Oıaný dáýiriniń úsh kitaby qaıta basylyp shyqty

HH ǵasyrdyń basynda jaryq kórgen Mirjaqyp Dýlatulynyń «Oıan, qazaq!» (Orynbor, 1909), Baıbatyr Erjanulynyń «Tur, qazaq!» (Qazan, 1914) jáne Ábilqasym Arǵynıdiń «Jatpa, qazaq!» (Tashkent, 1917) kitaptarynyń jýyrda qaıta basylyp shyǵýy – eleýli rýhanı oqıǵa. Basylymdardy qazirgi emlege túsirip, baspaǵa ázirlegen jáne alǵysózin jazǵan – shy­ǵystanýshy-ǵalym, fılologııa ǵylymdarynyń kandıdaty Tóráli Qydyr kóp izdenis jasaǵan. Zertteý jumystary Qazan ýnıversıtetiniń (Tatar­stan) N.I.Lobachevskıı atyndaǵy Ǵylymı kitaphanasynyń qo­rynda, Almatydaǵy Ortalyq ǵylymı kitaphananyń qol­jazbalar jáne sırek kitaptar bóliminde júzege asqan. Kitap­tar arab qarpimen basylǵan lıto­grafııalyq nusqalar boıynsha daıyndalǵan. Bul ońaı sharýa emes. «Oıan, qazaq!» pen «Tur, qazaqtyń» ekinshi basylymdary negizge alynsa, «Jatpa, qazaqtyń» alǵashqy basylymy kádege jaratylǵan. Osydan 100 jyl buryn uıqyda jatqan qazaq rýhyn tiriltýge tyrysqan Mirjaqyp Dýlat­ulynyń «Oıan, qazaǵynyń» áserimen «Tur, qazaq!», «Jatpa, qazaq!» kitaptarynyń jazylýy tegin emes edi. Olardyń qury­lymy, kóterer taqyryby men ishki mazmuny «Oıan, qazaqtyń» jalǵasyndaı bolyp qabyldanady. Kórkemdik deńgeıleri túrli bolǵanymen, Baıbatyr Erjanuly men Ábilqasym Arǵynıdiń sóz saptaýy, jazý máneri men oı oramdaryndaǵy aıshyqtardyń basty konsepti bir edi. Ol – qazaqtyń sanasyn oıatý. Kitaptyń kirispesinde aı­tylǵandaı, parsy ádebıetiniń klassıgi Jáláláddın Rýmı «Uı­qyda jatqan halyqty oıatý úshin bir adamnyń oıaý bolýy jetkilikti» degen eken. О́z zamanynan ozyq týǵan ulandar eliniń qamyn jep, qarańǵy zulmattan jaryq nurǵa alyp shyǵýdy kózdegen. Qoldaryna qarý emes, qalam ustap, halyq­tyń sanasyna sáýle sebýge tyrysqan. Mirjaqyp, Baıbatyr hám Ábilqasym da nadandyq sheńgelindegi jurtyn «oıan», «tur», «jatpa» dep urandatyp, oıatýdy qalady. Úsh aqyn da qoǵamda qordalanyp qalǵan el, jer, din, bilim máselelerin kóterdi, jyr joldarymen jar­qyn bolashaqqa úndedi. Búgin­gideı jahandaný zamanynda óziniń ulttyq qaınarlary men qun­dylyqtaryna tereńirek úńilgen búgingi urpaqtyń ótkenge qaıyrylyp kóz tastaýyna bul úsh kitaptyń da septesetini anyq. Aıgúl ISIMAQOVA, M.O.Áýezov atyndaǵy Ádebıet jáne óner ınstıtýtynyń bas ǵylymı qyzmetkeri, fılologııa ǵylymdarynyń doktory, professor