Qazaqstan syrtqy saıasatynyń bıik belesi

О́tken jyldyń 28 maýsymynda Qazaqstannyń BUU Qaýipsizdik Keńesiniń 2017-2018 jyldardaǵy turaqty emes múshesi bolyp saılanýy úlken saıası oqıǵa boldy. Osynaý bıik beleske elimizdiń júrgizip kele jatqan beıbit syrtqy saıasatynyń arqasynda jetip otyrmyz. Bul –halyqaralyq qoǵamdastyq tarapynan elimizge bildirilgen zor senim. Memleket basshysy N.Á.Nazarbaevtyń beıbit bastamalary halyq­aralyq qoǵam­dastyq tarapynan udaıy qoldaýǵa ıe bolyp keledi. Bul óz kezeginde Qazaqstannyń saıa­sı arenadaǵy bedeliniń óse túsýine jol ashýda. Munyń bir dáleli – elimizdiń BUU Qaýipsizdik Keńesiniń turaqty emes múshe­ligine saılanýy. Qazaqstan BUU Qaýipsizdik Keńe­siniń turaqty emes múshesi retindegi qyz­metine úlken daıyndyqpen kiris­ti. Basty ustany­myn, naqty baǵytyn aıqyndap aldy. Ne­gizinde, elimizdiń izgi nıeti, beıbitshilikten ózge qalaýy joq peıili álemdik qo­ǵamdastyqqa burynnan belgili. Sonda da bolsa, memleketimizdiń osy ıgi murattar jolyn­daǵy salıqaly saıasatyn kúni keshe, dáliregi, 2017 jyldyń 10 qańtarynda Prezıdent Nursultan Nazarbaev BUU-nyń Qaýip­sizdik Keńesine arnaǵan Saıası úndeýi arqyly taǵy bir ret jahanǵa pash etti. «Qaýipsiz, ádil jáne órkendegen álem qurý úshin jahandyq áriptestikti ny­ǵaıtý jónindegi Qazaqstannyń tujy­rymdamalyq kózqarasy» atty bul Ún­deýde 2017 jylǵy 1 qańtardan bas­tap elimizdiń aldaǵy eki jylda BUU Qaýipsizdik Keńesiniń turaqty emes múshesi retinde óz jumysyn bastaǵany aıtyla kelip, Qaýipsizdik Keńesine saılanýymyz halyqaralyq qoǵamdastyqtyń elimizge jáne onyń beıbit saıasatyna, qazaqstandyq bastamalar men BUU-nyń álemde beıbitshilik pen qaýipsizdikti qamtamasyz etý jóninde rólin kúsheıtý boıynsha usynystarǵa kórsetilgen zor senimi ekeni atap kórsetilgen. Úndeýde: «Qazaqstan qaýipsizdik pen beıbitshilikti saqtaý men nyǵaıtýdyń birinshi kezektegi mańyzyn eskere otyryp, Keńestiń tolyq kún tártibi boıynsha ádil jáne beıtarap qyzmet atqaratyn bolady. Biz Qaýipsizdik Keńesiniń barlyq múshelerimen teń negizde yntymaqtasýǵa, halyqaralyq beıbitshilik pen qaýipsizdikti nyǵaıtý maqsatynda ymyraǵa jetýge jáne bátýalastyqty qalyptastyrýǵa nıet­timiz, – dep jazylǵan. Bul shyn mánin­de, Qazaqstannyń BUU Qaýipsizdik Keńesi aıasyndaǵy qyzmetin naqtylaı túsedi. Sonymen qatar, Úndeýde Qazaq­stan­nyń Keńeste atqaratyn qyzmeti kezinde óz mıssııasynyń basty qaǵıdalaryn eskere kelip, jeti basym baǵyt basshylyqqa alynatyny naqty kórsetilgen. Onda  ha­lyqaralyq qoǵamdastyq úshin óte mańyzdy jaǵdaıattar jetkilikti túrde qamtylǵan. Jalpy, elimizdiń BUU Qaýipsizdik Keńesiniń turaqty emes músheligine saılanýy úshin kóptegen jumystar júrgizildi. Muny aıtpaı ketýge bolmaıdy. Sondyqtan biz ótken