Áziz júrek Ázaǵa

О́mirden ótken bir jaısań! Taýdaı tulǵa, qımas jan. Halqynyń bir panasyndaı hám danasyndaı sırek jaratylys. О́zimen ilesip ketkendeı bar asyl is. Ol – áziz júrek Ázilhan Nurshaıyqov edi... Kádimgi bizdiń Ázaǵań! ... Bári este, jadta qashalǵan. Sol qaraly shaqtan beri qyryq kún qalaı jylystap ketken? Tabanynyń izi qalǵan óz aýlasynda Ázaǵańnyń janazasy shyǵarylyp, zembildi Astanadan barǵan jazýshy Keńes Iýsýp ekeýmiz de demeı, kóterise túsip, kólik qorabyna qoıystyq... Bederli de berekesiz tirlikten ajyraǵan alǵashqy – baqılyq qadam bastaldy... Alda Áýezov teatry. Qaraly jıyn. Qabyrǵa sógilip, aza tutyldy. Sońǵy beket – Keńsaı edi... ... Máńgilik mahabbat mazdaǵynyń belgisindeı etip, ózi soqtyrǵan Halıma zaıybynyń kúmbezine – ólsheýli qara jerge Ázaǵańnyń jambasy tıgen! Táýelsizdikke tushyný Táýelsizdikti boıtumardaı qaster­le­gen biregeı jazýshy osy – Ázaǵań edi. Qaı shyǵarmasyn almańyz, barshasy Táýel­siz­dik ıdeıasyna qyzmet etkendeı ǵoı. Kór­kem ocherkteri men áńgimelerin bylaı qoı­ǵanda, «Aqıqat pen ańyzdaǵy», «Mahabbat, qyzyq mol jyldardaǵy» ózekti pikirler búgingi egemendiktiń ańsarly oılaryn qaýzaýymen ishte tynyp jatqan janartaý syndy janǵa dárýmen bolyp, áserge bó­lep, erteńgi kún­nen kóp úmittendiretin. «Táýel­sizdik tátti arman edi, sonyń bal-shyrynyn sorýdamyz ǵoı. Bizden ótken ba­qytty ult bolmas, sirá. Tek sonyń er­teńgi urpaqqa juǵysty bolýy úshin kúsh salaıyq!», – dep Ázaǵań únemi alańkóńil júretinin sezetinbiz. Bir joly áńgime Táýelsizdik taqy­ry­byna oıysty da Ázaǵań sheshile, kósile sóı­ledi. Aýyzsha áńgimeniń has jeberi dep, klassık Ǵabıt Músirepov baǵalaǵan ǵoı. Kór­kem áń­gime aýyzsha baıanda túgi jyl­tyraı qulpyryp, áýestik, tipti áýe­geı qu­maryńdy eseleıdi. Al saıası saryn-sarap­tama saqtyqsyz júlge­len­beıdi. Tul­par-sózińniń ózin tusaýlap tastaıdy. Sonda da buǵalyqqa basyn endi usyn­ǵy­sy kelmeıtindeı, ór minezben Ázaǵań: «1986 jyly Qazaqstanda bolǵan Jel­toq­san oqıǵasy HH ǵasyrdaǵy eń qýatty ıdeologııalyq jary­lys boldy. Ol eki kúnge ǵana sozylǵan, eń qysqa merzimde ót­ken, qur qol revolıýsııa edi. Bul qarý­syz revolıýsııa dúnıejúzilik sosıalızm­niń shańyraǵyn shaıqaltty. Oǵan qazaq halqynyń ulttyq rýhy qýat berdi», – dep tegeýrindi oıymen Táýelsizdiktiń túp-tór­kinin tereńnen taratyp, tálim qyla sóı­legen-tin. Ár uly istiń bastalýyna onyń keıingi uly qos­talýy demesin bolýy kerektigin jáne bir shegelep tas­taı­tyn. Ázaǵa­nyń daýysy ashyq, syń­­ǵyr­lap shyǵyp, shy­myrlap sińetin edi ǵoı qulaqqa. Sol jolǵy Táýelsizdik tol­ǵaýyn­­da úni qandaı ǵajap edi, qońyraýdaı kúmbirledi. Táýelsizdiktiń 20 jyldyq toıymen elim aman-esen qaýysh­sa dep, armandaıtyn. Aq batasyn beretin. Toqsanǵa taıanǵan jasynda El tilegin júrek hoshymen eselep, qara sózimen jyr­laýdan áste tejelgen joq. Ázaǵań Almatyda otyryp-aq ár qada­myn, saparyn degendeı, Astanadaǵy bizge qulaq­qa­ǵys qylyp qoıatyn. 