Shetten kelip, shekten shyǵatyndar kóp

Atyraý aımaǵyn Eýroodaq elderine shyǵatyn dáliz dep te ataýǵa bolady. Alys-jaqyn shetelderden Reseıge aǵylatyn mıgranttar Jaıyqty jaǵalap ótedi. Byltyrdyń ózinde munaıly óńirge kelgen sheteldikterdiń sany 52 myńnan asqan. «Onyń ishinde 36 myń mıgrant «kóleńkeden» shyǵarylyp, 430 mln teńge salyq óndirildi», – deıdi oblystyq ishki ister departamenti basshysynyń orynbasary Asan Shalqarov. Shetten kelgenderdiń basym bó­ligi Túrkııa, О́zbekstan, Qytaı, Úndi­stan elderiniń azamattary. Atap óterligi, shekara asyp Aty­raý­ǵa jol tartqandardyń barlyǵy bir­deı «tártipti» emes. Zań bu­za­d­y. Jańylady. О́tken jyly 5 myń­ǵa jýyq mıgrant ákimshilik jaý­­ap­kershilikke tartylǵan. Kó­shi-qon zańdaryn buzǵan 1 051 adam el aýmaǵynan shyǵarylyp, tórt qylmystyq is qozǵalǵan. Qol­danystaǵy zańǵa nemquraıly qa­raı­tyn «meımandarmen» kúres jumystaryn júrgizý úshin arnaıy sharalar uıymdastyrylady eken. О́tken jyly zań talaptaryn saq­tamaǵandarǵa 17 mln teńgeniń ús­tin­de aıyppul salynǵan. Sonda da aıy­lyn jıǵandar shamaly. Atyraýda transulttyq zańsyz uıymdasqan top anyqtalypty. «Olar 2015 jyldyń qazany men 2016 jyldyń naýryz aıy ara­lyǵynda Aýǵanstan Islam Res­pýb­lıkasynyń azamattaryn tran­­­zıt­pen Qazaqstan, ári qaraı Re­seı­­diń Mýrmansk oblysyndaǵy «Sol­tústik marshrýt» dep atalatyn Reseı-Fınlıandııa shekarasy arqyly Reseı, Eýropalyq odaq elderine jetkizip otyrǵan. Oblystyq UQD anyqtaǵandaı, uıymdasqan top shetel azamattaryn arnaıy jasaqtalǵan jospar boıynsha tasymaldaǵan jáne qylmystyq toptyń barlyq mú­shesiniń atqaratyn qyz­met­teri naqty bólingen. Shetel aza­mat­taryn arnaıy tasymaldaý úshin olardy Qazaqstan-Re­seı she­kara­sy­na jetkizetin tak­sı júr­­gi­zý­shi­sin jaldaǵan. Qyl­mys­­tyq top bas­shysy R.J. jáne ter­geý­de anyq­­t­almaǵan Reseı Fe­de­ra­sııasy men Aýǵanstan Islam Res­pýb­lı­­kasynyń azamattary bolǵan. Sot úkimimen tórt sottalýshy Qyl­mystyq kodekstiń 264, 394 – bap­tary boıynsha kináli dep tanyldy. Sottalýshy R.J.-ǵa túzeý kolonııasynyń qatań rejiminde 10 jylǵa bas bostandyǵynan aıyrý jazasy, qalǵan sottalýshylar A.T., K.K., O.M.-ǵa múlikterin tárkileı otyryp, túzeý kolonııasynyń jal­py tártibinde 8 jylǵa bas bos­tandyǵynan aıyrý jazasy ta­ǵ­aıyn­daldy. Taksı júrgizýshisi qyz­metin atqarǵan taǵy bir sy­baı­las A.B.-ǵa aldyn ala sóz baı­lasý arqyly zańsyz kóshi-qon­dy uıymdastyrǵany úshin 3 jyl merzimge bas bostandyǵynan shek­teý jazasy taǵaıyndaldy», – deı­di oblystyq sottyń baspasóz qyzmeti. Mundaı mysaldar qazaqy qo­naq­jaılyqqa salyp, qapersiz oty­rýǵa bolmaıtynyn kórsetedi. Árı­ne, otandyq ekonomıkaǵa shet­eldik eńbek kúshin, sonyń ishin­de kásibı biliktiligi joǵary ma­mandardy tartý kerek-aq. Mı­gra­sııalyq saıasattyń da kózdeıtin maqsaty – osy. Shekara asyp, shetten kelgenderdiń kóp­shi­ligi munaıly mekendegi iri jo­balarda eńbek etedi. Olardan jer­gilikti jumysshylardyń úı­ren­eri de, úırengeni de kóp. Soń­ǵy jyldary sheteldik mamandardy otandyq qyzmetkerlermen al­mastyrý sha­ra­lary qolǵa alyna bastady. Burynǵydaı, birdeı ju­­mys is­te­se de, sheteldik bol­ǵa­ny úshin ja­­laqyny asyra tó­leý derekteri de azaıdy. Ob­lys­tyq Ishki ister de­partamenti kóshi-qon po­lısııasy basqarmasy bas­shy­sy­nyń orynbasary Bolat Dos­qa­lıevtiń aıtýynsha, Kaspıı mańy aý­maǵynda 3 958 shetel azamaty tu­raqty tirkeýde tur. О́tken jyly Qazaqstanda tu­rý­ǵa yqtııarhat rá­sim­deý úshin 490 shet­eldik ótinish ber­gen. Bir eskerer jaıt – zańsyz ke­letin «qonaqtar» arqyly elimizdegi tynyshtyq pen turaqtylyqqa syzat túsiretin qarý-jaraq, oq-dári, tyıym salynǵan ádebıet, basqa da qaýipti zattar shekaradan ótip ke­­týi múmkin. Sony qaperge alǵan Ult­tyq qaýipsizdik komıtetiniń she­kara qyzmeti Atyraý shekara ot­rıady memlekettik shekarada zań­ǵa qarsy árekettermen kezikse, ja­qyn mańdaǵy bólimshelerge habar­laý kerektigin munaıly aımaq tur­ǵyndarynyń nazaryna árkez sa­lyp keledi. Kóshi-qon zańyna en­gizilgen jańalyq – azamattardy tir­keý de osyndaı qaýiptiń aldyn alý maqsatyn kózdeýden týyn­daǵanyn túsinýimiz kerek. «Jaman úıdi qonaǵy bıleı­di­niń» kebin kımes úshin kóshi-qon sa­la­syndaǵy jumystarǵa áli de jiti nazar aýdarylýy kerek-aq. Baqytgúl BABASh, «Egemen Qazaqstan» ATYRAÝ