Jastar saıasatynda qandaı jańalyq bar?

2016 jyldyń qyrkúıeginen bastap  Qazaqstan Respýblıkasy Prezıdentiniń Jarlyǵymen jastar saıasatynyń qyz­me­ti Din isteri jáne azamattyq qoǵam mı­nıstrligine berildi. Jastar saıasaty departamenti qazir osy mınıstrlikte ju­mysyn jalǵastyrýda. Al búginde elimizdegi jastar qatary aıtarlyqtaı qalyń. Máselen, 2015 jyl­dyń basynda respýblıka boıynsha 14 pen 29 jas aralyǵyndaǵy jastar sany 4 206, 3 myńdy qurasa, onyń ishinde 2 375 882 qala, 1 830 418 aýyl jastary bolyp tabyldy. Búgingi tańda jumyssyzdyq máselesi biz­diń elimizde ǵana emes, álemniń da­my­ǵan alpaýyt elderinde de kúrmeýi she­shimin tappaı turǵany jasyryn emes. Elimizdegi jumyspen qamtylǵan jas­tar sany – 2,1 mln adamdy qurasa, jumyssyz jastar 95,6 myń adam bolyp otyr. Jumyssyz jastardyń sany 2015 jyly 4,5%-dy qurasa, 2016 jyldyń ekinshi jartyjyldyǵynda 4,2% boldy. Iаǵnı, jumyssyzdyq kórsetkishi jyldan-jylǵa tómendep keledi. Jastar qashanda júıeli túrde bilim alyp, qoǵamdyq jumystarmen belsendi túrde aınalysýy kerek. Al memleket tarapynan jastardy qoldaıtyn baǵdarlamalar men jobalar jetkilikti. 2012 jyldan bastap, respýb­lı­ka­myz­d­yń barlyq óńirlerinde Jastar saıa­saty jónindegi basqarmalar quryldy. Sonymen qatar, 2015 jyly 2020 jylǵa deıingi kezeńge arnalǵan memlekettik jas­tar saıasaty tujyrymdamasynyń birinshi ke­zeńin sátti aıaqtadyq. Nátıjesinde, jas­tar resýrstyq ortalyqtarynyń ju­mysy keńeıdi. Qazirgi ýaqytta res­pýb­lıka boıynsha jastar resýrstyq orta­lyqtarynyń sany 198-ge jetip, shtattyq sany aımaqtar boıynsha 1 716 adamdy quraıdy. Jastar isi jónindegi keńester jumy­sy da qarqyn ala bastady. Ákimder atal­ǵan keńesti jeke ózderi basqarýyna al­dy. Mine, bul da atqarýshy bıliktiń jas­tarǵa degen oń kózqarasyn bildirse kerek. Kásiporyndar men joǵary oqý oryndarynda jáne kolledjderde jastar isi jónindegi komıtetter jumys isteýde. Onyń ishinde barlyǵy 984 bolsa, JOO-larda – 118, kolledjderde – 697, kásiporyndarda – 169. Jastar saıasatyn iske asyrý barysynda úkimettik emes sektorlarmen, jastar uıymdarymen jáne jastardyń ózderimen tikeleı qarym-qatynas jasaý órkenıetti qoǵamǵa aıaq basqan elderdiń tájirıbesine aınalýda. Búginde jastardyń biliktiligin arttyratyn «Jastar kadrlyq rezervi», otansúıgishtikke tárbıeleıtin «Jastar – Otanǵa», ónerli jastardy qoldaıtyn «Ulttyq Delfıı oıyndary» jobalary jú­zege asyrylyp keledi. Osy jerde aıta ketetin jáıt, bıyldan bastap Ulttyq Delfıı oıyndaryna múmkindigi shekteýli ónerli jastar da qatysyp, óz ónerlerin kórsetti. Sonymen qatar, jastardyń san qyrly kóshbasshylyq qasıetterin ashatyn  «Jaıdarman KTK» jáne taǵy osy syndy jobalar júzege asyrylý ústinde. Máselen, «Jasyl el» jobasy boıynsha ústimizdegi jyly  qosymsha aqyny eki esege arttyrý máselesi qarastyrylyp, ol 35 394 teńgeni qurady. Odan basqa, 2015 