2010 jyldyń 14 jel­toq­sanynda ushyp kelip, ertesine – óziniń 88 jasqa tolǵan kúni Respýblıkanyń Táýelsizdik kúnine arnalǵan saltantty jınalysqa qa­tysty. Sóıtip Táýelsizdiktiń 19 jylynyń me­re­kesine kýá boldy. Tús aýa Elbasynyń qo­lynan «Otan» ordenin aldy. Marapatqa bó­lenip turyp, jalyndap sóz sóıledi. Bir kezde oń qolyn tós qaltasyna súńgitip jiberdi... Osy sát Elbasy da yqy­lastanyp, Ázaǵań usyn­ǵan áldene shap-sha­ǵyn qorapshany alyp, qos bilegin ózimsinip qysyp-qysyp qoı­dy. Ázaǵań Elbasyna qa­ra­typ sóz basta­ǵan sekildi edi, tele­kórinis short úzilip qaldy... Keıin suradym ǵoı, sol jolǵy áńgi­me­si­niń syńaıyn. «Máńgilik mahabbat jyryn» shyrpy qorapshasynan sál asyńqy kó­lem­de, qos tomsha etip shyǵarǵany málim. Sony Táýelsizdik toıyna tartý etipti. « Qurmetti Nursultan Ábishuly! О́zińiz oqyǵan kitap­ty osylaısha júregim tusynan sýyryp alyp syılap turmyn! О́zińizge degen halyq mahabbaty máńgilik bolsyn!» – depti ǵoı qaı­ran Ázaǵam. Keıin: «О́zgeler kitabyn El­ba­syǵa qolma-qol tapsyra almaı áýre­len­se, men qýlyǵymdy osylaı asyryp jiberdim»,– dep ázildese de toı ataýlyǵa qur qol bar­maı­tyn darhan kóńildi jazýshy bul joly da Táýelsizdik toıyna ózindik sońǵy shashýyn shasha bilgen eken-aý! Jáne qandaı jara­symdy shashý! Elbasy júzin nu­r­lan­dyrǵan tosyn syı! Keýilin kótergen keremet káde! Elbasy sol qos tomshanyń bastapqy ba­sylymyn oqyp, kezinde Ázaǵańa: «... Tálim-taǵylymy mol, keremet shyǵarma eken. Dál qazirgi zamanda jastar kóbirek oqıtyn hıkaıa. Sizdiń shyǵarmalaryńyz, oılaryńyz – el qazynasy. О́mirińiz – úlgi!»,– dep pikir bildirip, hat jazǵan edi... Ázaǵań Elbasymen júrekpen tabysyp, shynaıy dostasa bilgen ǵazız jan edi. Ásirese Táýelsizdik tańy atqannan bergi kezeńde, Elbasy saıasatyn qoldap, halqy­nyń taǵdyryna qatysty tereń paıymmen keń tolǵap, kelisti kósemsózder jazdy. Eli men Eriniń mereıin asyrǵan mundaı óreli sóz­derin sońǵy demi taýsylǵansha aıtyp ketti... О́mir únemi qyzyǵymen álpeshteı berip pe? Bir sátte-aq qaraly susymen aýda­ry­lyp túsken. Buryn shyǵarmalaryna súı­si­nip, ystyq yqylasyn bildirip júrgen El­basy Á.Nurshaıyqovtaı sóz sheberi baqıǵa attan­ǵanda: «... Men onyń ózime bergen ba­ta­syn, jaz­ǵan hattaryn, aramyzda bolǵan áń­gime­lerdi umytpaımyn. Ázaǵanyń óne­geli ómirin, jarqyn beınesin, ǵıbraty mol shyǵarma­laryn halqymyzdyń