Ádebıet ultjandylyqqa úıretedi

Qazaq tili men ádebıeti pániniń muǵalimi bolǵandyqtan men  aldymdaǵy shákirttiń boıyna patrıotızmdi, ultjandylyq qasıetti barynsha sińirý maqsatynda  ár sabaqta Otan, el, jer, til, ult taqyryptarymen qosa adamgershilik, jaýapkershilik, adaldyq, eńbekqorlyq jaıynda sóz qozǵap, oqýshylardyń ózine oı túıindetýge tyrysamyn. Elbasymyz N.Á.Nazarbaev «Boıynda qany bar, namysy bar árbir azamat endi táýelsizdikti qalaı kemeldendiremiz, eldiń kósegesin qaıtsek kógertemiz dep oı-sanasyn qamshylaýy kerek», degendeı, sol azamattyń qalyptasýynyń alǵashqy satylary otbasy men bilim oshaǵynda ótedi. «Otan – otbasynan bastalady» demekshi,  patrıottyq tárbıeniń eń alǵashqysy da otbasynda ótedi. Bala eń aldymen úıde ata- anadan kórgen tárbıemen ýyzdanady. Odan soń balabaqsha, mektep sııaqty bilim oshaqtarynda ony ári qaraı damytady. Sondyqtan bala sanasyna adamgershilik, qurmet, syılastyq, súıispenshilik qasıetterin sińirý árbir ata-ana men ustazdyń mindeti. Oqýshynyń shynaıy ómirge degen kózqarasyn qalyptastyrýda, rýhanı jan-dúnıesin baıytýda qazaq tili men ádebıet pániniń orny erekshe. О́ıtkeni, qazaq tili bala tiliniń durys jetilip, ádebı tilde sóıleýin úıretse, ádebıet – oqýshyǵa beımálim ómir­di tanytatyn úlken  qural. Áde­bıet arqyly biz oqýshylarǵa ult­tyq bolmysymyzdy, asyl qasıetterimizdi tanytamyz. Ádebıet adamǵa ómirdi tanytyp qana qoımaıdy, ol adamdy tárbıeleıdi. Adamnyń ómirge kóz­qarasyn tanytady, minez-qulqyna yq­pal etedi, búkil ómirine áserin tı­gizedi. Qazaq ádebıetindegi kór­kem shyǵarmalardy  oqyǵan saıyn ómir syryn, Otan, erlik, eldik, ja­qsylyq, jamandyq sekildi uǵym­dardyń mánin oqýshy tereń ańǵarady. Olar ónerdi súıetin, odan rýhanı lázzat ala biletin, kór­kemdik talǵamy bar, adam­ger­shi­likti, názik sezimdi bolyp ósedi. Son­dyqtan qazaq tili men ádebıet pá­ni muǵalimi sa­ba­ǵynda túrli kór­nekilik qural­da­ryn qol­daný, suraq-jaý­ap, taldaý, jı­naqtaý, ajyratý, taq­taǵa jazý, aıt­qan oıdy mysal­darmen dá­lel­deý, sózdikpen ju­mys, prob­le­maly máselelerge jaýap berý, naq­­tyly jáne jalpy tapsyrmalar berip, shaǵyn shyǵarmashylyq ju­mystardy oryndatý, oqýshynyń bi­rin biri synaýy, ózindik pikir bildirýi, baıandama jasaýy, ǵylymı zert­teý jazyp qorǵaýy, t.b. alýan túr­li ádis-tásilderdi qoldaný ar­qyly balanyń ádebıetke degen qul­shy­nysy arttyrylady.  «Sabaq berý úırenshikti  jaı sheberlik emes, ol únemi jetildirýdi qajet etetin, únemi jańany tabatyn óner» dep J.Aımaýytuly aıtqandaı, sabaq berýdi óner dep baǵalaý óte oryndy. Sonyń ishinde ádebıet sabaǵy – asyl sóz, óner sabaǵy. Osy asyl sóz ónerin meńgergen ba­la kele-kele tereń oıǵa, taza sezimge berile alady, shabyttanady, ómirge degen qyzyǵýshylyǵy artady, bo­la­shaqqa degen senimi nyǵaıady. Balanyń boıyndaǵy alǵashqy patrıottyq rýh bastaýysh synyp­ta ertegi keıipkerlerine elik­teý­den bastaý alady. Mátinniń maz­munyna saı keıipker  sýretin sa­lady, bul keıipkerdi ne úshin una­tatynyn aıta alady. Jas erek­sheligine qaraı bul jetkilikti. En­di orta býyn­daǵy  5-synyp oqý­­shylaryna kel­gende pán mu­ǵa­limi úlken jaýapkershilikti se­z­inýi tıis dep oılaı­myn. О́ıt­keni, balanyń erlik týraly alǵashqy sezimi otanshyldyq  rýh­qa ulasady. Batyrlar jyryn oqytý kezinde biz olardyń boıy­n­daǵy Otanǵa, týǵan jerge degen súıispenshilikterin ártúrli ádis­ter arqyly meńgertemiz. My­saly, Mahambettiń ór rýhty jyrla­ry arqyly da  patrıottyq se­zim­di, ulttyq bolmysymyzdy, ata-babalarymyzdyń asyl qasıetterin oqýshy boıy­na sińire alamyz. Sondyqtan sabaq­ta olardyń ózderin jeke tulǵa re­tin­de sezinýi úshin toptyq jumystar júrgizý, deńgeılik suraqtar qoıý, oı-tolǵaý­lar jazdyrý, olardy únemi qoldap otyrý, retin taýyp madaqtap otyrý – búgingi oqýshynyń jan-dúnıesin tárbıeleýdiń tıimdi joldary. 5-synypta Á.Tájibaevtiń «To­la­ǵaı» ertegisin ótkende, oqý­shylar keıipker boıyndaǵy eren kúshi,  halqynyń jolynda ózin qurban etken  erlik isteri olar­dyń  qyzyǵýshylyqtaryn oıatty. О́zderin Tolaǵaı sııaqty seziný úshin «Eger sen Tolaǵaıdyń ornynda bolǵanda ne ister ediń?» nemese «Halyqty qıyndyqtan alyp shyǵýdyń qandaı basqa jolyn tabar ediń?», «Osy jaǵdaıda To­la­ǵaıdyń sheshimi durys pa?» degen sııaq­­ty oqýshyny oılandyratyn, qııa­lyna erik beretin suraqtar berý arqyly olardyń Otanǵa, týǵan jerge degen súıispenshilik sezimderin tereńdetýge bolady. Mundaı sabaq­ta muǵalimniń bas­ty maqsaty – oqýshylardy derbes oılaýǵa, óz betimen izdenýge, she­shim qabyldaı alýǵa baýlý. Osyndaı izdeniske baǵyttalǵan jumystar oqýshynyń sabaqqa  selqos qaramaýyna, yqy­la­syn oıatýǵa, qabiletin ashýǵa septigin tı­gizedi. Muǵalim bergen tapsyrmanyń yjdaǵatpen oryndalýyn qada­ǵa­laý ata-anany da beı-jaı qal­dyrmasa, nur ústine nur bolar edi. О́ıtkeni tehnıka damyǵan za­manda oqýshylardyń ádebı ki­tap­tardy oqýǵa ýaqyty tapshy. Sondyqtan ata-ana men ustaz oqý­shy tárbıesinde birigip jumys is­te­se ǵana nátıje shyǵady. Búgingi jas­tar arasyndaǵy kórinis berip júr­gen jaǵymsyz áreketterden osy ádebı shyǵarmalardy oqytyp,  ult tarıhyn tereń meńgertip, halqymyzdyń bıik rýhty erlik qasıetterin nasıhattaý  arqyly balalarymyzdyń boıynda patrıo­tız­mdi  qalyptastyramyz dep oılaı­myn. Elimizdiń erteńi – búgingi mektep qabyrǵasyndaǵy shákirtterimiz ultjandy bolyp ósse, bizdiń elimizdiń táýelsizdigi máńgilik bolyp qalary sózsiz. Janat ÁKISh, № 49 orta mekteptiń qazaq tili men ádebıet páni muǵalimi ASTANA