Mindetti medısınalyq saqtandyrý

isi zaman talabyna saı jańasha qurylǵanda ǵana tıimdilik ákeletin bolady Memleket basshysy N.Á.Nazarbaevtyń «Mindetti medı­sı­nalyq saqtandyrý týraly» Zańǵa qol qoıǵany belgili. Osylaısha elimizde medısınalyq saqtandyrý júıesi qaıta qolǵa alyndy. Bul rette biz zań jobasy boıynsha jumys tobynyń jetekshisi bolǵan, búginde medısına salasynyń bilikti mama­ny, Parlament Májilisiniń depýtaty Záýresh AMANJOLOVAǴA jolyǵyp, qazirgi júıeniń táýekelderi qanshalyqty jan-jaqty eskerilgendigin jáne ózge de suraqtarymyzǵa jaýap berýin ótingen edik. – Záýresh Jumanáliqyzy, mindetti medısınalyq saq­tan­­dyrý júıesi engizilgeli jatyr. Buǵan qandaı faktorlar yq­pal etti? – Jahandyq qaýipter – álem­de qart adamdar sany­nyń ósýi­men, eń aldymen, ınfek­sııa­lyq sanalmaıtyn aýrýlardan týyn­daıtyn densaýlyq saq­taý sa­la­syndaǵy shyǵynnyń artý­y­­nan, son­­daı-aq, densaýlyq saq­taý júıe­­sine resýrs qam­tym­dy­lyq­­ty jańa tehnologııalardy en­gizý esebinen artyp otyr. Sa­ra­pshylardyń málimetterine qa­­raǵanda, ótken onjyldyqta jyl saıyn álemdegi densaýlyq saq­­taý salasyna jumsalatyn qar­­jy ósimi 350 mıllıard AQSh dolla­ryn qurady. Qazirgi tańda eko­nomıkasy damyǵan elderde árbir adamǵa medısınalyq qyz­met kórsetý 3000 AQSh dolla­ryn qurasa, Ekonomıkalyq yn­tymaqtastyq jáne damý uıymy (EYDU) elderinde 2011 jyly ol ortasha eseppen 3300, al AQSh-­ta 8500 dollarǵa deıin jet­­­ti. Bul elderde densaýlyq saq­­­taýdaǵy shyǵyn IJО́-niń 7 paı­y­zyn (Chehııa), Germanııada 11 paıyzdan joǵary, AQSh-ta 17 paıyzyn qurady. Densaýlyq saqtaýdy qar­jy­­­l­andyrýdyń salmaǵy ádet­­te (IJО́-niń 2,5 paıyzy) mem­lekettik bıýdjetke tú­se­di. Mem­leket tarapynan tur­ǵyn­­dar­dyń densaýlyǵyn saq­taý­ǵa úlken mańyz berilip ke­ledi. El­basy N.Á.Nazarbaev álem­dik daǵ­da­rys­tarǵa qatysty eko­no­mı­ka­lyq qıyndyqtarǵa qa­ra­maı, mem­lekettiń áleýmettik saıa­sa­ty ózgerissiz qalady – el tur­­­ǵyndarynyń densaýlyǵyn qor­­­ǵaý basym baǵyt sanalady jáne densaýlyq saqtaý sek­toryn qarjylandyrý tó­mendemeıtin bolady degendi uda­ıy aıtyp keledi. Sońǵy 10 jylda júıeni memlekettik bıýd­jetten qarjylandyrý kó­lemi 6,3 esege ósip, 2015 jy­ly 867 mıllıard teńgeni qu­rady. Alaıda, memlekettik bıýd­jettiń múmkindigi shekteýli. Máselen, 2015 jyly árbir adamǵa shaqqanda densaýlyq saqtaý salasyna jumsalatyn qarjy shamamen 49 myń teńgeni qurady. Bul – óte az. – Qazaqstanda mindetti áleý­­mettik medısınalyq saq­tandyrýdy qoldanysqa en­gizgennen ne utamyz? – Mindetti áleýmettik me­dı­­sınalyq saqtandyrýdy (MÁMS) engizýdiń