Ult rýhanııaty gýmanıtarlyq ǵylymnan ne kútedi?

– Qurmetti Seıit Asqaruly, elimizde adam kapıtalyn damytý máselesi alǵy kezekke shyqqan qazirgi kezde gýma­nı­tarlyq ǵylymnyń róli artyp, oǵan júkteler mindet te sal­maqtana túspek. Osyǵan baılanysty siz ne aıtasyz?

– Árıne, táýelsizdik jyl­daryn tutastaı qamtyǵanda qoǵam­dyq ǵylymdar salasynda jetis­tikterimiz barshylyq. Biraq sonyń ózi de rýhanı-máde­nı áleýetti barynsha kóte­rip, ıntellektýaldy ult qalyp­tas­tyrý oraıynda azdyq etip jatqany anyq. Bul arada birshama toqyraý bar sııaqty.

Mysalǵa tarıhty alaıyq. 90-shy jyldary 5 tomy shyqty. «Jaramaıdy» dep toqtatyp qoıdyq. 20 tomdyǵy da sol kúıdi keshipti. Bular bulaı bolǵanda keńestik kezde jazylǵan tarıh, 70-shi jyldary shyqqan 5 tom­dyqtyń búgingi talapqa saı kelmeıtini beseneden belgili. Bul tomdar qoǵam damýynyń qozǵaýshy kúshi taptyq kúres degen ustanymmen jazyldy. Al qazaqtyń óz tarıhy munda kórinbedi, qazaq halqynyń ulan-asyr damýdaǵy róli ashylmady. Tipti «qazaq halqy» dep aıtyl­mady. Qazaq handyǵy onsha elen­beı, qaltarys tasada qaldy.

Al bizge kerek nárse – qazaq halqynyń adamzat tarıhyndaǵy orny qaı jerde, qaısy dárejede ekendigi, Qazaq handyǵynyń bul rette ne bergendigi. Osy suraqtar naqty jaýap tappaı jatyr. Jáne bir jaǵdaı, osy kúnge deıin biz tarıhty halyq jasaıdy degen jaıdaq uǵymmen keldik. Bul, árıne, durys. Biraq sol halyqty basqaryp, ulan-ǵaıyr isterdi júzege asyrǵan uly tulǵalar qaıda? Qazaq handyǵyn Kereı men Jánibekten bastaımyz. Mine, osy handar jáne odan keıingileri handyqty qurý, irgesin bekitý jolynda qandaı ister atqardy? El basqarýdyń qandaı úrdis, ádis-tásilderin qoldandy? Bılikti qalaı júzege asyrdy? Qandaı joryqtar jasady? Qandaı jańalyqtar ákeldi? Osylar bizde tolyq emes. Júıelenbeı keledi. Hronologııalyq sıpatta naqtylanbady. Sondyqtan, Qazaq handyǵy haqynda aıta qalsaq, ondaı memleket bolǵan ba dep áli kúnge deıin kúmán kel­ti­redi. Ondaı kúmándi seıiltý úshin jalpy Qazaq handyǵynyń, árbir hannyń tarıh arenasyndaǵy rólin jan-jaqty ashyp kór­se­tetin irgeli eńbekter kerek.

– Munyń ózi tarıhymyzdy qalaı jazýdyń metodologııasyn aıqyndap alý máselesine kelip tirelmeı me?

– Qazaq handyǵynyń tarıhyn halyq arqyly emes, tulǵalar boıynsha taratyp jazsa qaıter edi? Iаǵnı bul jerde burynǵy «Tarıh jáne halyq» degen tujyrymdy qoıa turyp, endi ár kezeńde sabaqtasqan tulǵalar arqyly «Tarıh jáne tulǵa» degen tuǵyrdy negizge alǵan jón sııaqty. Aıtalyq, Jánibek hannyń tusynda qazaq qandaı edi? Haqnazar, Toǵym, Shyǵaı, Táýekel, Esim, Salqam Jáńgir handardyń tusynda she? Áz Táýke, Ábilqaıyr men Abylaı handar. Olardyń kórshi eldermen terezesi teń dárejedegi dıplomatııalyq qarym-qatynastary. Iаǵnı ár hannyń atqarǵan isterin naqty derek, faktilerdi keltire otyryp aıǵaqtasaq, bizdiń tarıhymyz anyqtalady, bir júıege túsedi. Mem­leketimiz bolǵandyǵy dá­lel­denedi. Sol zamandaǵy qaı­rat­kerler, hannyń qasyndaǵy nóker­leri, bekteri men bı-sheshenderi, ­jyraýlary, sardar batyrlary, sol ýaqyttaǵy handyq keńes, mem­lekettik qurylymy, áske­rı qýaty, buqara halyqpen baı­la­nysy – osynyń bári kórinis taýyp jazylýy kerek. Sóıtkende ǵana bul qazaq memlekettiliginiń tarıhy bolyp shyqpaq.