da umyt­pa­syna senemin», – dep kóńil aıtý jedel­hatyn joldaǵan. Ázaǵań jaýhar jazýymen qosa, baqytqa bólengen bataly qart edi. Meniń eki túrli batam bar deıtin ol kisi. Biri úlken bata, ekinshisi kishi bata. Úlken batam : «Qazaq­stan kartasyndaǵy Jer aman bolsyn!» dep bastalady. Ol batany úlken, saltanatty jıyndarda beremin. – Al kishi batańyz qandaı? – Kishi batam: «El tynysh, ekonomıka kúshti bolsyn!» degen eki aýyz sóz ǵana. Bul – dastarqan basynda beretin batam. Osy sózderi esimizge túskende, taǵy biri kımelegen. Qazaqstannyń aldyńǵy qatarly 50 eldiń qataryna qosylsyn degen uranǵa qatysty oıyn órbitken Ázaǵań: «Onyń ústine men Qazaqstan mahabbat eli bolsa eken dep tileımin!»,– dep jaıdary jymıǵan. ...Táýmendi jurtqa táýekel bergen Táýel­siz­digimizge tushynýmen birge, onyń máńgilik tu­ǵyr­ly bolýyna alańdap, aqyl qosqan abyz aq­saqalymyz edi ǵoı, jaryqtyq Ázilhan aǵamyz! «Egemenge» elegizıtin Ázaǵań talaı joǵary laýazymdy qyz­met­terdi beli qaıyspaı kótere bilgen eren uıym­dastyrǵysh ári tabandy da talap qoı­ǵysh, ólsheýsiz ónegesin jazýymen shegelep, bekemdeýge beıim jankeshti, jyly júrek jan. Sonyń bárin jipke tizý mindet emes. Biz­ge ony etene jaqyn etip, rýhanı jym­das­tyryp jiberetini – «Egemen Qazaqstan» («So­sıalıstik Qa­zaqstan») gazeti bas redak­torynyń oryn­ba­sary bolǵandyǵy. Jazýshylyq qasterliligin bylaı qoıǵanda, osy qyzmettestik jaǵynan janymyzǵa jaqyn tartamyz, áý bastan. О́zi de «Egemen» dese, elpek qaǵyp, eleń­dep, elgezektenip turady. Maqalalary men esseleri, kósemsózderi men estelikteri jıi jarııalanady. Ágárkı, basshylar tarapynan ótinish túse qal­dy ma, taýanyn qaıyrmaı, tabanda jazyp jiberedi. Ár nársege máttaqam ǵoı, Ázaǵań. О́zine tapsyrma berip, jaqsy dúnıeniń jaryq kórýine sebepker bolǵan gazet basshylary S.Abdrahmanov pen J.Aýp­baevtyń izgilikke umtylys­tary­na razy­ly­ǵyn úsh tomdyq «О́mir órnekteri» kitabynda áldeneshe ret bildiripti-aý (О́zi «О́mir ór­nekteriniń» ǵumyrly bolaryna shúbá­lan­­baıtyn. T.Ahtanovtyń: «Artymda oqylatyn bir shyǵarmam qalsa, ol – «Mahabbat muńy» povesim bolar», degenin alǵa tartyp, osylaı úmittengeni esimde). Sózimizdiń tigisin odan ári jatqyza tússek, bylaısha tııanaqtaýǵa bolar edi. «Egemen Qazaqstannyń» byltyrǵy jylǵy 22 maý­sym­daǵy sanynda Á.Nurshaıyqovtyń «Zamandasqa hat» degen tutas betti qamtyǵan maqalasy shyq­ty. Negizinen onda Elbasynyń halqyna qaltq­y­syz qyzmetiniń alýan qyry ashylyp, sara­la­na­dy. Soǵan oraı dara tulǵany láıim, ulyqtaı bilýdiń názik ıirimi tarqatylady. Zamandaspen syrlasa otyryp, El men Erdiń arasyna dáne­kerliktiń batpan júgin ár qazaqstandyqtyń