«Taza bolsa tabıǵat, aman bolar adamzat» konkýrsy týraly sóz

Dúnıejúzilik qaýymdastyqtyń qazirgi kezeńdegi damýynda adam men tabıǵat ara­syndaǵy tepe-teńdiktiń buzylýy ekologııa­lyq máselelerdi sheshý jolyn izdestirýdi talap etedi. Adamzattyń jahandyq daǵdarysy Jer sharynyń ekologııalyq úılesimdiliginiń jeke bólikteri bolyp tabylatyn aımaqtyq deńgeıdegi máselelerden týyp otyr. Bul jaǵdaıda antropogendi órkenıettiń qorsha­ǵan tabıǵı ortamen tıimdi araqatynasyn uıymdastyrýǵa baǵyttalǵan barlyq kúshti jumyldyrý qajet. Qazaq halqynyń birtýar danyshpandary A.Qunanbaev, Y.Altynsarın, Sh.Ýálıhanov, Sh.Qudaıberdiuly, A.Baıtursynov, t.b eń­bek­­­terinde tabıǵat pen adam ómiriniń tirshiligin ajyramaıtyn, bólip alýǵa kelmeıtin birtu­tas dúnıe retinde qarastyrǵan. Elbasy N.Á.Nazarbaev óziniń «Qazaq­stannyń bolashaǵy – qoǵamnyń ıdeıalyq birliginde» atty eńbeginde eldiń Týyn, Eltań­basyn, Ánuranyn qasterleýden, zańdy, týǵan jerin, Otanyn qurmetteýge tárbıeleýden bas­taý kerek, árbir adam bala kezinen Qazaq­stanym – meniń Otanym, ol men úshin jaýap­ty, men de ol úshin jaýaptymyn, degen qarapaıym oıdy boıyna sińirip ósetindeı bolýy tıis» – dep kórsetti. Qazaqstan Respýblıkasy turaqty damý­dyń jańa jolyna túsken kezeńde jas urpaq­ty izgilikke, estetıkaǵa, otansúıgishtikke baýlıtyn ekologııalyq bilim men tárbıe berýdiń mańyzy arta túsýde. Sebebi, «tabı­ǵat – qoǵam – adam» júıesindegi qarym-qatynastardyń shıelenisýi jyldan-jylǵa kúsheıip, ekologııalyq zardaptar tirshilikke qaýip tóndirip otyr. Biraq, qoǵam damýynyń qazirgi satysynda adamzat tabıǵatqa degen kózqarasyn ózger­tip, onymen ózara úılesimdilikte ómir súrý kerek ekendigin áldeqashan anyqtap alǵan. Bul jaǵdaıda óskeleń urpaqtyń ekologııa­lyq bilimi, tárbıe máselesi mańyzdy rólge ıe bolady. Qorshaǵan ortadaǵy adamnyń ornyn túsinýge negizdelgen tabıǵatqa degen adamgershilikti qarym-qatynasyn, tabıǵatty qorǵaýǵa degen umtylystaryn jáne álemniń birtutastyǵy men ondaǵy adamnyń orny týraly túsinigin, ózin tabıǵattyń bir ból­shegi dep tanýy jaıly bilimderin sonymen birge tabıǵattaǵy tirshilik ıelerine degen janashyrlyq sezimderin oıatý men qalyptas­tyrý, jas urpaqtyń qorshaǵan ortaǵa sanaly kózqarasyn qalyptastyrý arqyly jan-jaqty tálim-tárbıe berý, tabıǵatpen tanys­tyrý – balalardyń tanymyn damytýdyń basty quraldardyń biri. Elbasymyz óz Joldaýynda atap ótken­deı, bul jyl táýelsizdikke qol jetkizgen, kók baıraǵy jelbiregen, qarqyndy qadam­men alǵa basyp kele jatqan qazaq halqy úshin erekshe jyl. Osy 20 jyldyqtyń táýel­sizdikke qorshaǵan ortany qorǵaý júıe­si boıynsha da qosary kóp bolmaq. Bizdiń mindet ekologııalyq máselelerdiń mańyzdy­lyǵyn kórsetý ǵana emes, sonymen qatar óskeleń urpaqqa ekologııalyq sanany adam­zattyń