QAZAQSTAN PREZIDENTI N.NAZARBAEVTYŃ BIRIKKEN ULTTAR UIYMYNYŃ QAÝIPSIZDIK KEŃESINE SAIаSI ÚNDEÝI

Qazaqstannyń 2017-18 jyldar kezeńine BUU Qaýipsizdik Keńesiniń turaqty emes múshesi retinde ókilettikteriniń bastalýyna oraı

QAZAQSTAN PREZIDENTI N.NAZARBAEVTYŃ BIRIKKEN ULTTAR UIYMYNYŃ

QAÝIPSIZDIK KEŃESINE SAIаSI ÚNDEÝI

Qaýipsiz, ádil jáne órkendegen álem qurý úshin jahandyq áriptestikti nyǵaıtý jónindegi

QAZAQSTANNYŃ TUJYRYMDAMALYQ KО́ZQARASY

2017 jylǵy 1 qańtardan bas­tap Qa­zaqstan Respýblıkasy aldaǵy eki jyldyq kezeńge Birikken Ulttar Uıymynyń (BUU) Qaýipsizdik Keńesiniń tu­raqty emes múshesi retinde óz jumysyn bas­tady. Qazaqstan óz kandıdatý­ra­syna qoldaý kórsetken BUU-nyń barlyq múshe mem­leke­t­terine óz rızashylyǵyn bil­­diredi. Qaýipsizdik Keńe­sine saıla­nýymyzdy joǵa­ry jaýap­kershilik jáne halyq­aralyq qoǵam­das­tyqtyń bizdiń elimizge jáne onyń beıbit saıa­satyna, qazaqstandyq bastamalar men BUU-nyń álemde beıbitshilik pen qaýipsizdikti qamtamasyz etý jóninde rólin kúsheıtý boıynsha usynystarǵa senimi retinde qarastyramyz. 2017 jylǵy 1 qańtardan jańa BUU Bas hatshysy Antonıo Gýterresh myr­zanyń óz qyzmetin bastaýyn qup­taımyz. Qazaqstan Keńeste qor­ǵaıtyn maqsat-murattary men qaǵı­dat­taryna tolyǵymen sáıkes keletin onyń qóz­qarastaryn, basymdyqtary men adal kúsh-jigerin qoldaıdy. 2017 jylǵy 2 naýryzda Qazaqstan Res­pýblıkasynyń BUU-daǵy múshe­ligine 25 jyl tolady. Shırek ǵasyr ishinde bizdiń elimiz BUU Jarǵysynyń maq­sattary men min­detterine, ha­lyqaralyq quqyq normalary men qaǵıdattaryna tolyq beıildiligin kórsetti. Qazaqstan qaýipsizdik pen beıbit­shilikti saqtaý men nyǵaıtýdyń birinshi kezektegi mańyzyn eskere otyryp, Keńestiń tolyq kún tártibi boıynsha ádil jáne beıtarap qyzmet atqaratyn bolady. Biz Qaýipsizdik Keńesiniń barlyq múshelerimen teń negizde yntymaqtasýǵa, halyqaralyq beıbitshilik pen qaýipsizdikti nyǵaıtý maqsatynda ymyraǵa jetýge jáne bátýalastyqty qalyptastyrýǵa nıettimiz. Biz BUU-nyń barsha múshe mem­­le­ket­teri, eń aldymen, Ke­ńes­tiń turaqty músheleri ara­syn­daǵy ózara is-qımyldy qal­py­na keltirip, ony damytýǵa já­ne senimdi nyǵaıtýǵa jan-jaq­ty járdem kórsetetin bolamyz. Elimiz Qaýipsizdik Keńesimen jáne onyń qosalqy organdarymen, sondaı-aq BUU Hat­shy­lyǵymen jáne onyń tıisti bólim­shelerimen Keńestiń Kún tárti­biniń barlyq máseleleri boıyn­sha syndarly ózara is-qımyl jasaıdy. Biz jahandyq jáne óńirlik syn-qaterlerdi sheshýge ujym­dyq jaýap­kershilik qalyp­tastyrylyp, Keńestiń múshe elderi arasynda XXI ǵasyrǵa sáıkes keletin, memleketter qarym-qa­ty­nastarynyń jańartylǵan mode­lin