Árıne, bul ońaı bolmaıdy. Tarıhshylarymyz ár eldegi ar­hıvterge jol salǵany abzal. «Má­denı mura» baǵdar­lama­sy­nyń arqasynda Sh.Ýálıhanov atyn­daǵy Tarıh jáne etnologııa, R.Sú­leımenov atyndaǵy Shyǵys­taný ınstıtýttarynda, basqa jerlerde biraz materıaldar jı­naqtalyp ta qaldy. Osyny jatpaı-turmaı ıgerip, suryptap aınalymǵa qosqan kezde tarıh ǵylymyna, joǵaryda aıt­qanymyzdaı, jańa bir baǵyttan kelsek eken degen oıdamyn.

– Gýmanıtarlyq ǵylym­dar­dyń úlken bir salasy til emes pe?

– Álbette. Osy til bilimi sa­la­­synda da jetistikterimiz je­ter­lik. 15 tomdyq túsindirme sóz­­­dik­tiń shyǵýy, bir jaǵynan, qa­zaq til biliminiń dárejesin kó­ter­se, ekinshi jaǵynan, tili­miz­diń baılyǵyn kórsetti. Neshe túr­li orfografııalyq, termındik, frazeologııalyq sózdikter shyq­ty. Munyń bári jaqsy. Al biraq, qazir, menińshe, qazaqqa keregirek bolyp turǵany – til biliminiń teorııasynan góri, qazaq tiliniń tarıhy.

Bylaı qaraǵanda, munda da til tarıhyna qatysty eńbekter joq dep aıta almaımyz. Jeke-jeke monografııalar jaryq kórdi. Ǵu­baıdolla Aıdarov, Rabıǵa Syz­dyqova, Marhabat Tomanov, Ar­sen Ibatov, Qulmat О́mirálıev – bári de til tarıhyna qalam terbedi. Alaıda, akademııalyq túrde júıelengen «Qazaq tiliniń tarıhy» degen úlken, irgeli eńbek áli shyqqan joq.

Til bilimindegi ekinshi bir zárý nárse, biz qazaq tiliniń ta­rı­hı sózdigin jasap, túzýimiz kerek. Bul degenimiz ne? Aıta­lyq, orta ǵasyrlardaǵy, arǵy-ber­gi zamandardaǵy ádebı jádi­ger­ler bar ǵoı. Solardy túpnus­qasynan qarap tekserip, sonyń ishinen qazaq sózderiniń ózin, bolmasa bastaýlaryn tabýymyz kerek. Mysaly, Orhon jazýyn alsaq. Jetinshi-segizinshi ǵa­syr­larda mynandaı sózder bol­ǵan dep aıta alamyz ba? IH, H, HI ǵasyrlarda mynandaı sóz­der bolǵan, qoldanylǵan dep. Odan ári HII, HIII, HIV, HV ǵa­syrlardyń sózderi sap túzeı­di. Sóıtip, biz qazaq tiliniń damý tarıhyn bilemiz. Iаǵnı, Qoja Ahmet Iаsaýıdiń «Dıýanı hık­meti», Qashǵarıdiń «Sózdigi», bol­masa Júginekıdiń kitaby, Sú­leı­men Baqyrǵanı, Dýlatı, t.b. eńbek­terinde bizdiń qazaq sóz­deri sol kezderde qandaı úlgide bol­ǵan? Leksıkasynda bar ma? Qazaq tili ár ǵasyr saıyn qalaı baıyp otyrdy? Osyny kórýimiz kerek.

Osy arqyly biz sonymen bir­ge tarıhı-mádenı sanamyzdy kú­sheıter edik. Sol túpnusqadaǵy qazaq sózderiniń árqıly úlgi­lerin terip alyp, ár ǵasyrda mynandaı sóz­derimiz bolǵan, myna sózder myna dáýirge tıesili, mynadaı sózder sondaı kezeńderde qosy­lyp otyrǵan dep qazaq tiliniń tarıhı sózdigin jasasaq, tilimiz­diń damý evolıýsııasy da alaqan­daǵydaı kórinip turmas pa?

