz» degen sózdermen túıindeıdi. Elbasy aýzymen jańa dáýir urpaqtaryna qaratylyp aıtylǵan osynaý baıandy oı, baǵdarly sózdiń tórkininen óz Táýelsizdigin jarııalap, álemniń alys-jaqyn elderimen, erkin baılanys ornata bastaǵanyna 22 jyl tolǵan Qazaq memleketiniń júrek soǵysyn, maqsat-muratyn, tynys-tirshiligin tolyq ańǵarýǵa bolady. Oıy qazaq dep bulqynyp, júregi alash dep soǵar búgingi el tutastyǵy jolynda júrgen oǵylan minezdi urpaqtyń oıy Elbasy sózimen úndes ekeni shúbásiz. «О́nege bolar urpaqqa Áıteke men Qazybek Ádilin aıtar er edi... Terezem teń bop solarmen, Elimniń bıik tórinen Oryn alǵan Tóle edim... Bereke-bitim bolǵanda Eńsesi bıik el edim... Qaısy elińnen kem edim?!» – dep úsh ǵasyr ilgeride aıtylǵan arýaqty sózdiń Elbasy aýzymen qaıyra jańǵyryp, Táýelsiz eldiń tuǵyryn bekitýge, abyroı-bedelin asqaqtaýǵa boıymyzdy da, oıymyzdy da jumyldyryp otyrǵanyn jan-júregimizben sezinemiz. Osy kezdesýden meniń esimde qalǵan myna bir tus áli kúnge jady tórinde jańǵyrady. «Zııaly qaýym jıi aıtatyn» ulttyq ıdeologııa týraly! Kez kelgen otanshyldyq rýh tórkininde «ulttyq ıdeologııanyń» turatyny zańdy... Mysaly, bizdiń dáýirimizdegi eń myqty birden-bir demokratııalyq el AQSh deıtin bolsaq. Meniń túsinigimdegi bul eldiń ulttyq ıdeologııasy – Gollıvýd! Bizge de osyndaı kórkem tárbıe beretin óner kerek! Ulttyq ıdeologııamyzdy sanaǵa, oıǵa, júrekke sińiretindeı myqty óner kerek!» dep edi... ... Mine, Elbasy usynar kórkemóner jasaýdyń konseptýaldy qazyǵy, jobalap aıtsaq, osy! *** 2013 jyldyń aıdaryn aıryqsha jelbireter el ómirindegi irgeli sharalardyń biri – «Qazaqstan 2050» Strategııasyn júzege asyrýdyń bastapqy satysynyń jeti baǵytyn belgilep berýi. Búginde saıası áleýmettik ómirimizdiń ózegine aınalyp, «Máńgilik El» ulttyq baǵdarlamasy túpki maqsat, túbirli meje tutqan elimizdiń damýyna tikeleı yqpal jasap kele jatqan sol baǵyttardy oqyrman esine qaıyra bir túsire etkendi oń kórdik. Sol jeti baǵyt mynalar: Birinshi, ınfraqurylymnyń damýy – ulttyq ekonomıkanyń tabysy men perspektıvalyǵynyń kepili; ekinshi, EHRO-2017 – ınnovasııalyq ekonomıkany damytýdyń mańyzdy katalızatory; úshinshi, azyq-túlik salasy – perspektıvaly ınnovasııalyq klaster; tórtinshi, shaǵyn jáne orta bıznesti damytý; besinshi, qarjy júıesin nyǵaıtý; altynshy, áleýmettik jańǵyrtý prosesi; jetinshi, ákimshilik reforma. Qazaqstan Respýblıkasy Prezıdenti Keńsesiniń basshysy Mahmut Qasymbekov keltirgen sıfrlar men naqty derekterge súıener bolsaq, Qazaqstannyń álemniń anaǵurlym damyǵan 30 eliniń qataryna qosylýyn qamtamasyz etýdiń alǵy sharttaryn belgilep bergen 2013 jyl boıynda «Sheteldik saparlardy, óńirlerge jumys saparlaryn, túrli otyrystar men májilisterdi, halyqaralyq jáne respýblıkalyq forýmdardyń jumysyna, konferensııalar men sezderge qatysý, shetel memleket jáne qoǵam qaıratkerlerin qabyldaý, jurtshylyq ókilderimen jáne eńbek ujymdarymen kezdesý, ónerkásip kásiporyndary men áleýmettik nysandarǵa barýdy qosa alǵanda, jyl boıy N.