shaqqa az-kem sholý jasaǵanymyz jón. О́ıtkeni, búgingi tabystarymyzdy sóz etý úshin aldymen onyń tarıhı bastaýlaryna soqpaı ótý qısynsyz bolar. Barshamyzǵa málim, 1992 jyldyń 2 naýryzynda Qazaqstan Birikken Ulttar Uıymyna múshelikke qabyldansa, 1992 jyldyń 15 sáýirinde Qazaqstan Prezıdentiniń Jarlyǵymen Qazaqstan Respýblıkasynyń BUU janyndaǵy birinshi Turaqty О́kili taǵaıyndaldy. Sondaı-aq, Qazaqstan Respýblıkasynyń BUU janyndaǵy Turaqty ókildigin qurý týraly Prezıdent Jarlyǵyna 1992 jyly 5 maýsymda qol qoıyldy. Al Qazaqstanda BUU-nyń ókildigi 1993 jy­ly 16 aqpanda ashyldy. Osy kezeń­der­den bastap Qazaqstan-BUU qarym-qaty­nasy júıeli túrde júrgizilip keledi. Taraptardyń yntymaqtasa jumys isteýiniń nátıjesinde qol jetkizilgen tabystar az emes. Ásirese, ortaq múdde oraıyndaǵy ózara senimniń nyǵaıa túsýi kóńilge jylylyq uıalatpaı qoımaıdy. Osy senim, nátıjeli qarym-qatynas halyqaralyq beıbitshilik pen qaýipsizdiktegi eń basty jaýapkershilikti arqalaǵan bedeldi halyqaralyq uıym – BUU Qaýipsizdik Keńesine Qazaqstannyń múshelikke ótýin qamtamasyz etkeni anyq. Kezinde Elbasy elimizdiń BUU Qaýipsizdik Keńesiniń turaqty emes múshesi bolýy úshin Syrtqy ister mınıstrliginiń aldyna naqty tapsyrma qoıǵany belgili. Osy oraıda Memleket basshysy Qazaqstannyń TMD, ShYU, Azııadaǵy ózara is-qımyl jáne senim sharalary jónindegi keńes jáne EAEO sııaqty kóptegen mańyzdy ıntegrasııalyq birlestikterdiń qurylýyna bastamashy bolǵanyn, elimizde birinshi ret EQYU jáne Islam Yntymaqtastyǵy Uıymynyń sammıtteri ótkizilgenin, munyń barlyǵy bizdiń halyqaralyq qoǵamdastyqta joǵary bedelge ıe bolýymyzǵa múmkindik bergenin aıta kelip, alda turǵan kúrdeli mindetterdi aıqyndap bergen bolatyn. Árıne, Qaýipsizdik Keńesine múshelik mıssııasy elimizge úlken jaýapkershilik júkteıdi. Ondaǵy oryn úlken daıyndyq pen báskelestik kúrespen kelgenin de umytpaýymyz kerek. Muny Elbasynyń jáne otandyq dıplomatııanyń jeńisi dep baǵalaǵan jón. Negizinde, BUU Qaýipsizdik Keńesinde 15 memleket bolsa, sonyń beseýi turaqty múshe bolyp tabylady (Reseı, AQSh, Qytaı, Ulybrıtanııa jáne Fran­sııa). Turaqty emes múshelikke ótý úshin BUU-ǵa múshe-memleketterdiń úsh­ten ekisiniń daýysyna ıe bolý kerek. Qýanyshqa oraı, halyqaralyq aýqym­daǵy máselelerdi sheshýde ózindik orny bar Qazaqstannyń kandıdatýrasyn daýys berýge qatysqan BUU-ǵa múshe 193 mem­lekettiń 138-i qoldady. Osylaısha, Orta­lyq Azııa elderi ishinde Qazaqstan birin­shi bolyp BUU Qaýipsizdik Keńesine mú­shelikke saılandy. Bul álemniń kóp­tegen elimen dıplomatııalyq qarym-qa­tynas ornatqan elimizdiń asqaq bedelin aıqyndaı tústi. Osy jerde atap óteıik, sońǵy ret BUU Qaýipsizdik Keńesiniń quramy 2014 jyldyń 16 qazanynda jańartylyp, 2015-2016 