qurý  mańyzdylyǵy túsinigin nyǵaıtýǵa umtylamyz. Keńeste atqaratyn jumys kezinde óz mıssııasynyń osyndaı qaǵıdalaryn eskere otyryp, Qazaqstan óziniń aldynda kelesi basymdylyqtardy qoıady. BIRINShI. Shırek ǵasyr buryn álemde birinshi bolyp Semeı synaq ıadrolyq polıgondy jaýyp, álemdegi qýatty ıadrolyq arsenalyn joıǵan el retindegi Qazaqstan úshin ıadrolyq qarýdan azat álem qurýǵa qol jetkizý adamzattyń ómirin saqtap qalýdyń eń mańyzdy máselesi bolyp tabylady. Biz ǵalamshardy ıadrolyq qarýdan qutqarý boıynsha álem qoǵamdastyǵynyń kúsh-jigerin jumyldyrýdy ıadrolyq qarýdy taratpaý rejimin júıeli túrde bekemdeý men nyǵaıtý, sondaı-aq Qaýipsizdik Keńesiniń 1540 qararyn múltiksiz oryndaý arqyly jalǵastyrýǵa nıettimiz. Iran ıadrolyq baǵ­dar­lamasy boıynsha kelisimniń jetis­tikterin jáne olardyń iske asýyn quptaı otyryp, Qazaqstan búkil uqsas jaǵdaılar men daǵdarystarda olardy úlgi retinde qoldanýdy jaqtaı­tyn bolady. Bul úshin biz Keńes­tiń 2231 qarary boıynsha úıles­tirýshisimen belsendi jumys isteýge daıynbyz. Bul turǵydan alǵanda Qazaqstan Respýblıkasy Koreı túbegindegi ıadrolyq qarý prob­lemasy boıynsha kópjaqty kelissózder prosesin kidirtpeı qaıta bastaýǵa shaqyra otyryp, ony shuǵyl jáne syndarly túrde she­shýdi bas­ty maqsattardyń biri retinde qaraıdy. Zadynda Qazaqstan BUU-nyń barlyq múshe mem­leketterin, ásirese Qaýipsizdik Ke­ńe­siniń turaqty múshelerin, 2045 jyly BUU-nyń 100 jyl­dyǵy qarsańynda álemdi ıadrolyq qarýdan qutqarýǵa shaqyrady. EKINShI. Qazaqstannyń Qaýipsizdik Keńesindegi kúsh-jigeri jahandyq jáne óńirlik deńgeıdegi áskerı teketirestiń dárejesin azaıtý arqyly jahandyq soǵystyń aldyn alý jáne ony tolaıym joıý úshin barlyq jaǵdaılardy jasaýǵa baǵyttalmaq. Beıbitshilikke jetý jáne memleketter arasyndaǵy problemalardy retteý quraly retinde soǵystan bas tartý adamzattyń XXI ǵasyrda aman qalýynyń negizgi máselesi ekenine qatty senemiz. Osy oraıda Qazaqstan qaqtyǵystar men zorlyq-zombylyqty toqtatý boıynsha birlesken is-áreketter algorıtmin qamtıtyn meniń «Álem. HHI ǵasyr» manıfesimdi ilge­ri­letýge nıetti. Qazaqstan BUU bitimgershilik júıe­sin odan ári jetildirýdi qoldap, BUU-nyń beıbitshilikti qoldaý jónindegi mıs­sııalaryndaǵy baqylaýshylary men bitimgerlerdiń sanyn ulǵaıtýǵa nıetti. Keńestegi jumysymyz kezinde biz Palestına-Izraıl arasyndaǵy qar­sylyqty, Taıaý Shyǵystaǵy, Aýǵan­stan­daǵy, TMD keńistigindegi qaqty­ǵys­tardy beıbit túrde sheshýge, Koreı túbe­gindegi shıelenisti báseńdetýge, Afrıka men Azııadaǵy daǵdarystardy sheshýge qol­dan kelgenshe úlesimizdi qosýǵa nıet­timiz. ÚShINShI. Qazaqstan BUU