Á.Nazarbaevtyń qatysýymen 700-den astam hattamalyq is-shara bolyp ótken». Ortasha eseppen alǵanda Elbasy 365 kúnnen turatyn (senbi, jeksenbi, demalysyn qosa eseptepgende) bir jyldyń ár kúninde eki sharaǵa qatysyp otyrǵan. Ár shara el men el tutastyǵyn qamtamasyz eter oıdy, qııaldy, sózdi, isti kerek etetini belgili. 2013 jyldyń tolyq keskini men kelbetin elestetý úshin, úkimet, parlament, atqarý oryndary men alýan túrli qoǵamdyq uıymdar tarapynan atqarylǵan ulan-asyr is-sharalardy túgendep jatpaı-aq (ol múmkin de emes), bir Elbasynyń jumys kestesine kirgen sharalardyń oryndalýyn, júzege asýyn zerdelesek te jetkilikti bolary anyq. О́ıtkeni... Elbasy ómiri el ómirimen birtutas. Qoǵamdy demokratııalandyrý, el ómirine ınnovasııalyq ózgeristerdi erkin engizý, ǵylym men bilimdi jetildirý, ádebıet pen ónerdi óristetý, órkendetý, ult genofony sanalar aýyl ómirin kórkeıtý, memleketti basqarý júıesin ortalyqsyzdandyrý, ákimshilik reformany júzege asyrý, quqyqtyq júıeni jańǵyrtý, sybaılas jemqorlyqpen kúresti kúsheıtý... Mine... Qazaqstan sekildi táýelsiz memlekettiń tún uıqysyn tórt bólgen bul aıtýly sharalardy júzege asyrý men ulttyń saıası, ekonomıkalyq jáne rýhanı damý prınsıpterin anyqtaý mindetteri 2013 jyldyń enshisine tıgenin baıqaımyz. Qazaqy uǵymmen aıtar bolsaq, pálen atanǵa júk bolar, nardyń nary ǵana qaıyspaı kóterer osynaý dáýir amanatynyń qalaı atqarylǵany, atqarylyp kele jatqany – qara orman jurtynyń nazarynda. Bul jyly atqarylǵan sharalardyń qaı-qaısynan da «Qazaqstan-2050» Strategııasynyń rýhy ańǵarylyp turady. Meniń esimde aıryqsha qalǵan halyqtyq sıpatta ótken biregeı sharalardyń biri – el shejiresine aıshyqty áriptermen túsetin eleýli oqıǵa – aýdandyq mańyzdaǵy qalalar, selolyq okrýgter, selolyq okrýgterdiń quramyna kirmeıtin poselkalar men selolar ákimderiniń saılaýy. Iá... Demokratııanyń altyn arqaýy quqyqtyq qoǵam bolǵan da, negizi – saılaý. Bul – ýaqyt, zamanalar synynan múdirmeı ótip kele jatqan shyndyq. Sońǵy shırek ǵasyr ishindegi álemniń geosaıası kartasyna túbirli, túbegeıli ózgerister engizgen tarıhı oqıǵalardyń birden-bir alyp keńistigine aınalyp otyrǵan Eýrazııa kontınentindegi jahandanýdyń áralýan kórinisteri demokratııa deıtin asa názik quralǵa úlken bilgirlikpen qaraýdyń qajet ekenine kózimizdi jetkize túsýde. Bul – ózin-ózi saqtap qalýǵa umtylar kez kelgen úlkendi-kishili memleketterdiń basty qaǵıdasy. Bul – ǵalamdyq qaǵıda! Ǵalamdyq qaǵıdaǵa baǵynbaýdyń aqyry – qater. Ǵalamdyq qaǵıdany óz yńǵaıyna beıimdeý – narazylyq basy. Narazylyq ta, qater de túptiń-túbi jaqsylyqqa aparmaıtynyna kózimiz jetip keledi. Qazaq tilinde sóılep, qazaq tilinde tús kórý, qazaq