ıy­ǵyna artqan­daı bolady. Bul maqala oqyr­man­dardan zor qoldaý taýyp, pikirler tasqyny tolassyz aǵyldy. Bundaıda avtor jaı jata ma? Re­daksııaǵa alǵys hatyn joldap úlgerdi. Ja­rııalanymdy oqyǵan Nur­sul­tan Ábishuly­nyń ózimen tikeleı telefon arqyly sóı­les­kenin aıta kelip, bylaı túıin­deıdi: «Meni osyndaı zor qýanyshqa jetkizgeni úshin «Egemen Qazaq­stan­ǵa» rahmet aıtyp, sizge alǵys joldap otyrmyn, Saýytbek inim. Olaı deıtinim – maǵan osy maqalany jazýǵa tap­sy­rysty ózińiz bergen edińiz ǵoı». Elbasy ekiniń birine qońyraý shala ma? Gazet yq­pa­lyna bas ıse, Ázaǵańnyń kishiktigi de. «Aı­na­laıyn Saýytbekjan tereń bilimdi ári mádenıetti azamat qoı. Ondaı basshy bas­pa­sózdiń baǵy», – dep súısingenin de estigenbiz. Asyly, ol kisi asyra madaqqa sarań edi ǵoı... Elimizdiń ár jaqsylyǵyna súıinip, kemshiligine kúıinip júretin edi tarlanboz. Jú­rektegisin «Egemen» arqyly jetkizip jat­­a­tyn. Byltyr sý tasqynynyń apatyna ushy­ra­ǵan qyzylaǵashtyqtarǵa rýhanı dem berip: «Berik bolyńdar, bekem bolyńdar, baýyr­lar!»– dep arasha tústi. Kóktemniń qyzyl sýyna meldektegen shyǵysqazaq­stan­dyq­tar­dy da qaıratqa shaqyryp, oblys ákimi B.Saparbaevtyń halyqpen eteneligin ózgelerge úlgi ete bilgeni bar. Jaısań júrek áldekimge jaǵynyp sóılemeıtin, jaqsylyq etken eken, nury tasysyn dep báıek qaǵatyn. Erkinsip sóılesetin dárejege jetken soń, sóz shirkin, keıde buǵalyqsyz ketedi eken. Sura­maıtyndy surap qalasyń. Durysyna – ile jaýap beriledi de, burysyna – tejelip qalady, tipti únsiz qutylady. Uzaq ja­saýy­nyń syry meń­zel­gende, qalam men eńbektiń tynshymaı qaby­sýyn, adam balasyna qy­laý­daı jamandyq oıla­maıtynyn, retti jerinde kemshilikti betke ba­sa­tynyn, jónsizinde to­sy­latynyn, jaltaq minezden ada ekendigin ja­namalap sezdiretin. Oqyr­mandarmen baı­lanys – jazýshynyń ǵumyryn jetelegen sy­ńaı­ly. Mysaly, óz sózimen aı­t­saq, áıelder merekesimen otyz ana, kelin-kepshikti qut­tyq­tasa, myń jasaǵandaı kúı keshedi eken... Al «Egemenge» maqalasy shyqqan kúni jú­regi toı jasaıdy-mys... Estigenimizdi aıtamyz da. Kórgenimiz she? Kóz súısinip, kóńil to­ǵaıa­dy. 2009 jyldyń 22-25 jeltoqsanynda «Ege­­men Qazaqstannyń» 90 jyldyǵy Astanada toı­lan­dy. Ázaǵańnyń kútýshi qolba­la­lyǵyna bekitilippiz. Qasynan bir eli qal­maı­myz. Qanshama jyl hattasyp-bilis­ken­digi­mizden be, syrlaspyz deýden góri, dospyz degenimiz jarasar. Elbasy óziniń tapsyr­mas­y­men saldyrǵan «Egemenniń» redaksııa-úıine keletin bolyp, Ázaǵań sol sátte sóıleıtin só­zin qaǵazǵa túsiripti. Qonaq úıde maǵan daýys­tap oqıdy da, meniń eskertýimsiz-aq ózi qyr­naı­dy ár jerin. Shyńdaıdy. Qaıyra