Ul-qyzdarymyz kindik sheshelerin ózderiniń ekinshi týǵan analaryndaı qurmetteıdi. Qursaqtaǵy qyzyl shaqa kindikten nár alady. Halqymyzda kindikten ajyramaý haqyndaǵy támsilder de jeterlik. Osydan kelip týǵan el men jerge kindigimen baılaný uǵymy týǵan. Bul – adamnyń óz Otanyna degen uly mahabbattyn, eljandylyǵynyń bekem-beriktigin beınelese kerek. «At aınalyp qazyǵyn tabady» degen naqyl da, saıyp kelgende, azamattyń kindikten ketpeıtinin, kindikti teppeıtinin, óz jurtynan eshqashan jatsynyp jerimeıtinin aıtady. Týǵan kindikten jerise, quryǵan jeri de sol bolmaq.
Al endi taqyryptyń tóbesine qoıǵan «sheńber» sóziniń osy aradaǵy mánisine keleıik. Sheńber − bizdiń aınalamyz, qorshaǵan ortamyz. Úlken óreden alyp qaraǵanda, ásirese, qazirgi jahandaný zamanynda sheńberdi álemdik orta, basqa mádenıetter dep bilemiz. Ár halyq óziniń rýhanı kindiginen tamyr tartyp, basqa ulttardyń da álemdik deńgeıdegi bıik mádenıetinen úlgi ala otyryp, jalpyadamzattyq órkenıet darııasyna quıady. Mysaly, qazaqtyń kıiz úıi men kúıi IýNESKO-nyń búkilálemdik mádenı muralar tizbesine endi. Al endi myna ǵajapty qarańyz. Buryn Qazaqstanda bolǵan bir evreı azamaty sonaý Avstralııadaǵy uzaq ekspedısııalyq saparda, bir aralda ondaǵan qazaqy kıiz úılerden quralǵan tutas bir aýyldy qondyryp tastapty. Qansha ýaqyt osy kıiz úılerde turyp, jumys istep jatyr. О́ıtkeni, qazaq úıleri mundaı turmysqa yńǵaıly. Sóıtip, qazaqtyń da materıaldyq murasy óz kezeginde álem halyqtarynyń ıgiligine aınalýda.
Bul arada bizdiń aıtpaǵymyz sol, qazirgi zamanda shekara jaýyp otyra almaısyń. Sondyqtan, óskeleń urpaq basqa halyq, basqa el, basqa mádenıettermen dıalog ónerin meńgerýi kerek. Mine, sol kezde óz eliniń salt-dástúri men ulttyq qundylyqtary onyń taban tireıtin tııanaǵy bolyp, týǵan halqynyń kindiginen nárlenip otyrǵany abzal. Ana bir jyly Túrkııaǵa barǵanymyzda ondaǵy oqý salasynyń «Batystan kerektisin alaıyq, biraq óz mádenıetimizdi alǵa shyǵaraıyq» degen qaǵıdaǵa úılestirile júrgizilip, tipten mektepterdegi, ýnıversıtetterdegi bilim men tárbıe soǵan saı berilip jatqanyn kórip, kókeıge túıip qaıtqanbyz.
Sondaǵy uqqanymyz, munyń mánisi, sırkýl sııaqty, túrik urpaǵynyń, túrik turpatty rýhtyń bir aıaǵy óz elinde nyq basyp turýy, al ekinshisi álemniń túkpir-túkpirinde júrýi tıis degen sóz. Osy sıpattas oı-paıymdar Elbasy Nursultan Nazarbaevtyń «Uly Dala ulaǵattary» atty kitabynda jerine jetkize aıtylǵan. Qazaq ulany da álemniń barlyq óner-bilimin meńgersin, jeti jurttyń tilin bilsin, aınaladaǵy sheńberdi sharlap tanysyn, biraq óz kindiginen ajyramasyn, óz tamyrynan qol úzbesin deıdi. Rýhanı kindik, tildik hám dildik tamyr. Bizdiń de kindik pen sheńber dep qaıta-qaıta shegelep aıtyp otyrǵanymyz osy.
Qazaqtyń halyq áni «Daıdıdaýmen», ulttyq jáne jahandyq án mádenıetin tereń meńgerýi arqyly Qytaıdaǵy asa mártebeli álemdik konkýrsta top jaryp barshamyzdy qýandyrǵan Dımash Qudaıbergen bolmysynan ult kindigine baılanýdyń, álemdik sheńberdi aınalýdyń ádemi úlgisin kórgendeımiz. Ulttyq tárbıeniń, úlken ónerge umtylystyń jemisi. Bizdińshe, bostan Qazaqstannyń balalary balabaqshada, mektepte tárbıe men bilim alǵan kezde ana tiliniń ýyzyna qanyp, salt-dástúrimizdiń salıqalaryn sanasyna sińirip, ótken tarıhymyzdyń taraýlaryn kókeılerine toqyp, qazaqtyń ertegileri men batyrlar jyrlaryna deıin jattap ósýleri kerek. Rýhanı kindik degen osy. Kóp jerlerde, kóptegen mektepterde osylaı bolyp jatyr. Táýelsizdik jyldarynda týǵan qanshama jas óskin, baldyrǵan urpaq osy ulttyq rýh qaınarynan sýsyndap ósip, úlken ómirge qadam basyp jatyr.
«Bolashaq» baǵdarlamasy boıynsha shetelde bilim alyp jatqan ul-qyzdarymyz negizinen daryndy, qabiletti jastar. Ana tilin, ulttyq dástúrdi jete biletinderi de az emes. Biraq solardyń arasynda máńgúrttikke beıimderi, qazaqı kindikten besikten beli shyqpaı jatyp ajyrap qalǵandary, basqa elde «sultan» bolýdy kóksep júrgenderi de jetip-artylady. Bul da bir oılanarlyq jaı.
Qazaq eliniń adamı kapıtaly ult bolmysyna, ult mádenıeti men rýhyna, tarıhy men tiline, dástúri men diline kindigimen baılanǵan, álemdik órkenıet orbıtasynyń sheńberinde aınalǵan bilimdi de tárbıeli jastar qatarynan tolyǵýy – eldik murat, nysanaly maqsat.
Qorǵanbek Amanjol,
«Egemen Qazaqstan»