tilinde oılap, qazaq tilinde memleket isin júrgizý mindeti men jaýapkershiligi peshenesine jazylǵan búgingi urpaq ult pen ulys tutastyǵyn saqtaýdyń, táýelsiz Qazaq eliniń ómir súrý qabiletin qamtamasyz etýdiń birden-bir ómirsheń úlgisi men óris keńeıter qaǵıdasy da osy demokratııa deıtin asa názik, almastaı ótkir quraldy qalaı paıdalana bilýimizge tikeleı qatysty ekenin jan-júregimizben sezine túsýdemiz. Jalpy, Qazaqstannyń 7 jarym mıllıonnan asyp jyǵylar qomaqty bóliginiń múddesin qorǵaıtyn, sol el-elde, jer-jerde turyp jatqan aýyl, selo, shaǵyn selolyq kentterdegi otandastarymyzdyń, týrasyn aıtsaq, kúnge kúıip jer emip, jelge totyǵyp júrgen qarakózderimizdiń taǵdyr-talaıyn tarazyǵa salǵan balamaly negizde ótken bul saılaýǵa burynǵy ákimdermen qatar, biraz jańa, jas esimder de erkin kelip, óz baqtaryn synap baqty. Tipti, keıbir okrýgterde kútpegen esimder at oınatyp, márege buryn kelip te jatty. Janama saılaýdyń arqasynda el saılaǵan aýdandyq máslıhat depýtattary óz quqyqtary men múmkindikterin tolyq paıdalandy. Iá... «Kóppen kórgen – uly toı», kópten kútken úlken naýqan ákimdikten dámeli biraz azamattarymyzdyń kóńilin kúpti etip, ókindirgeni de, opyndyrǵany da, biraz azamattarymyzdyń júregin shymyrlatyp, tizesin dirildetkeni, salmaq júktegeni de ras. Qalaı bolǵanda da, barynsha quqyqtyq-demokratııalyq ustanymǵa qazyq baılap, konstıtýsııalyq zań aıasynda ótken jergilikti ákimderdiń saılaýy óz máresine jetken bolatyn. 2013 jyldyń 16 qańtary kúni «Elimizdiń basqarý júıesin odan ári jetildirý týraly» Qazaqstan Respýblıkasy Prezıdentiniń Jarlyǵy shyǵyp, birqatar mınıstrlikter men komıtetter qaıta uıymdastyryldy. M.Tájın Qazaqstan Respýblıkasynyń Memleket hatshysy qyzmetine, B.Saǵyndyqov Premer-Mınıstriniń birinshi orynbasary – О́ńirlik damý mınıstri qyzmetine, M.Qul-Muhammed Mádenıet jáne aqparat mınıstri qyzmetine, E.Dosaev Ekonomıka jáne bıýdjetti josparlaý mınıstri qyzmetine taǵaıyndaldy. «Nur Otan» partııasy Ortalyq apparatynda Qazaqstan Prezıdenti partııa Tóraǵasy N.Nazarbaevtyń qatysýymen «Nur Otan» partııasy Saıası keńesi bıýrosynyń otyrysy ótti. Otyrysta «Nur Otan» partııa Tóraǵasynyń birinshi orynbasary qyzmetine Baýyrjan Baıbek taǵaıyndaldy. *** Kórip otyrsyzdar, Elbasy belgilep bergen jelkendi jeti baǵyt arada ótken úsh jyldan astam ýaqyt ishinde el ekonomıkasy men áleýetiniń qanat jaıyp damýyna mol múmkindik berdi. Ásirese, bul baǵyttaǵy atqarylǵan ister alty qurlyq aıasyn qyspaqqa alyp, jer ústi tirshiligin qıyndatyp jibergen qarjy daǵdarysy tusynda el turmysynyń turalap qalýyna jol bermegeni bárimizdiń jadymyzda. Árıne alyp dúnıeniń bir bútin, bir tutas ǵalam ekeni qalaı aqıqat bolsa, sol alyp ǵalamda bolyp jatqan kúngeıli, kóleńkeli qubylystar men oqıǵalardyń jumyr jerdiń kez kelgen buryshyna, kez kelgen eline salqynyn