oqy­­ǵanda áýezi men sózi bulbul kómeıinen shyq­qandaı bop júrekti shymyrlata jó­ne­ledi. «Qatyrǵan ekensiz» deımin. Shynymen be degendeı Ázaǵań qara kózildirigin alyp, jasaýraǵan kózin qol oramalymen súrtip, ta­ǵy oqı jóne­le­di... Qyran daýys sań­qyl­daı­dy. Erteń El­ba­sy­nyń estıtinin kúni bu­ryn elestetip, jú­regim qýa­nyp ketedi... Átteń-aı, ýaqyt tap­shy­­ly­ǵynan Elbasy ol shalqy­ma­ny estı almady. Esesine, sal­ta­nat­ty jıyn tórinde Ázaǵań: «... Qazaq hal­qy­nyń rýhanı máń­­gilik azyǵy, qazaq­sta­n­dyqtardyń birligi men ynt­y­maǵynyń myz­ǵy­mas qazyǵy – «Egemen Qazaq­stan!..», dep óz sózine ózi ilesip ushyp ketetindeı, qanat­tanyp, shabyttanyp sóılep turdy. Toıǵa shashýsyz júrmeıtin Ázaǵań «Ege­men­niń» ár jasyna balap 90 kitap ákel­mek eken, shamasy 60 kitapqa jetipti. Redaksııada taratý maǵan júkteldi. Qaısysyna jetkizemin, Almaty bólimshesiniń toıshylary da túgel qamtylmaı qaldy. Soǵan ókinish bildirip edim, keshki sháıin asyqpaı urttap otyr­ǵan Ázaǵań: «Oı, páli-aı», dep ornynan tu­ryp ketti de almatylyq qonaqtarǵa ile qo­ńy­raý shalyp, sol jaqtan kitap jetkizip beretinin habarlaýymdy ótindi. Olardyń keshki poıyzǵa mingenin bilýshi edim. Ázaǵańnyń kóńilin qımaı jazǵysh qyzymyz Aınash Esalıge shyǵyp, Baqyt, Gúlzeınep, t.b. qyzmet­ker­lerimizge aıtarsyń dep, álgindeı sálemin jetkizdim... Keleńsiz kishkene syzatqa da sa­ńy­laý qaldyrmaıtyn netken tártipti júrek edi... ... Ázaǵań demi úzilgende, «Egemeni» de egildi! Mahabbat muraty 2010 jyldyń 15 jeltoqsanynda «Habar» arnasynan «Mahabbat, qyzyq mol jyldar» romanynyń jaryqqa shyqqanyna 40 jyl tolýyna oraı arnaýly qoıylym kórsetildi. Ony Ázaǵań qyzyqtaı almady. Táýelsizdik kúniniń saltanatyna qatysty, «Otan» ordenin aldy degendeı. Týǵan kúnimen, joǵary marapatymen áreń quttyqtap úlgergenmin. Keshki bir jınalǵanymyzda biz telehabar jó­ninde aıtyp berdik. «Kórermenderge oı tastasa, kádege jarady», – dep muńdylaý kúıinde biraýyq únsiz otyrdy da reti kelse beıne­tas­paǵa jazdyrtyp qoıýymdy ótindi. Qup degem. Biraq... tek naýryzdyń basynda ǵana jaz­dyrta aldym. Ázaǵań kóre almaı ketti... Sol jolǵy «Sonymen, solaı deıik...» ha­baryn qaıtalap kórip otyrmyn. Iаpyr-aý, shy­nymen ómir ótpeli me eken? Búgingi bar, erteń joq bola ma? О́ldi deýge qalaı ǵana qııamyz Ázaǵańdy! Qarańyzshy. Tip-tiri! Qorytyndy sózine qulaq túrińizshi. Taı­pal­typ jóneldi deısiz: «Respýblıkamyzda tuń­ǵysh ret ótip otyrǵan kitap toıynyń – «Mahabbat, qyzyq mol jyl­dar» romanynyń 40 jyldyq toıynyń ótýine uıytqy bolǵan Premer-Mınıstr Másimov myr­zaǵa, mınıstrler Qulmuhammed, Juma­ǵulov, Juma­ǵa­lıev myrzalarǵa jáne «Habar» telear­na­sy­nyń qyzmetkerlerine shyn júrekten alǵys aı­tamyn. Osy habarǵa qatysyp otyrǵan bár­lerińizge alǵys aıtam, alǵys aıtam... Osy toıdyń tábárigi bolsyn dep, sizderge shashý­dy ózim shashaıyn, Almatydan 40 kitap arqa­lap áke­lip edim...» Stýdııadaǵylar qozǵa­laq­tap, kó­ńil­denip qaldy. Ázaǵań kitaptaryn qol­tańba­sy­men úlestire bastady. Sol shat­ta­nys kúıinde máńgilikke kitap syılaı beretindeı... Erbol men Meńtaıdy kim bilmeıdi! Roman atalsa boldy-aq, osy ekeýiniń móldir mahabbaty sanada saltanat qurady. Osy habarda Kentaýda turatyn Nurǵamılanyń (Meń­taı) óz kýrstasy Ázilhanǵa ystyq tilegi aq­taryldy. «Ázilhanym-aý! Jaqsy shyǵar­ma­lar jazyp, halqyńdy qýan­ta ber!»– dep demigip sóıledi. Bastapqy bir só­zin­de den­saý­ly­ǵynyń syr berip júrgenin ań­ǵar­typ qalǵan. «Sen aman bol!» degen júrek sózi keýde syrylynan da seziletindeı. Beý, Meń­taı­dyń mahabbaty! Erboldyń ǵashyq júregi! Talaı urpaq ónege eter ózderińdi! Abaısha aıt­qan­daı: «Ǵashyqtyq kelse, jeńer bo­ıyń­dy alyp, Jú­de­ter bezgek aýrý syqyldanyp. Tula boı tońar, sýyr úmit úzse, Dámelense, órtener kúıip-ja­nyp», – degendi basynan dáp qazir ót­kerip júr­gen kim bar eken? Aıtshy? Uıalmashy! Jasyr­ma­shy! Senderdiń túbi, mahabbatta jul­dyz­daryń ja­nady. Ázaǵam ár júrekke súıis­pen­shilik shy­raǵyn jaǵý úshin ómirge kelgen. Ketse de sol óshpes alaýyn ár júrekte mahabbat mazdasyn dep, tamyzyqqa tastaǵan... О́shirip ala kórmeshi! Ázaǵanyń HH ǵasyrdaǵy eki erligin aıtsaq, onyń qandaı tulǵa ekendigi aıqyn­dala túsedi. Biri – Uly Otan soǵysyndaǵy jaýyngerlik erligi, ekinshisi – ádebıet maı­da­nyndaǵy batyr­lyq pen mahabbatty qalt­qy­syz jyrlaǵan erligi. Osy ekeýi-aq klassık jazýshyny alǵy ǵasyrlarǵa jeteleı bereri anyq. Tek О́zine, qos qanaty – eńbegi men aqylyna sengeni: Alla bergen taýsylmas yryzdyǵy eken! Mahabbat tireksiz bolmaıtyndaı. Onyń mániniń jalqylyqtan jalpylyqqa aýysýy – adamnyń, qoǵamnyń, zamannyń mańyzyn eselemek. 2005 jyly «Mahabbat jyrshysy» epıstolıarlyq hıkaıatym jaryq kórgende, Áz­aǵań meıiriminiń shýaǵyna ózgeni de bóle­genimizdi ańǵarmaǵandaımyz-aý. Solaı bo­lyp­ty. Mahabbatpen mahabbat esendesip, qu­shaqtasqandaı eken, ystyq tabysqandaı eken. Bári-bári Ázaǵańnan taraǵan shýaq, sha­pa­ǵat. Osy eńbekke kiriskeli júrgenimde Ázaǵańnan kelgen hattyń myna úzigin keltireıinshi: «Sizdiń 14 qazanda (2002 j.) maǵan joldaǵan kólemdi hatyńyzdy aldym. Aýrýhanada jatyp oqyp, jan tebirenter haty­ńyz­dan kúshti qýat aldym. Men týraly shy­ǵar­mashylyq nıetińizge sheksiz rızamyn. Su­raǵan málimetterińizdiń bárin jiberemin. Aýrýhanadan eseńgirep shyqtym. Esimdi jıǵannan keıin ol