Bul, birinshiden, kópshilikke, ekinshiden, mamandarǵa kerek. Pálenbaıynshy ǵasyrda pálen­baı adam jazypty degen kitaptar shyǵyp jatyr. Qarasań, bári qa­zirgi tilmen jazylǵan. Demek, osy arada talas týady. Al tarı­hı sózdik bolsa jańaǵy kúmándi deı­tin, daý týdyryp júrgen shy­ǵar­malardyń leksıkalyq qoryn tekserip, bularda paıdala­nyl­ǵan sózder sol ýaqytta bar ma, qol­da­nysta bolǵan ba, sony biler edik.

– Reseı ǵalymdary tildiń ta­rı­hı sózdigin jasaý isin ke­ńes­­tik kezde qolǵa alǵan eken ǵoı.

– О́te qajetti de paıdaly bul isti bizdiń de endi keshiktirip, sozbaqqa salýymyzǵa bolmaıdy. Ádebıetshiler, tarıhshylar, shyǵystanýshylar, tilshiler – bárimiz bas qosyp járdem etip jasaıtyn bolsaq, qazaq tiliniń tarıhı sózdigi úlken dúnıe bolyp shyǵaıyn dep tur.

Onyń ústine, tilimizge qazirgi kúnderdiń ózinde kóptegen jańa sóz­der kirip jatyr. Kóne sóz­derimiz jańalanýda. HHI ǵa­syr­da mynandaı sózder kirdi dep ajy­ratyp aıta alamyz. Kórdiń be, «Qa­zaq tiliniń tarıhı sózdigi» shyq­paıynsha, biz qazaq tiliniń búkil bolmysyn ashyp kórsete almaımyz.

Taǵy bir aıtarlyǵy, tarıhı sóz­diktiń aqyn-jazýshy­lary­myz­dyń shyǵarmashylyǵyna da paı­dasy tıer edi. Iаǵnı, tarıhı shyǵar­malar jazǵan kezde ár dáýir­diń óz sózin paıdalanýǵa múm­kindik týady. Sol sózdi sol dáýir keıipkeriniń aýzyna sala­dy. Budan, aınalyp kelgende, áde­bıetimiz utady.

– Osy arada áńgimemiz áde­bıet aýylyna oıysa bastaǵan sııaqty.

– Ádebıetimizde álemdik deń­geıde jazylǵan shyǵarmalar bar ekeni daýsyz. Ony orys tiline aýdarylǵandarymen tanysqan orys jazýshylary da aıtady. Keńes kezinde birqatar tól shy­ǵar­malarymyz shet tilderine tár­jimalandy. Munyń da oń yqpaly boldy dep aıta alamyn.

Biraq qazirgi másele basqada. Búginde biz ádebıetti qalaı túsinýimiz kerek, qalaı zertteýimiz kerek? Ádebıettiń negizgi tabıǵı bolmysy qaıtkende ashylady? Bizdi tolǵandyratyn jaılar osy­­lar. Menińshe, ádebıetti tek ómir­diń aınasy dep qaramaý kerek. Ádebıet – avtordyń óz bol­my­syn, ózin tanytýdyń bir joly, quraly. Ár aqyn, ár jazý­shy, ár dramatýrgtiń jan syryn aqta­rýy, oryssha aıtqanda, samo­vy­rajenıesi.

Keńes kezinde biz kóbinese tapsyryspen jazyp, taptaýrynǵa túskenbiz. «Osy taqyryp ótimdi ǵoı» degen baqaı esep te boldy. Bul áli de bar. Al biraq ádebıet pen óner júrektiń tabıǵı tuma bulaǵynan týyndaýy shart. Áde­bıet eń áýeli adamnyń sezimin, jan kúıin bildirýi desek, shyǵar­manyń deńgeıi onyń oqyrmanǵa áser etýinen kórinedi. Sezimin qan­daı kúıge bóledi? Oı tastady ma? Jaqsy qareketterge, izgi nıet­terge jeteledi me? Mine, búgin­gi ádebıetti baǵalaǵanda osy jaǵyna kóbirek mán bersek dep oılaımyn.