jyldan bastap eńbekpen qamtylǵan sarbazdar sany eki esege, ıaǵnı 12 000-nan 24 000-ǵa artty. Jumys kezeńi 2 aıǵa uzartyldy. Bul sharalardyń barlyǵy demalys ýaqyty kezinde jastardy jumyspen qam­týǵa zor múmkindik beredi. «Jasyl el» jo­ba­syn júzege asyrý kezinde 200 myń adam jumyspen qamtylyp, 100 gektardan asa jer óńdeldi. Jasaqtar elimizdiń basty qurylystary – «Nurly jol» ındýstrııalyq obektilerinde jumys istep, EKSPO qalashyǵyn turǵyzýǵa atsalysýda. Sonymen qatar, qazirgi tańda Qazaqstan Respýblıkasy Prezıdentiniń janyndaǵy Jas­tar saıasaty jónindegi keńes  jumysy pysyqtalýda. Bizdiń tarapymyzdan Ke­ńestiń quramyna ortalyq memlekettik at­qarýshy organdardyń  birinshi basshylaryn qosý týraly usynys qoldaý tapty. Búkilálemdik bankpen kelisimdi iske asyrý boıynsha jastar korpýsyn da­mytý jo­basyn júzege asyrý týraly ju­mys­tar júr­gizilýde. 8,5 myńnan asa jas­ty qa­m­tı­tyn, onyń ishinde áleýmettik ja­ǵynan álsiz qorǵalǵandary da bar, 100-ge jýyq jas­­tar uıymy jobany júzege asyrýǵa atsa­lysatyn bolady. Osy jobany Almaty, Qa­raǵandy, Pavlodar jáne Ońtústik Qazaqstan oblystarynda bastaýdy jón dep sanap otyrmyz. Osyǵan baılanysty jobany basqaratyn top qurylyp, Búkilálemdik bankpen qujattary qaralýda. Bul da bolsa elimizdegi jastardyń áleýetin arttyryp, jumyssyzdyqpen kúresýge óz septigin tıgizbek. IýNESKO-nyń ustanymy boıynsha, HHI ǵasyr bilim ǵasyry bolyp tabylady. Osy turǵydan alǵanda, birinshi kezekte árbir adam oqý-bilim sapasyna basa nazar aýdarýy kerek. Jahandyq jastar damýy kórsetkishiniń qorytyndysy boıynsha 2016 jyly Qazaqstan 170 eldiń ishinen 61-orynǵa ıe boldy. Iаǵnı, Qazaqstan eńbekpen qamtylý, saıası jáne azamattyq belsendiligi jaǵynan Túrkııadan, (62-oryn), Reseıden (110-oryn), Qytaıdan (118-oryn) alǵa shyqty. Osy kórsetkishpen toqtap qalmaı, alǵa basa berýimiz kerek. Ol úshin bizdiń jastar tarapynan belsendilik tanytylýy tıis. Jalpy, biz jastarǵa qatysty ózek­ti máselelerdi sheshýdiń joldaryn qa­ras­ty­­rýymyz qajet. Osyndaı ádisterdiń bi­ri belsendi, azamattyq jaýapkershilikti qa­­lyptastyrýǵa múmkindik beretin forým­dar ótkizý bolyp tabylady. Osyǵan sáı­kes, Qazaqstan Respýblıkasynyń 2015 jyl­­ǵy 9 aqpandaǵy «Memlekettik jas­tar saıasaty týraly» Zańynyń 20-babyna sáı­­kes Respýblıkalyq jastar forýmyn ót­kizýdi josparlap otyrmyz. Forýmnyń 1 jeltoqsan – Tuńǵysh Prezıdent kúni qar­­sańynda ótkizilýi jastar úshin eleýli ma­­ńyzy bar shara bolmaq. Al negizgi túp­ki oıymyz – Qazaqstan Respýblıkasy Táýelsizdiginiń 25 jyly ishinde jastar men jas­­tar saıasatynyń jetken jetistikterin kó­r­­setý, jastardy «Qazaqstan-2050» Stra­te­­gııasynyń mindetterine jetý jolynda jumyldyrý, jastardy «Máńgilik El» qun­dy­lyqtary aıasynda biriktirý. Ǵabıdolla OSPANQULOV, Din isteri jáne azamattyq qoǵam mınıstrligi Jastar saıasaty departamentiniń dırektory