Qaýip­sizdik Keńesine saılanǵan alǵashqy Ortalyq Azııa memleketi bolyp tabylady. Biz óńirdiń turaqtylyǵy men qaýip­siz­digin qamtamasyz etý, óńir­lik syn-tegeý­rinder men qaýip-qater­lerge tıimdi qarsy is-qımyl jasaý, yntymaqtastyqty nyǵaıtý jáne onyń ósip-órkendeýine yqpal etý men ony damytý boıynsha óńirdegi barlyq memleketterdiń múddelerin ilgeriletý jóninde belsendi jumys isteýge nıettimiz. Biz Ortalyq Azııada barlyq múd­deli elderdiń múddelerin úılesimdi baılanys­tyrý negizinde beıbitshilik, qaýipsizdik, yntymaqtastyq jáne damý jónindegi óńirlik aımaq úlgisin qurýǵa jáne ony synaqtan ótkizýge bolatynyna senimdimiz. Biz ózimizdiń Keńestegi tóraǵa­lyǵy­myz kezinde Aýǵanstandaǵy jaǵdaı jáne Ortalyq Azııadaǵy beıbitshilik, qaýipsizdik pen damýdy nyǵaıtý sharalary boıynsha aýqymdy, teńdes­tirilgen, mazmundy jáne nátıjeli talqylaý uıymdastyrýǵa, sondaı-aq qorytyndysy boıynsha arnaıy qujat qabyldaýǵa bastamashylyq jasaýǵa nıettimiz. Biz Aýǵanstannyń beıbit ómirge jedel oralýy úshin bul eldiń ekonomıkalyq jáne áleýmettik damýyna jan-jaqty járdem kórsetý, beıbitshilik pen qaýipsizdik qaterine qarsy turýdy jáne eldiń áleýetin nyǵaıtýdy  jaqtaımyz. Biz Aýǵanstan/Talıban jónindegi 1988 Komıtetiniń tóraǵasy retinde maqsatty jumys atqarýǵa daıynbyz. TО́RTINShI. Halyqaralyq terrorızm men zorlyq-zombylyq ekstremızmi búginde jahandyq beıbitshilik pen qaýipsizdikke tóngen jáne shıelenisken syn-qaterlerdiń biri bolyp tabylady. Tek barlyq memleketter, halyqaralyq jáne óńirlik uıymdar men basqa da negizgi áriptesterdiń birlesken kúsh-ji­ger­­lerimen ǵana osy órbigen daǵda­rys­ty basqa arnaǵa aýystyryp, bul zul­matty joıa alamyz. Osy turǵydan alǵanda, Qazaqstan saıası jáne dinı kósh­bas­shylardyń, ásirese, zorlyq-zomby­lyq ekstremızmi jáne radıkalızm sala­syndaǵy dıalogty jandandyrýǵa shaqyrady. Qazaqstan Qaýipsizdik Keńesiniń ILIM (DAISh) men Ál-Qaǵıda jó­nin­degi 1267 Komıtetinde osy senimmen tóraǵa bolady. Osy oraıda, BUU BA-nyń 70-shi ses­sııa­syndaǵy sóılegen sózimde usynylǵan BUU aıasynda Jahandyq Antıterrorıstik koalısııany (júıeni) qurý úshin negizi bolýy múmkin Halyqaralyq antıterrorıstik operasııalar júrgizý kezinde Astana Áreket kodeksin daıyndaý týraly usynysty BUU jáne BUU Qaýipsizdik Keńesiniń múshe memleketterine jasaýdy josparlap otyrmyz. BESINShI. Afrıkada tolyq beıtbit­shilik pen qaýipsizdikti iske asyrmaıynsha ornyqty jahandyq beıbitshilikke qol jetkizý múmkin emes. Qazaqstan Afrıka odaǵynyń baıqaýshy eli jáne Qaýipsizdik Keńesiniń Somalı/Erıtreıa jónindegi komıtetiniń tóraǵasy retinde Afrıka múıizi óńiri men búkil kontınentte