jyldardaǵy turaqty emes músheleri bolyp jańadan 5 memleket – Angola, Malaızııa, Venesýela, Jańa Zelandııa jáne Ispanııa saılanǵan edi. Keńestiń on turaqty emes múshesi BUU Bas Assambleıasy arqyly saılanyp otyrady. Olardy saılaý óńirlik qaǵıdattar boıynsha júrgiziledi. BUU-ǵa múshe 193 eldiń ishinde Qaýipsizdik Keńesiniń turaqty emes músheligine birneshe ret saılanǵan memleketter de bar. Mysaly, Japonııa men Brazılııa Keńes quramyna 9 ret qabyldansa, Úndistan – 6, Germanııa 3 márte múshe bolǵan eken. Esesine, Qaýipsizdik Keńesi qurylǵan 1946 jyldan beri onyń músheligine múlde saılanbaǵan 60 memleket bar. Al Keńes Odaǵy ydyraǵannan keıin jańa táýelsiz memleketterden Ýkraına, Be­larýs pen Ázerbaıjan múshe boldy. Olar­dyń qataryna Qazaqstan qosylyp otyr. Bizdiń elimiz Azııa elderi tobynan buǵan deıin saılanǵan Malaızııany almas­tyrdy. Mine, endi Qazaqstan álemdik barlyq saıası úderisterge tikeleı qatysa alady. Demek, aldaǵy 2 jyl kóleminde álemdik saıasattyń órbýi bizdiń elmen tikeleı baılanysty bolmaq. Sondaı-aq, Qazaqstan atalǵan Keńeske múshe bolýy arqyly Eýrazııa keńistiginde, Ortalyq Azııa óńirinde nazardan tys qalyp kele jatqan ózekti máselelerdi kún tártibine shyǵarýǵa úlken múmkindik alyp otyr. Elimizge álemdik qoǵamdastyqtyń joǵary senim kórsetýi memleketimizdiń qarqyndy damýyna jáne bereke-birligimizge de baılanysty ekenin aıtqan jón. Qazaqstan jahanǵa óz ekonomıkasyna kóptep ınvestısııa tartýǵa, saýda-sattyq pen mádenı-rýhanı baılanystardy arttyrýǵa baılanysty máselelerdi ońtaıly sheship kele jatqan memleket retinde de belgili. Mine, munyń barlyǵy Qazaqstannyń abyroıyn asyryp, BUU tórinen laıyqty oryn alýyna jol ashty. Bul – tek bizdiń elimizdiń ǵana emes, sondaı-aq, buǵan deıin eshqashan halyq­aralyq beıbitshilik pen qaýipsizdikke jaýap beretin organda ókilettilik etpegen búkil Ortalyq Azııa óńiriniń de tabysy. Sonymen, ústimizdegi jyldyń 1 qańtarynan BUU Qaýipsizdik Keńesiniń turaqty emes múshesi quqyǵyn ıelengen Qazaqstan 2018 jyldyń 31 jeltoqsanyna deıin osy bir jaýapty mindetti atqaratyn bolady. Dúrbeleńge toly asa kúrdeli jahandyq jaǵdaıda Qazaqstannyń osyndaı bedeldi ári jaýapty mıssııany abyroımen atqaratynyna qazaqstandyqtar kámil senedi. Elimiz beıbitshilikti, qaýip­sizdik pen ornyqty damýdy jaqtaı­tynyn óziniń naqty isterimen dáleldep keledi, dáleldeı bermek. Qoryta aıtqanda, elimizdiń BUU Qa­ýipsizdik Keńesine saılanýy – búkil Qazaqstan halqynyń tabysy. Bul – ult tolysqandyǵynyń kórsetkishi. Bul – Qazaqstannyń álemdegi asa damyǵan memleketter qataryna ený, qaýipsiz jáne ósip-órkendegen bolashaq qurý jolyndaǵy taǵy bir tarıhı qadamy. Ilııas QOZYBAEV, «Nur Otan» partııasy Tóraǵasynyń birinshi orynbasarynyń keńesshisi