tıgizbeýi múmkin emesi de sondaı shyndyq. Bul, ásirese, qazirgideı jańa dáýir qalyptastyryp otyrǵan jahandaný jaǵdaıyndaǵy asa kúrdeli ómir, zaman minezi ekeni aıtpaı belgili. Bul tyǵyryqtan álemdi tek teń dárejeli, teń ıyqty kelissózder men sheber mámilegerlik qana alyp shyǵatynyna kózimiz jetip keledi. Osy rette Qazaqstan atynan órkenıetter órisin taryltpaı múddeler men maqsattardyń úddesinen shyǵa otyryp, Nursultan Nazarbaevtyń Eýropalyq Odaqtyń Syrtqy ister jáne qaýipsizdik saıasaty jónindegi joǵarǵy ókili, Eýropalyq komıssııanyń vıse-prezıdenti Ketrın Eshtondy, sondaı-aq Iran Islam Respýblıkasy Ulttyq qaýipsizdik keńesiniń hatshysy Saıd Djamalıdi qabyldaýy eki ǵasyr toǵysyndaǵy mámilegerliktiń jańa tynysyn ashqan tarıhı qadam bolǵanyn úlken dúnıe lajsyz moıyndady. Osy kezdesýlerdiń nátıjesinde Almaty qalasynda Iran jáne Iran ıadrolyq baǵdarlamasy boıynsha kelissózder júrgizýshi elder «altylyǵynyń» eki raýndpen, sondaı-aq Aýǵanstan máselesi boıynsha Ystanbul prosesine qatysýshy elderdiń mınıstrlik konferensııasynyń ótkizilýi álemdik deńgeıdegi dıplomatııanyń jetistigi men jeńisi bolǵany belgili. Qazaq eliniń Prezıdenti Uly dala tósinde kók týyn kótergen kúnnen bastap, Alashtyń ata jurty beıbit súıgish el ekenin dáleldep keledi. Bul – bizdiń halqymyzdyń boıyna ondaǵan ǵasyrlar darytqan ómir súrýdiń óristi, órkendi úlgisi. Osy qalyp, osy úlgi, osy qasıet bizdiń jurtymyzdy ondaǵan uly qyrǵyndar men sandaǵan soǵys órtinen tizesin búktirmeı, namysyn yqtyrmaı aman alyp shyqqanyn tarıhtan jaqsy bilemiz. О́ıtkeni, bizdiń halyq – osynaý uly baıtaqty semserdiń júzi, naızanyń ushymen ǵana qorǵamaǵan, qajetti jerinde aqyl men parasatty iske qosyp, sóz deıtin uly quraldy da sheber paıdalana bilgen ári jaýynger, ári mámileger el. Turlaýly tarıhtyń enshisine aınalyp bara jatqan 2013 jyldyń aıdyndy keńistigine kóz júgirte otyryp, Táýelsiz Qazaqstannyń uly tarıhyna ener áldeneshe ekijaqty qarym-qatynastardyń júzege asqanyn zor rızashylyqpen aıtqymyz keledi. Osy jyl ishinde Qazaq eliniń basshysynyń 7 sheteldik saparda (3 resmı, 4 jumys sapary) bolǵan. Bul barǵan elderdiń qatarynan Qytaı, Reseı, О́zbekstan, Monako, Ispanııa, Iran sekildi álem nazarynda turǵan elder bar. Ásirese, Qazaqstan sekildi eki mádenıet pen eki órkenıettiń shekarasynda ornyqqan, kúrdeli geosaıası keńistikte ómir súrip jatqan jeri keń, halqy az, ulttyq quramy ár tekti memleket úshin mundaı bedeldi baılanystardyń qajettiligi esh daý týdyrmasa kerek. Irgeńniń beriktigi jaqyn kórshińmen tatý, alys kórshińmen syılas bolýǵa baılanysty ekenin 2013 jyl ashyq dáleldedi. Bizdiń jadymyzda el Táýelsizdiginiń 22 jyly, mine, osyndaı qazynaly minezimen, qabyrǵaly is-áreketimen qalary shúbásiz. Nurlan ORAZALIN, Qazaqstan Jazýshylar odaǵy basqarmasynyń tóraǵasy, Memlekettik syılyqtyń laýreaty