jalpy mádenı-tabıǵı damýynyń bóligi retinde kórsetý. Sondaı-aq, tabıǵatty saqtaý men qorǵaýǵa, tabıǵat-anaǵa kómek­tesýge yqpal etýdi oılaýdyń erekshe túrin qalyptastyrý. Ony qalyptastyratyn, da­my­tatyn, jetildiretin – ósip kele jatqan urpaq. Iаǵnı, árbir azamat qorshaǵan ortany qorǵaýǵa jáne tabıǵı resýrstarǵa uqypty qaraýǵa, óziniń ekologııalyq bilim deńgeıin arttyrýǵa jáne jetkinshek urpaqqa ekolo­gııa­lyq tárbıe berýge járdemdesýge mindetti. О́skeleń urpaqtyń tabıǵatqa degen uqyp­ty kózqarasyn, qorshaǵan orta jaǵdaıynyń jaýapkershiligine negizdelgen qundylyqty, minez-qulyqty, is-áreket beıimdiligin qalyp­tastyrý, balalardyń shyǵarmashylyq jáne ıntellektýaldyq áleýetin qoldaýdy aı­qyndaý maqsatynda Qorshaǵan ortany qorǵaý mınıstrligi bilim ordalarynda, onyń ishinde daryndy balalarǵa arnalǵan mektep oqýshylarynyń arasynda Qazaqstan Respýb­lıkasy Premer-Mınıstriniń dıplomyna «Taza bolsa tabıǵat, aman bolar adamzat» taqyrybyna konkýrs ótkizýdi usynyp otyr. Bul konkýrs bizdiń jetkinshek urpaqta­rymyzdyń, mektep oqýshylarynyń qor­sha­ǵan ortany saqtaýdaǵy jaýapkershilik ıdeıa­syn uıalatatyn jáne de ǵylymı turǵydan qaraýǵa, pánaralyq baılanysty damytatyn, is-tájirıbelik jumystar júrgizýge jeteleri haq jáne áleýmettik-ekonomıkalyq, rýhanı-adamgershilik, ıntellektýaldyq, saıası, qu­qyqtyq, ekologııalyq jáne rýhanı mádenıet­tilikti kóterý bolyp tabylady. Konkýrs kelesi shyǵarmashylyq týyn­dylar boıynsha ótkiziledi: maqala, zertteý jumystary, sýret, foto, beıneklıp, beınefılm, óleń, áńgime, sáýlet jumystary, sondaı-aq mektep oqýshylarynyń qorshaǵan ortany qorǵaý salasynda atqarǵan isteri. Búgingi tańda saıysty uıymdastyrý tý­ra­ly tıisti Úkimet qaýlysy bekitilip, kon­kýrsty uıymdastyrý, konkýrs dıplomant­taryn irikteý úshin komıssııa qurylyp, buqaralyq aqparattyq quraldarynda kon­kýrs­ty ótkizýdi aqparattyq súıemeldeýdi uıymdastyrý sekildi birqatar jumystar júrgizilýde. Konkýrs qorytyndysy Qazaqstan Táýel­sizdiginiń 20 jyldyǵyna oraı úzdik shyǵar­ma­shylyq týyndylar jınaǵyn shyǵarý týra­ly úlken úmit pen sáýle otyn tutandyrady. Bul, Prezıdentimiz óz Joldaýynda atap aıtqandaı, táýelsizdik jyldarynda Qazaq­stan jolynyń – BOSTANDYQ, BIRLIK, TURAQTYLYQ, О́RKENDEÝ sekildi arqaý­ly qundylyqtaryn qalyptastyrady. «Bizdiń zamanymyz – ótken zamannyń balasy, keler zamannyń atasy!» dep ketken Ahmet Baıtursynuly babamyzdyń sózin basty qaǵıda etip, kesheginiń dástúrlerin boıyna sińirgen, erteńgi kúni ultynyń damýyna úles qosatyn, elimniń ótkenin búginimen baılanystyram deıtin, qazaq halqynyń uly halyq ekendigin uǵynǵan urpaqtarymyz kóp bolsyn! Ǵalııa KÁRIBJANOVA,  Qorshaǵan ortany qorǵaý mınıstrligi  Ekologııalyq saıasat jáne ornyqty damý  departamentiniń dırektory.