negizgi maq­satyn birneshe qyrynan qa­rastyrýǵa bolady. Atap aıt­qanda, densaýlyq saqtaý júıesin qarjylandyrý turaqtylyǵy; turǵyndardy qoljetimdi jáne sapaly medısınalyq kómekpen qamtamasyz etý; densaýlyq saq­taý júıesinde medısınalyq uıymdar básekelestigin qurýǵa baǵyttalǵan jańa ekonomıkalyq qatynastardy damytý; naryqqa baǵyttalǵan basqarý júıesin engizý jáne medısınalyq kó­mek­­ti uıymdastyrý; tur­ǵyn­dar­dyń únemi ósip otyrǵan su­ra­nystaryn qanaǵattandyrý úshin densaýlyq saqtaý júıe­siniń básekelestigin jáne qar­jy­lyq-turaqtylyǵyn qurý; ja­ńa medısınalyq tehno­lo­gııalardy endirý jáne me­dı­sı­nalyq mekemelerdiń negizgi qu­ral­daryn der kezinde jańartyp oty­rý úshin jaǵdaı jasaý; me­dısınalyq mekemelerdiń bıýd­jetin tolyqtyra jáne me­dı­sı­nalyq mekemelerdiń (mem­le­­kettik jáne jekemenshik) ara­­s­yndaǵy básekelestikti art­ty­ra otyryp, turǵyndardy jo­ǵary sapaly medısınalyq qyz­metpen qamtamasyz etý jáne saq­tanýshylar quqyǵyn qorǵaý ıns­tıtýtyn qurý. Eń bastysy – tu­r­­ǵyndardyń densaýlyq saqtaý júıe­sine degen senimin oıatý. Bul úshin bıýdjettik uıymdar me­dısınalyq qyzmetkerlerin bá­sekege qabiletti bolatyndaı ja­laqymen qamtamasyz etýleri qa­jet. MÁMS turǵyndar arasynda, ásirese, iri kásiporyndardaǵy, son­daı-aq, memlekettik uıym­dar men aýyldyq eldi me­ken­der­de­gi áleýmettik teńsizdikti tó­­­men­detýge baǵyttalǵan. MÁMS júıesi memlekettiń, ju­mys berýshi men jumysshynyń (tur­ǵyndar) yntymaqty jaý­ap­kershiligi negizinde qu­ry­lady jáne medısınalyq uıym­­dardyń ekonomıkalyq er­­­kin­digi, olardyń MÁMS baǵ­­dar­lamasyna keńinen qa­ty­sýy arqyly básekelestik or­ta qa­lyp­tastyrý kózdeledi. Qar­­jy­landyrýdyń jańa ar­na­larynyń paıda bolýy – ju­mys berýshiler men ju­mys­shylardyń medısınalyq saq­tandyrylýy, ıaǵnı memleket, ká­siporyn men turǵyndar ara­syn­daǵy densaýlyq saqtaýdaǵy jaýapkershilikti tıimdi bólisý úshin alǵysharttar jasaıdy. – Memlekettiń MÁMS-ke tó­lem jasalýyn 2017 jyldyń 1 shildesinen 2018 jyldyń 1 qań­taryna aýystyrýyna ne se­bep boldy? – Negizgi sebebi, kepil­den­di­ri­lgen tegin medısınalyq kó­mek kólemi (KTMKK) kún­tiz­­belik jylǵa birdeı eseptelgen, sondyqtan asyǵystyqqa bar­­­maý jaǵy aldyn ala oı­las­­tyryldy. Kez kelgen qar­jy­lyq qatynastar jyl­dyń basynan engizilýi tıis. Sóı­­tip, memlekettiń MÁMS Áleý­­met­tik medısınalyq saq­tan­dy­rý qoryna (ári qaraı – qor) tóleıtin tólemderi 2017 jyl­dyń 1 shildesinen 2018 jyl­dyń 1 qańtaryna aýystyryl­dy. Azamattyq-quqyqtyq ke­li­simshart arqyly kiris kel­ti­­re­tin jumys berýshilerdiń, je­­ke kásipkerlerdiń, jeke