ótinishińizdi oryndaýǵa kirisemin... Meniń ómir jolym eshkimge kereksiz shyǵar dep oılaýshy edim. Sizdiń hatyńyzdan keıin meniń de bastan keshkenderim bireý bolmasa, bireýge kerek eken-aý dep úmittenip qaldym». Úlkenniń ıilgeninen nur tamshylaıdy eken. Mahabbatqa tańdaı qaǵyp ótken Ázaǵań­nan talaı nárli sózder qaldy. Tirisinde asyl jary Halımadaı – mahabbat mura­ty­na jetip, ólisinde sol aıaýlysynyń qasyna jam­bastaı jyǵylǵan taza júrekti jan óziniń: «Qasıettep, qurmettep, Seniń ma­hab­ba­tyńdy. Urpaqqa úlgi bolsyn dep, Alashqa jaıdym atyńdy» degen ómirlik antyna aqtyq demi taýsylǵansha adal bola bildi. «Kózben kóz «tildesse» – qumarlyq; jan­­men jan «sóılesse» – ǵashyqtyq. Ǵa­shyq­tyq­tyń ekinshi aty – mahabbat! Adamǵa baqyt beretin eń zor talant – mahabbat!» – degende, Áz­aǵańnyń tilinen bal sorǵa­la­ǵanyn kórdik-aý!   Sońǵy sóz serpini Sońǵy derlik bir jazbasyna Ázaǵań: «Jelmaıaǵa minip jele jorytqan Asan qaıǵy babamyz sııaqty, máshıne minip, Qa­zaq­standy aralasam, jas urpaqqa Táýelsizdik jyryn jyr­lap, aqyl-keńes aıtyp, halyqqa kitap­tarymdy taratsam, sóıtip, qalǵan ómirimdi jol ústinde ótkizsem deımin. Úıde jatyp ólgim kelmeıdi...»,– dep túrtip qoıypty. Alla aýzyna salǵandaı eken osy sóz­der­di. Baqıǵa úıinde jatyp attanbady. El­basy qolynan bıylǵy 7 aqpanda memlekettik stıpendııa alysymen ile sol jerden aýrý­ha­naǵa tústi. Ajalmen alty táýlik arpa­ly­syp, jan berdi. Sońynda Jannat, Janna, Arnur, Jan­nur balalary, «atalaǵan» nemereleri men «babalaǵan» shóbereleri qaldy shyryldap. Ondaǵan kitaptary – eldiń rýhanı baılyǵyna aınaldy. Úıinde shóme­le­deı úıilip (óz qara­jatyna shyǵarǵan) jatqandary qanshama? Sońǵy 5-6 jyldan beri Ázaǵańa ádebı hatshy retinde bolysyp, barlyq shyǵar­ma­laryn kompıýterge basyp, kómektesip júrgen Gúlsara Imanova degen azamatshanyń aıtqa­nyndaı, jazýshy ámanda tańǵy serýenin Abaı atasynyń eskertkishinen bastaýdy ádetke aı­na­l­dyrypty. Sońǵy ret, 6 aqpan kúni eskertkishti sıpalap turyp: «Abeke, Almatynyń ús­ti­­nen qarap tursyń ba? El-jurt aman, men er­teń Prezıdenttiń qolynan stıpendııa ala­myn. Arýaǵyńyz qoldaı júrsin!»– depti. Osy­ny estigende 2009 jyldyń aıaǵynda Ázaǵań­nyń Astanany aralaı júrip, Qabanbaı, Bógen­baı batyrlardyń, Kenesary, Jambyl, Baýyr­jan, Álııa eskertkishterin qushaqtap sýretke tús­keni esime oraldy. Keıde kózine jas irkiletin... Baýyrjanǵa «sálem» bergende, jasaýra­ǵan janaryn jasyryp súrtkenin baıqap qalǵam. Balalary aıtyp otyrdy, oblys ákiminiń shaqyrtýymen О́skemenge Azıada jeńim­paz­daryn qurmetteýge arnalǵan saltanatqa bar­maq bolyp, jol sómkesin esik kózine da­ıyn­dap qoıypty. Sol