Ahmet Baıtursynov: «Men kórkem ádebıetti ol shyǵarmanyń adam sezimine áseri qandaı – sonymen baǵalaımyn» degen eken. Áne, kórdińiz be, ıdeıalyq tur­ǵydan emes. Sonymen bir­ge, óz shyǵarmasynda avtor ózin ǵana emes, qoǵamda júrip jat­qan úrdisterdi, qoǵamnyń sana­syn, kórkemdik-estetıkalyq dáre­jesin, jalpy, áleýmettik jaǵ­daıyn sýrettemeı tura almaıdy. Sóıtip, solarǵa, bir jaǵynan, óziniń kózqarasyn bildiredi. Ekin­shi jaǵynan, qoǵamnyń ómirin, bolmysyn kórkem beıneleıdi.

– Al osylardy biz obek­tıv­ti shyndyq dep qabyldaı ala­myz ba?

– Joq. Qaı shyǵarmany alsaq ta, ondaǵy shyndyq ár avtordyń sýbektıvti kórýi, jeke pikir-paıymy dep bilemiz. Buryn áde­bıet pen óner týyndysy halyq­qa túsi­nikti bolýy kerek deıtin­biz. Durys. Ol talaptan áli de ta­ban aýdarmaımyz. Biraq, soǵan qa­ramastan, qazir ádebıetti túsine bilý qajettigi alǵa shyǵady.

Kórkemdik ádister keńeıdi. Postmodernızm deımiz. Biraz jurt solardy qabyldamaıdy. Mine, osy arada oqyrmanǵa da talap qoıǵan jón. Hakim Abaı: «Sóz túzeldi, tyńdaýshy, sen de túzel» dep beker aıtpaǵan ǵoı. Demek, keri shalqaıa bermeı óner­diń, ádebıettiń dúnıesin oqyr­man-kórermen qaýym da túsine bilýi, túsinýge tyrysýy tıis. Jasy­ratyny joq, keıde oqyr­man­nyń da ózimshildigi bola­dy. Ondaı ózimshildik, sel­qostyq tanytý – jazýshyǵa qııanat.

– Onyń ústine, ásirese, jas­tar, kitap oqymaıtyn zamanǵa tap bolǵan joqpyz ba?

– Mine, gáp sonda. Naryq za­manynda ómir súrip jatyrmyz. Sol úshin de árbir avtor óz oqyrmanyn, árbir óner adamy óz aýdıtorııasyn tabý kerek. Mysaly, «Abaı» tragedııasyna, «Abaı» operasyna eki qazaqtyń biri bara bermeıdi. Ony túsiný qıynyraq. Al «Tamasha» men «Baýyrjan-shoýlar», aıtystar qarapaıym halyqqa óte unamdy. Jastar estradaǵa qumar. Demek, bizdiń naryqtyq qoǵamda ár túrli áleýmettik toptar bar. Sol toptar­dyń árqaısysynyń árbólek talǵamy, mádenıeti bolady. Av­­tor sony bilip otyrýy kerek. Qaı topqa qaı shyǵarma, qandaı óner ótimdi? Burynǵy Keńes kezin­de­­gideı, birtutas, monolıtti máde­nıet joq qazir bizde. Áleýmettik top­tar talǵamyna, suranysyna ıkem­del­gen shaǵyn, sýbmádenıet qanat jaıýda. Osy jaıdy da eskergen abzal.

– Al endi halqymyzdyń eshqashan kónermeıtin, ýaqyt quzyryna quldyq urmaıtyn folklorymyz bar emes pe?

– Árıne, folklor – áde­bıe­timizdiń bastaýy, áde­bıet­ten áldeqaıda buryn paıda bol­ǵan halyq shyǵarmashylyǵy. «Má­de­nı mura» baǵdarlamasynyń arqa­synda qazaq folkloryn «Baba­lar sózi» degen atpen 100 tom etip shyǵarǵanymyz elge aıan. Jaqynda sonyń negizin­de qa­zaq tilindegi arab-parsy sóz­­digi shyqty. Bul da bir olja. Dıs­­ser­­tasııalar jazylýda. Mun­daǵy shart sol, biz folklorǵa buryn­ǵydaı tek ádebı-kórkem dúnıe dep qaramaımyz. Olar halyqtyń oı-sanasyn, babalarymyzdyń dúnıetanymyn bildiredi. Folk­lor tek epos, ertegi, maqal-mátel ǵana emes. Munda alǵashqy qaýym­dyq qoǵamǵa tán mıfter, ár dáýir­ge tán ańyzdar, sosyn neshe túr­li nanymdar, senimder, yrym­dar, tús jorý, turmysqa baıla­nysty syńsý, qyz uzatý, joqtaý – bári qamtylǵan. Mine, osy­lar zerttelýi kerek. Zert­tel­gen­de de, jaı ǵana emes, folk­lory­myz, birinshiden, kóne má­denı mura, ekinshiden, turmystyń bir bólshegi, úshinshiden, sóz óne­ri retinde jan-jaqty qaras­ty­rylýy tıis.

