Alleıanyń uzyndyǵy júz metrden astam, eni on bes metr shamasynda. Jaqyn mańdaǵy turǵyndar úshin bos ýaqyt pen demalys kúnderinde qydyryp, tynystap júretin jaqsy oryn. Biraq, kútimniń joqtyǵy men kóńil bólinbegendikten qulazyp tur. Tal-teregi retke keltirilip, jeri tegistelip, gúlzarlar otyrǵyzylsa, shamdar men oryndyqtar ornatylsa, tamasha demalys ornyna aınalar edi-aý. Onymen qosa qalaǵa kórik berer edi. Al, osyndaı qaraýsyz qalǵan alleıalar men saıabaqtar Qazaqstanda qanshama?
Túsinemiz, qazirgi naryq zamanynda barlyǵy qarjyǵa kelip tireledi. Biraq, jolyn tabýǵa bolady ǵoı. Alysqa barmaı-aq qoıaıyq, Pavlodar oblysy bıliginiń saıabaqtardy jańǵyrtý baǵytynda qolǵa alǵan isteri basqalarǵa úlgi bolar edi. Olardyń bul baǵyttaǵy tájirıbesin taratsa da artyq bolmas. «Saıabaqtardyń kútimi men abattandyrý jumystaryna bıýdjette qarjy qarastyrylmaǵan» dep jeńil qutylý jolyn izdegennen góri, máseleniń túıinin sheshýdiń amalyn qarastyrǵan jón shyǵar. Qazir onyń joldary kóp qoı: memleket-jekemenshik áriptestigi, jalǵa berý, demeýshilerdiń kómegine júginý... О́ıtkeni, týǵan qalasynyń, kásibin dóńgeletip otyrǵan shahardyń kórikti de sáýletti bolýyn kásipkerlerdiń kóbi qosh kóredi. О́ıtkeni, olar alys-beris, barys-kelis jasap otyrǵan jandar. Alystan áriptesteri kelip jatsa, qysylmaı-qymtyrylmaı kórsetetin kórikti demalys oryndary bolǵany qandaı jaqsy.
Pavlodarǵa joly túsken jandardyń kóbi «Sáýletti qala, kórikti qala, taza qala» dep jatady. О́ıtkeni, oblys ortalyǵynyń kelisti keskin-kelbeti syrt kózge birden baıqalatyny anyq.
Kelimdi-ketimdi qonaqtar men jergilikti turǵyndar Ertis ózeni jaǵalaýyndaǵy «Ortalyq demalys ornyn» aldymen tilge tıek etedi. Abattandyrylǵan. Joldary jasalǵan. Sýaǵarlary men káriz júıeleri bar. Keshkilik samaladaı jarqyrap turady. Oryndyqtar ornatylǵan. Jaz mezgilinde sýburqaq iske qosylady. Ertistiń saf aýasy men gúlderdiń hosh ıisi janyńdy jadyratyp, tynysyńdy ashady. Keremet.
«Ortalyq jaǵalaý demalys ornynyń» aýmaǵy atshaptyrym. Tipti, joǵary jaǵyn Ertis ózeniniń jaǵalaýyna jaqyn boı kótergen «QazTransOıl» aksıonerlik qoǵamynyń keńsesine deıin uzartýǵa qam-qareket jasalyp jatqan kórinedi. Al, tómengi jaǵynda taǵy bir saıabaq jalǵasyp jatyr, ataýy da erekshe – «Ǵashyqtar saıabaǵy». Bul dál «Aq Otaý» neke saraıynyń janynda ashylǵan saıabaq. Jas jubaılar «Ǵashyqtar saıabaǵy» arqyly «Ortalyq jaǵalaýǵa» ótip, emin-erkin serýen jasaýyna bolady. Bári ońtaıly oılastyrylǵan. Kúndiz-túni bul jerden adamdar úzilgen emes. Ásirese, keshke qaraı jurt qarasy kóbeıedi. Jalpy, Pavlodar qalasynda jıyrmaǵa jýyq saıabaq pen alleıalardy jańǵyrtýǵa baılanysty baǵdarlama jasalǵan. Soǵan saı jumystar belsendi túrde qolǵa alynǵan. Máselen, Volodarskıı kóshesiniń boıynda alleıa bar. Sol alleıa jaıaý júrginshilerdiń demalys ornyna aınalǵan. О́ıtkeni, bul kósheniń boıynda kóp qabatty úıler jetkilikti. Turǵyndar keshkilik mezgil men demalys kúnderinde taza aýaǵa shyǵyp, tynystaǵysy keledi. Olar úshin alleıa tamasha demalys orny.
Al qaladaǵy joǵary oqý oryndary men jataqhanalary shoǵyrlanǵan aýmaqta stýdentterdiń ózderiniń saıabaǵy bar. Bir sózben aıtqanda, Pavlodar qalasynda turǵyndardyń da, qonaqtardyń da demalys ýaqytynda emin-erkin tynystaýy úshin jaǵdaılar jasalǵan. Al Qazaqstannyń basqa qalalarynda saıabaqtar men alleıalardyń jaı-kúıi dál osyndaı ma? Bul suraqqa tosylyp qalarymyz anyq. О́ıtkeni, el aralap, jer tanyp júrmiz, kóptegen qalalarda saıabaqtar suryqsyz. Qaraýsyz. Tipti, jasyryp qaıtemiz, keıbir qalalarda saıabaqtar qaraýsyz qalǵandyqtan turaqty mekenjaıy joqtar, nashaqorlar men buzaqylardyń jınalatyn ornyna aınalady. Ondaı orynda qylmys jasalyp, kisi ólimi bolatyny aıdan anyq. Qylmyskerler saıabaqtyń qarańǵy qaltarystaryn panalap, ótken-ketkendi tonap, bopsalaıdy. Almaty qalasyndaǵy Baýman baǵynda ótken jyly túnge qaraı jumystan qaıtyp kele jatqan beıkúná áıel qanisherlerdiń qolynan qaza tapqan joq pa?
Qaraýsyz qalǵan saıabaqtarda jasalǵan mundaı qylmysty qaı qaladan bolsyn tabýǵa bolatyn shyǵar. Bizdiń aıtpaǵymyz, saıabaqtardy qylmys ornyna emes, laıyqty demalys ornyna aınaldyrýdy oılastyrǵan abzal.
Ǵalym Omarhan,
«Egemen Qazaqstan»