ulttyq tatýlasý ári beıbitshilikti qalpyna keltirý boıynsha halyqaralyq kúsh-jigerge úles qosatyn bolady. ALTYNShY. Biz beıbitshilik, qaýipsizdik pen damýdyń bir-birine baılanystylyǵyn (security-development nexus) qamtamasyz etý arqyly ǵana uzaq merzimdi turaqtylyq pen ornyqty beıbitshilikke qol jetkizý boıynsha keshendi is-qımyldy kelisilgen túrde júzege asyra alatynymyzǵa senimdimiz. Soǵys pen janjaldardyń aldyn alý, adam qu­qyqtaryn qorǵaý, Or­nyq­ty damý maq­sattaryn iske asyrý, klı­mattyń ózgerý­i­ne qarsy kúres, onyń ishinde barlyq múshe memleketter klı­mat­tyń ózgerýi tý­raly Parıj kelisimi sheń­berinde óz mindet­terin oryndaý boıynsha birlesken sharalar osyndaı baılanystyń negizi bolýy tıis. Qazaqstan turaqty damýǵa qol jetkizýge óziniń praktıkalyq úlesin qosýda. 2017 jylǵy jazda Astanada aldyn alý dıploma­tııa­synyń mańyzdy komponentteri – ornyqty energııany damytý men klımat ózgerýiniń sal­daryn barynsha azaıtýǵa baǵyt­tal­ǵan «Bolashaqtyń energııasy» taqy­ry­bynda «EKSPO-2017» maman­dandyrylǵan halyqaralyq kórmesin ótkizý osyndaı qadamdardyń biri bolyp tabylady. JETINShI. BUU Qaýipsizdik Keńe­sindegi jumys barysynda Qazaqstan Keńes pen búkil BUU júıesin XXI ǵasyr­da adamzatqa tóngen qaýip-qaterlerge beıim­deýge jáne Dúnıejúzilik Uıymnyń álem­dik isterdegi rólin nyǵaıtýǵa baǵyttalǵan sheshimderdi ázirlep, qabyldaýdy qol­daıdy. BUU, soǵystan keıingi kezeńdegi basqa da jahandyq qurylymdar sııaqty HHI ǵasyrdyń joǵary talaptaryna saı keltirilýi tıis. Qazaqstan Eýropa men Amerıkanyń, Azııa men Afrıkanyń barlyq óńirlik ujymdyq qaýipsizdik uıymdarymen yntymaqtastyqty keńeıtýge kúsh salatyn bolady. Kúshti jumyldyrý jáne jahandyq ári óńirlik qaýipsizdik pen turaqtylyqty nyǵaıtý, memleketter arasyndaǵy shynaıy senimdi qamtamasyz etý boıynsha ujymdyq saıası erikti qalyptastyrý maqsatynda jylyna bir ret nemese eki jylda bir ret Keńeske múshe mem­leketterdiń memleket jáne úkimet basshylary deńgeıinde Qaýipsizdik Keńe­siniń otyrystaryn ótkizýdi usynamyz. Atalǵan Saıası úndeýdegi maqsattar men mindetter Qazaqstannyń BUU Qaýip­sizdik Keńesine 2017-2018 jyldary tór­a­ǵalyǵy qyzmetindegi jumysynyń saıa­sı basymdyqtary men praktıkalyq kompo­nentteri bolmaq. Qazaqstan Keńeste barlyq múshe memlekettermen birge kórsetilgen mańyzdy baǵyttar boıynsha ashyq, ádil jáne saıası konıýnktýrasyz, jaýapty, baıypty jáne syndarly túrde jumys jasaýǵa nıetti. Qazaqstan mańyzdy maqsat – HHI ǵasyrda qaýipsiz, ádil jáne ósip-ór­ken­degen álem qalyptastyrýǵa qol jetkizý jo­lyndaǵy óziniń bastamalary áriptesteri tarapynan qoldaý tabady degen senimde.