Kóne mádenıet degendi qa­laı túsinemiz? Oǵan qandaı janr­lar kiredi? Ol tanymdyq qyz­met atqardy ma? Turmystaǵy ádet-ǵuryptarymyzdy qalaı aı­­shyqtady? Mysaly, bala dúnıe­­ge kelgende mindetti túrde shilde­hana jasaldy. Onda jaqsy tilek, bata aıtylady. Án salynyp, kúı tartylady. Halyqtyń shyǵarmashylyǵy oryndalady. Ananyń sábıin áldılep terbetken besik jyry da solaı. Balam sondaı bolsynshy degen armanyn madaqtap aıtady. Munyń bári belgili bir yrymmen, jón-josyqpen atqarylyp, turmystyń, salt-sananyń bir bólshegi retinde kórinis tabady. Bireýdiń kisisi ólse de sol, kóńil aıtylady. Qaraly joqtaý. Al folklordy óner degenimizde onyń sezimge áser etetin este­tı­kalyq, tárbıelik sı­paty alǵa shyǵady. Osy jaǵyn osy tur­ǵydan tereńdeı zertteý búgin­niń de, keleshektiń de sharýasy.

– Osynyń bári ult rýha­nııatynyń álemdik deńgeıde tanylýyna septesetin bolar?

– Dál osy baǵytta atqa­rýǵa tıisti bir úlken mindet – folk­lordyń ındeksin ıgerý. Ame­rı­kanyń Stıf Tompson degen ataqty folklorıst ǵalymy búkil álem folklorynyń taqyryptyq, sıýjettik motıvterine ındeks jasaǵan. Bir ókinishti jeri, sonyń ishinde qazaq folklory azyraq qamtylǵan. Biraq bizdiń ǵalymdarymyz osyny negizge ala otyryp endigi jerde qazaq folklorynyń halyqaralyq deńgeıdegi sıýjettik ındeksin jasaýymyzǵa ábden bolady. Fo­lklorymyzdy álemge tany­tý úshin, neǵurlym joǵary deń­geıge kóterilý úshin bul óte qat, qajet nárse. Tompson ın­dek­simen bezbendegende folk­lory­myzdyń álem boıynsha qaı deńgeıden kórinetindigi, álbette, ult rýhanııaty úshin asa mańyzdy kórsetkish bolmaq.

Al endi jańaǵy Tompsonnyń kitaby áli orys tiline de aý­da­rylmaǵan. Aǵylshyn tilinde. Qy­taı tiline bir tomy ǵana aýda­rylypty. Tompsonnyń ózi qaı­tys bolǵan. Osy zamannyń úl­ken ǵalymy. Bul ǵalymnyń ın­deksi boıynsha ilkimdi izdenister júrgizýdi qolǵa alsaq deımin. Mine, osy arada bizdiń qazaq tili men ádebıettanýy salasyndaǵy ǵalymdarymyzdyń aldynan aǵylshyn tilin bilý degen másele shyǵady. Bul – folklorymyz­dyń qundylyǵyn zertteý úshin, taný úshin, sony aıdaı álemge ashyp kórsetý úshin de aǵylshyn tili kerek bolyp tur degen sóz. Sóı­tip, bizdiń folklortaný men áde­bıet­tanýdyń, qazaq til bilimi­niń ǵalymdaryna da aǵylshyn tilin bilý qajettilikke aınal­dy. Tipti mindet desek te bola­dy. En­di, qandaı eńbek jazsaq ta, múm­kindiginshe, shetel­dik ǵalym­dar­dyń paıym-tujyrym­daryna júginip otyrmasaq, búgingi ór­kenıet kóshinen qalyp qoıamyz. To­byqtaı túıin sol: «Men qazaq til bilimin zertteýshi ǵalymmyn, maǵan aǵylshyn tiliniń qajeti joq» deıtin zaman ótip ketti.

– Sonda, qoryta aıtqanda, bizdiń qoǵamdyq ǵylymdardyń erekshe mıssııasy nede dep oılaısyz?

