Eleýge turarlyq tulǵa edi

Átteń bir qapy dúnıe-aı! Asyldaryn ardaqtaýǵa kelgende ánsheıinde aldyna jan salmaıtyn qaıran qazekemniń keıde kejegesi keıin tartyp, kerenaýlyq tanytatynyn qaıtersiń. Áıt­pese, qazaq áıelderi arasynan shyqqan tuńǵysh basketbolshy retinde ulyqtalyp, aty-jóni Ulttyq ensıklopedııamyzǵa engen Sholpan Dúısenova eleýge turarlyq tulǵa edi-aý. О́kinishke qaraı, keshegi kózi tiri kezinde oǵan el sportynyń ósip-órkendeýine sińirgen eńbegine laıyq qurmet kórsete almadyq. Budan eki jyl buryn aqtyq saparǵa attanǵanyn aǵaıyn-týystarynan basqa kóp eshkim bilmeı de qaldy. Jaǵymdy-jaǵymsyz jańalyqtardy jerde jatqyzbaıtyn aqparat quraldary bul jóninde jumǵan aýyzdaryn ashpady. Jamanat habardy alty aıdan soń estigen biz «eshten – kesh jaqsynyń» joralǵysymen «Egemen Qazaqstan» gazetinde «Qazaq basketbolynyń qarlyǵashy edi» degen maqala jarııaladyq. Eger baǵalaı bilsek, onyń esimi Musabek Jaıshybaev, Hamza Muha­medjanov, Aldabergen Nurbekov, Shoqyr Bóltekuly, Oraz Qańlybaev, Gúlshat Maılybaeva sekildi qazaq sportynyń negizin qalaǵan sańlaq­tarmen qatar turýǵa tıis. Qabyrǵasy qatpastan «halyq jaýynyń» qyzy atanyp, taǵdyrdyń talaı taýqymetin kórgen qaısar qyz arman qýyp alystaǵy Arqadan Almatyǵa kelgende aldynan qushaq jaıyp eshkimniń qarsy almaǵany anyq. Attanarda anasy qolyna ustatqan jarty qap kepken qara nandy erteli-kesh talǵajaý etip, tabanynan taýsyla bilim beretin oqý ornyn izdedi. Aqyry, Alataýdyń baýraıyna evakýasııamen kelgen Sevastopol keme jasaý tehnıkýmyna tústi. Biraq jataqhana berilmegendikten, kim kóringenniń bosaǵasyn jaǵalap, kúnkórisi kelispedi. Sodan sory qaınap júrgende kóshege japsyrylǵan jarnamaǵa kózi tústi. Taý-ken ınstıtýtynyń daıyndyq bólimi úmitkerlerdiń qujatyn qabyl­daıdy eken. Eń bastysy, jatar orny da, stıpendııasy da bar kórinedi. Oıy oryndalyp, oqýǵa ilindi. Tas basyp, taý asyp, ken izdep keter me edi, kim bilsin, kezdeısoq bir oqıǵaǵa kezdes­pegende. ...Máskeýde Uly Jeńistiń qur­metine arnalǵan Búkilodaqtyq fızkýltýrashylar sherýi ótetin bolyp, soǵan qatysatyn Qazaqstan delegasııasy jasaqtalǵanda jastaıynan jumys jasap shynyqqan, sámbi taldaı symbatty Sholpan nazarǵa birden ilikti. Dúbirli merekege daıyndyq barysynda júgirýden de, sekirýden de úzdikter qatarynan kóringen ony Almatyda jańadan ashylǵan dene tárbıesi ınstıtýtynyń dırektory Shámil Bekbaev ózderine shaqyrdy. Aıy ońynan týǵan aqmańdaıly arý osylaısha úlken sporttyń tabaldyryǵyn attady. Ekinshi kýrsta bilikti bapker Nına Gapchenkonyń qaramaǵynda alǵashqy qadamdaryn jasap, basketboldyń qyr-syryna qanyǵa bastady. Asqan qabiletiniń arqasynda Sholpan Dúısenova tez arada jankúıerler súıiktisine aınalyp úlgerdi. On jyl boıy odaqtyq báıgelerde Qazaqstan qurama koman­dasynyń kóshbasshysy beınesinde tanyldy. KSRO halyqtarynyń birinshi spartakıadasynda respýblıkamyzdyń sportshylary atynan jarys jalaýyn kóterý mártebesin ıelengenin aýyz toltyra aıta ketkenimiz jón. Sol joly «Sovetskıı Soıýz» jýrnalynda basylǵan súıkimdi sýreti shartarapty sharlady. Dúbirli dodalarda dúrkiregen Dúısenova kezinde KSRO-nyń jas­tar qurama komandasynda jasyndaı jarqyldap, keıinnen eńbek sińirgen sport sheberleri atanǵan Galına Iаroshevskaıa, Nına Eremına sekildi álemge áıgili basketbolshylarmen birge óner kórsetkenin búginde bireý bilse, bireý bilmeıdi. Sosıalıstik elderge emin-erkin baryp júrgen ortań qoldaı oıynshy Fransııaǵa attanarda tizimnen syzylyp tastaldy. Sirá, otyz jetiniń oıranyna ushyraǵan ákesiniń «qylmysy» qyraǵy mekemelerdiń esine túsip ketse kerek. Osynaý keleńsiz oqıǵa onyń alańmen erterek qoshtasýyna teris áserin tıgizdi. Anaý jyldary qarlatyp-boran­datyp Qaraǵandydaǵy úıine izdep barǵa­nymyzda, baıaǵyda aq tańnan qara keshke deıin atoılasa sharshaýdy bilmeıtin aıaǵyn kárilik qursaýlaǵan keıýana kemseńdep otyryp, basynan keshken barlyq qıyndyqtardy aıtqany jadymyzda jıi jańǵyrady. Bar ǵumyryn basketbolǵa arnap, uzaq ýaqyt boıy JOO-da ustazdyq qylyp, urpaq tárbıesine qomaqty úles qosqan aıaýly jan tiri bolǵanynda bul kúnderi toqsanǵa tolar edi. El úshin etken eńbektiń eskerilgeni jón-aý... Talǵat BATYRHAN, «Egemen Qazaqstan»