eki ortada Elbasy stı­pen­dııa tapsyrady degen habar jetip, tusalyp qalǵan eken. Jyl aıaǵynda ǵana О́skemende Azıada alaýyn 200 metrge alyp júgirip, entikpeı, jınalǵandar aldynda sóz sóılegen. Bul alaý elimniń, meniń júregimniń alaýy. Sportshy dostarym, sol alaýdy senderdiń júrekterińe tutattym. Alaýly júrek – jalaýly da jeńisti bolaryna senemin degendeı mániste appaq qarda appaq azıadalyq kıimge shymqaı oranyp alǵan Ázaǵań beıne bir Olımpıada chempıonyndaı, nesi bar jazý­shylyqtyń chempıony ǵoı, aǵynan aqta­ry­lyp bata bergen. «Alaýgerdiń» batasy qabyl bolǵanyn jurtshylyq jáne biledi. О́tken jyl saparly jyl boldy Ázaǵań úshin. Barmaǵan jeri, baspaǵan taýy joqtaı. Rasy sol, elimizdiń tórt buryshyn túgel aralady. Týǵan óńirine álsin-áli bardy. Naq bir boı jazyp júrgendeı-aq... О́miriniń ótip bara jatqanyn sezgendeı, soń­ǵy kezde asyǵyp, qatty alańdaıtyn bolyp­ty. Byltyr on kitap shyǵaryp, ekeýin baspaǵa tap­syryp qoısa da «qoljaz­ba­larymdy úl­ger­te al­maı jatyrmyn»,– dep barmaq ushynan ja­nyn sorǵandaı jıi kúı­gelektenetin kúı keshken. Eldik múdde árkez esinen shyqpaıtyn edi. Elbasyna joldaǵan ótinishinde: «Astanada – Sákenniń, Taldyqorǵanda – Ilııastyń jeke mu­rajaılary bar. Bul óte jaqsy – halyqtyń rýhanı baılyǵyna qosylǵan laıyqty qazyna. Al Qostanaıda Beıimbettiń murajaıy bol­maýyn qalaı uǵýǵa bolady? Halyq qalaı túsi­ne­di?..»– dep osyndaı joqty joqtaýshy jazý­shy-ǵalym T.Beıisqulov kótergen máselege shyndap aralasqany bar. Nemese, M.Qasym­bekovke: «Túptiń túbinde Táýelsiz Respýb­lı­kamyzdyń tuńǵysh Prezıdenti týraly derekti de, kórkem, jańa da, jaqsy kitap jazý Sizdiń ǵana qolyńyzdan keledi dep oılaımyn»,– dep ystyq yqylasyn bildirýi, úmittendirýi – aǵalyq qamqorlyǵy emes pe! Qazaqtyń aıtýly zııalylary I. Tasmaǵambetovke, N. Sabılıanov pen B. Turǵaraevqa degen iltıpaty dara ónegege tatyrlyq edi. Qaısybirin tizbeleımiz, tóbe bıdeı tól sózin arnaýdan jalyqpaǵan jaısań jaratylys edi ǵoı Ázaǵamyz! «Men ólerde aýzyma qandaı sózder tú­ser eken» dep oıladym búgin,– dep jaz­ǵany bar Ázaǵańnyń (15.06.2009 jyl). – Aqyrǵy sózim mynadaı bolsa eken dep tiledim. – Qosh bolyńdar, adamdar. Arazdaspańdar, tó­belespeńder, soǵyspańdar, tatý bolyń­dar! Biraq kim bilsin sońǵy sózdiń qandaı bolaryn. Álde, Halıma sııaqty, únsiz ótip ketýim de múmkin ǵoı». ... О́zi sezgendeı, únsiz ótip ketip edi! ... Bilgeni, joqtap, aza tutqany – bas aıaǵy bir jarym aı ishinde Hadıshadan, Rozadan, Qadyrdan, Jumaǵalıdan, О́tejan­nan, Nemattan, Qudaıbergennen, Dúısen­bek­ten aıyrylyp qalǵany edi! Kelmestiń kemesiniń kezegi ózine tirelip turypty-aý!.. Qaısar ÁLIM, Astana.