– Jaratylystaný ǵylym­daryn alaıyqshy. Ol álemdik, jal­pyadamzattyq ǵylym. Onda ulttyq sıpat joq. О́z aldyna qazaq fızıkasy, aǵylshyn fı­zı­kasy degen bolmaıdy. Hımııa, matematıka, basqalary da solaı. Sebebi, tabıǵattyń adamǵa qaty­sy joq. Al bizdiń ǵylym – gýma­nıtarlyq ǵylymdar adamǵa, qoǵamǵa tikeleı baılanysty. Qoǵamda qandaı talap bar, qan­daı ózgerister men úderister júrip jatyr – gýmanıtarlyq ǵylymdar soǵan sáıkes damıdy. Sondyqtan, ol sol qoǵamnyń, sol memlekettiń deńgeıine táýeldi. Ol ulttan, ulttyń múddesinen bólek tura almaıdy. Osyny es­kergen jón. Táýelsizdik alyp, derbes memleketin qalyp­tap jatqan qazaq ultyna gýma­nı­tar­lyq ǵylym óte qajet. Al bul ǵylymnyń jalpy qazaq máse­­lesin áste qaperden shyǵar­ma­ǵany lazym. Álemdik tájirıbege qa­rasaq, bodandyqta kóp bolyp, táýelsizdikke jetken memle­ket­ter óz ómiriniń alǵashqy 20-30 jylynda tarıhı sanany, tarı­hı jadty qaıtarýǵa, óziniń ult­tyq bolmysyn nyǵaıtýǵa kúsh salady eken. Qazir biz de sony istep, eldik rýhty eńselendirip jatyrmyz.

Munyń bárin nege aıtyp otyrmyz? Sebebi, gýmanıtarlyq ǵylym óziniń jetistigimen de, kem­shi­ligimen de rýhanı ómirge áserin tıgizedi. О́ıtkeni, tarıhymyz bolsyn, ana tilimiz, ádebıet pen ónerimiz bolsyn – bulardyń bári rýhanı ómirdiń tiregi, ult diliniń ózegi. Eger bular durys bolmasa, bulardy zertteýimiz durys bolmasa ulttyń rýhanııaty jú­deıdi. Sondyqtan, osy jaǵyn álsi­retip almas úshin ulttyq qundy­lyq­tarymyzdy saqtap, saralap, qadirin arttyryp, ult­tyq ta­rıhymyzdy jańa ba­ǵytta zert­tep-zerdeleýimiz, ádebıe­timiz ben folklorymyzdy jańa­sha baǵamdaýymyz, baı tilimiz­diń múmkindikterin meılinshe keńeıtýimiz kerek-aq. Qazaqtyń rýhanı qazynasy sonda bereke­lene túspek. Osy rette ult rýha­nııaty gýmanıtarlyq ǵy­lym­nan tyń serpilis, batyl qadamdar, jańashyl jańǵyrýlar kútedi.

Al mundaı taǵdyrly murat­tardy oıdaǵydaı júzege asyrý úshin, Elbasy aıtqandaı, adam kapıtalyn jaqsartýǵa erekshe kóńil bólý qajet. Básekege qabiletti, kreatıvti, ıaǵnı synı oılaıtyn, taldap, tarazylaıtyn, óte bilikti mamandar kerek. Ondaı mamandar daıarlaýdyń joly ár alýan. Bul másele týraly taǵy bir reti kelgende áńgimeleseıik. Qosymsha aıtarym: bizdiń kóp jyldar boıy ǵylymı tájirıbe jınaqtaǵan bilikti mamandardy toptastyryp, qoǵamdyq ǵyly­mymyzdy óz dáýirine laıyq­ty dárejege jetkizgen, ulty­myzdyń tilin, ádebıetin, ónerin, tarıhyn talmaı zerttep kele jatqan birneshe ǵylymı ınstıtýttarymyz bar. Solardy talapty jastarmen tolyqtyryp, qajetti qarajatpen qoldaǵan jón. Osyndaı jaǵdaıda biz básekege túsip, ózimizdiń ultymyzdy, rýhy­myzdy kórsete alamyz. Rýha­nııatymyzdyń esh halyqtan kem emes ekendigin burynǵydan da aıshyqty dáleldep shyǵamyz.

– Áńgimeńizge rahmet.

Áńgimelesken
Qorǵanbek AMANJOL,
«Egemen Qazaqstan»