Qazaq kınosyndaǵy áıel beınesi

Qazaq kınosyndaǵy ana beınesi týraly oı qaýzaǵanda, eń aldymen, qazaq kınosynyń anasy – Ámı­na О́mirzaqovanyń «Taqııaly pe­rish­tedegi» – Tana, «Ana týraly ańyz­da­ǵy» – Ana, «Gaýhartastaǵy» –Tas­tan­nyń anasy, Hadısha Bókeevanyń «Tul­pardyń izi» fılmindegi – Tu­rar­dyń anasy, al qazaq kelini dese, «Tul­par­dyń izindegi» – Jaýhaz (Farıda Shá­ripova), «Gaýhartastaǵy» – Sal­ta­nat (Janna Qýanysheva), qazaq qy­zy degende, «Qyz Jibektegi» Jibek róld­e­ri kóz aldymyzda tura qalady. Osy fılmder jaryq kórgeli beri qansha ýaqyt ótse de, bular qazaq áıeli­niń kınodaǵy etalony bolyp qala ber­mek. Munyń qandaı qupııasy bar? Osy rette búgingi qazaq kınosyndaǵy áıel beınesinen biz kimderdi kóremiz, ja­dy­myzda jattalar qandaı jandar bar desek, á degennen osynaý perızat keıip­ker­lerdeı eske túsetin nemese este qa­lar­lyq­taı beıneler kezige me degen su­raq­tyń kóldeneń tartylary sózsiz. Árı­ne, ýa­qyt bir orynda toqtap tura ber­meıtini zań­dylyq, munymen birge kó­rer­men tal­ǵamy da, kıno túsirý tehnologııasy da, keıipkerler de jańǵyryp, basqasha sı­pat alatyny, zamanaýı talapqa saı óz­ge­ris­terge ushyraıtyny – ómir talaby. Biraq, másele tek osymen ǵana shektele me? Birde stýdenttermen shyǵarmashylyq kezdesý barysynda belgili kınorejısser Dárejan О́mirbaevtyń «Kardıo­gram­ma» fılmindegi Jasulan­nyń ana­sy rólindegi aktrısany qalaı kez­des­tirgenin baıandap bergeni bar edi. Vok­zal­dyń kútý zalynda otyrǵan rejıs­ser kenet tý syrtynan estilgen áıel adam­nyń daýsyna nazar aýdarady. «Júzin, túr-tulǵasyn kórmeı-aq, onyń jumsaq úni­nen jylylyq pen meıirim sezilip tur­dy. Beıtanys áıeldiń daýsynda adam balasynyń júregine ortaq, asyl ana­lardy eske túsiretin bir erekshe qudiret bar bolatyn» degen edi rejısser. Shyn máninde, rejısser osy oıy arqyly ekranda adamnyń keskin-kelbeti ǵana emes, tipti, daýys yrǵaǵy men tabıǵı boıaýyna deıin óte mańyzdy ról atqaratynyn meńzep otyr ǵoı. Tipti, keıipkerdiń únsiz qalpynyń ózin aına-qatesiz músindeıtin, kisiniń jan dúnıesin, bitim-bolmysyn syrttaı baıan­daýsyz, bir aýyz sóz aıtqyzbastan-aq janaryndaǵy jarqylmen, ezýindegi kúlkimen, júzindegi meıirim nurymen jan-jaqty ashyp kórsete biletin ekrandy quddy bir rentgen dersiz. Eger mun­daı shynaıy kórkemdik pen túpki maqsat ondaǵy ártistiń tabıǵı bolmysynan esip tu­rmasa, kórermendi eshqandaı grımmen de, sózben de, myń qubylǵan daýyspen de ılantý qıynnyń qıyny-aý. Joǵaryda atalǵan fılmderdi kór­gen saıyn Dárejan О́mirbaevtyń jas ma­mandarǵa eskertken sondaǵy qa­ǵı­da­sy jıi eske túsedi. Shyn máninde, «Ta­qııa­ly perishte», «Ana týraly ańyz», «Gaýhartas», «Tulpardyń izi», «Qyz Jibek» fılmderindegi aq samaıly analar men ıbaly qyz-kelinshekterdiń beınesin somdaýǵa daryny men shyǵar­ma­shylyq qarymy jetkilikti basqa da ártister bolmady emes, boldy ǵoı. Biraq rejısserdiń tańdaýy dál osy ártisterge túsýi beker emes. Osy tusta fılm avtorlarynyń ekran tilin sheber meńgergendigin, tulǵalaryna kókirek kózimen úńilgendigin aıqyn ańǵaramyz. Mysaly, «Gaýhartastaǵy» Ananyń beınesin alyp qarańyzshy. Bir qaraǵanda, fılm oqıǵasynyń aldyńǵy qatarynda Tastan, ákesi, Saltanat, taǵy da basqa keıipkerler turatyn sekildi kórinedi. Alaıda, Ámına О́mirzaqova apamyz oınaıtyn keıipker beınesi osylardyń arasynda fılmnen sonshalyq kóp oryn ala qoımaıtynyna qaramastan, ekrandaǵy onyń árbir qımyl-qozǵalysy, analyq meıirimi men jarqyn kelbeti sol otbasynyń jylýyn saqtap, rýhanı aýanyn ustap otyrǵan Ana ekenin sezdirtip turady. Fılmde onyń aýzynan shyǵatyn sózderi sanaýly-aq. Tipti, únsiz deýimizge bolady. Artyq is-áreket te baıqalmaıdy. Biraq, árqaısymyz ol keıipkerdi ózimizdiń Anamyzdaı qabyldaımyz, armanymyzǵa asqaq úmitpen alańdaǵan aıaýly jannyń ıisin sezemiz. Osydan soń-aq ol biz úshin fılmdegi basty keıipkerlerdiń birine aınalyp sala beredi. Máseleniń bári osy seziný men qabyldaýǵa kelip tireledi ǵoı. Al ony ekranda óziniń ónerge sheksiz mahabbaty arqyly birden-bir sezdirte alǵan Ámına О́mirzaqovanyń tulǵalyq qasıeti men talanty keıingi urpaq úshin, bolashaq analar men asyl jarlarǵa ámanda ónege mektebiniń mindetin atqarmaı ma? Sońǵy kezderi búgingi qazaq kınosynda sátti shyqqan áıel beınesi joq, múldem kezdespeıdi degen synı pikirler jıi kezdesedi. Osynyń bir sebebi biz joǵaryda qaıta-qaıta nazar aýdartyp ótken ekrannyń rentgendik qasıetine kelip tireledi. О́kinishke qaraı, osy bir qarapaıym qaǵıda jıi eskerile bermeıdi. Esesine, áıel keıipkerlerimiz birde amerıkalyq, birde eýropalyq, endi birde qytaı ma, álde koreı me, áıteýir shet el kınosynyń keıipkerlerine uqsańqyrap ketip jatady. Búgingi qazaq fılmderindegi boıjetken, ana, kelin, ene beınesi múldem ózgergen. Áıel keıipkerlerdiń boıynan jan jylýy sezilmeıdi, óńderi – sýyq. Bótendik sezim basym. Olardyń syrt tulǵasy symbatty, kórikti bolǵanymen, janynan tabıǵı jylý taramaıdy. Dál osy keıiptegi áıel beınesi bir fılmnen ekinshi fılmge kóshedi de júredi. Názıra RAHMANQYZY, kınotanýshy, ónertaný kandıdaty