no­ta­­rıýstardyń, jeke sot oryn­daý­shylardyń, advo­kat­tar­dyń, ká­sibı med­ıa­tor­lardyń, jeke tul­ǵalardyń aýdarymdary men tó­­lemderi de 2017 jyldyń 1 qańtarynan 2017 jyldyń 1 shildesine aýystyryldy. Qazaqstan Respýblıkasynyń «Min­detti áleýmettik medı­sı­na­­lyq saqtandyrý týraly» Za­ńynyń 5, 6 jáne 7-bapta­ryn­da qarastyrylǵandaı, MÁMS júıe­sinde medısınalyq kómek ala­tyn jeke tulǵalardyń qu­qyǵy men densaýlyq saqtaý uıy­myn tańdaý jáne MÁMS júıe­sinen alatyn medısınalyq kó­mek aýqymyn anyqtaý 2018 jyl­dyń 1 qańtarynan júzege asy­rylatyn bolady. – MÁMS engizý erikti me­dı­sınalyq saqtandyrýdy da­mytýǵa keri áser etpeı me? – Erikti medısınalyq saq­tan­­­­dyrý (EMS) qosymsha baǵ­­­­­darlama bolyp tabylady. Son­dyqtan ony mindetti áleý­­­mettik medısınalyq saq­­tan­dy­rýmen qatar qoıý­ǵa bol­maı­dy. О́ıtkeni, MÁMS – mem­lekettik áleý­mettik baǵ­­dar­lama, al EMS – ká­si­po­ryn­dardyń óz qyz­met­ke­r­­lerin áleýmettik qor­ǵaý jó­nindegi jergilikti baǵ­dar­la­­ma­sy. EMS jumys berýshiler úshin qo­symsha aýyrtpalyq eke­nin de aı­ta ketý kerek. Sonymen birge, MÁMS sheń­berinde medısınalyq qyzmet kór­setýdiń jańa modeli kelesi kem­shilikter men táýekelderge alyp kelýi múmkin. Júıeni to­­lyq qarjylandyrmaýdyń sal­­­darynan eńbek naryǵy seg­ment­teriniń «kóleńkege» ketýi táýe­keli de anyq baıqalady. О́ıt­keni, aýyldyq eldi meken­derde ózin ózi jumyspen qam­ty­ǵan­dar qarasynyń kóp, óz kezeginde ondaılarda ju­mys­syz­dyq mártebesi de bolmaıdy, sol sekildi áıelderdiń kóp bó­ligi úı sharýashylyǵynda. Son­dyqtan olar MÁMS boıyn­sha medqyzmet paketimen qam­tamasyz etilmeıdi. Zańda mem­le­ket jumyssyzdar qa­tar­yn­da tir­kelgenderdi saq­tan­dy­rý­dy qam­tamasyz etse, úı sha­rýa­syn­daǵy áıelder ózin ózi ju­mys­pen qamtyǵandar qa­ta­ryn­­da qalyp qoıady. Munyń bar­­lyǵy áıelderdiń, ásirese, júk­­ti áıelder densaýlyǵynyń nasharlaýyna alyp kelmeı me? Eger jumysshynyń jalaqysy keshiktirilip berilse, ne bolmasa onyń jumysy mezgildik (ýaqytsha) sıpatta bolsa, onda MÁMS sheńberinde der kezinde kómek kórsetpeý jaıy (árıne, bul ýaqytsha faktorlarmen baılanysty emes, munyń bir bóligi MÁMS týraly zańda qarastyrylǵan) naqty sharalar alýdy qajet etedi. Qazirgi tańda tıisti mınıs­tr­lik mindetti áleýmettik me­dı­sınalyq saqtandyrý júıe­sin retteıtin birqatar zań­na­­ma­lyq aktilerdi ázirleýde. Bul joǵaryda aıtylǵan keıbir ol­­qy tustardyń ońtaıly she­shi­lip, MÁMS-tiń tııanaqty atqa­rylýyna mol múmkindik beredi degen senimdemiz. – Áńgimeńizge rahmet. Áńgimelesken Asqar TURAPBAIULY, «Egemen Qazaqstan»