10 Sáýir, 2017

​Saıabaqtar saıaly ma, saıly ma?

532 ret
kórsetildi
5 mın
oqý úshin

Redaksııanyń qarsy aldynda shaǵyn ǵana alleıa bar. Saıabaq bolýǵa suranyp turǵan oryn. Biraq, saıabaq dep aıtýǵa kelmeıdi. Kózge qorash. Tal-terektiń «kúzelmegenine» birneshe jyl bolǵan shyǵar, jan-jaǵyna jaıylyp jatyr. Jeri de oıqy-shoıqy. Bir-eki baǵana tur qısaıyp. Sham ornatýǵa arnalǵan bolsa kerek.

​Saıabaqtar saıaly ma, saıly ma?

Alleıanyń uzyndyǵy júz metrden astam, eni on bes metr shamasynda. Jaqyn mańdaǵy turǵyndar úshin bos ýaqyt pen demalys kúnderinde qydyryp, tynystap júretin jaqsy oryn. Biraq, kútimniń joqtyǵy men kó­ńil bólinbegendikten qulazyp tur. Tal-teregi retke keltirilip, jeri te­gis­telip, gúlzarlar otyrǵyzylsa, sham­dar men oryndyqtar ornatylsa, tamasha demalys ornyna aınalar edi-aý. Onymen qosa qalaǵa kórik berer edi. Al, osyndaı qaraýsyz qalǵan alleıalar men saıabaqtar Qazaqstanda qanshama?

Túsinemiz, qazirgi naryq zamanynda barlyǵy qarjyǵa kelip tireledi. Biraq, jolyn tabýǵa bolady ǵoı. Alysqa barmaı-aq qoıaıyq, Pavlodar oblysy bıliginiń saıabaqtardy jańǵyrtý baǵytynda qolǵa alǵan isteri basqalarǵa úlgi bolar edi. Olardyń bul baǵyttaǵy tájirıbesin taratsa da artyq bolmas. «Saıabaqtardyń kútimi men abattandyrý jumystaryna bıýdjette qarjy qarastyrylmaǵan» dep jeńil qutylý jolyn izdegennen góri, máseleniń túıinin sheshýdiń amalyn qarastyrǵan jón shyǵar. Qazir onyń joldary kóp qoı: memleket-jekemenshik áriptestigi, jalǵa berý, demeýshilerdiń kómegine júginý... О́ıtkeni, týǵan qalasynyń, kásibin dóńgeletip otyrǵan shahardyń kórikti de sáýletti bolýyn kásipkerlerdiń kóbi qosh kóredi. О́ıtkeni, olar alys-beris, barys-kelis jasap otyrǵan jandar. Alystan áriptesteri kelip jatsa, qysylmaı-qymtyrylmaı kórsetetin kórikti demalys oryndary bolǵany qandaı jaqsy.

Pavlodarǵa joly túsken jandardyń kóbi «Sáýletti qala, kórikti qala, taza qala» dep jatady. О́ıtkeni, oblys ortalyǵynyń kelisti keskin-kelbeti syrt kózge birden baıqalatyny anyq.

Kelimdi-ketimdi qonaqtar men jer­gilikti turǵyndar Ertis ózeni jaǵa­laýyn­daǵy «Ortalyq demalys ornyn» aldymen tilge tıek etedi. Abat­tandyrylǵan. Joldary jasalǵan. Sýaǵarlary men káriz júıeleri bar. Keshkilik samaladaı jarqyrap turady. Oryndyqtar ornatylǵan. Jaz mezgilinde sýburqaq iske qosylady. Ertistiń saf aýa­sy men gúlderdiń hosh ıisi janyńdy jadyratyp, tynysyńdy ashady. Keremet.

«Ortalyq jaǵalaý demalys orny­nyń» aýmaǵy atshaptyrym. Tipti, joǵary jaǵyn Ertis ózeniniń jaǵalaýyna ja­qyn boı kótergen «QazTransOıl» aksıo­nerlik qoǵamynyń keńsesine deıin uzartýǵa qam-qareket jasalyp jat­qan kórinedi. Al, tómengi jaǵynda taǵy bir saıabaq jalǵasyp jatyr, ataýy da erekshe – «Ǵashyqtar saıabaǵy». Bul dál «Aq Otaý» neke saraıynyń ja­nynda ashylǵan saıabaq. Jas ju­baılar «Ǵashyqtar saıabaǵy» arqyly «Or­talyq jaǵalaýǵa» ótip, emin-erkin serýen jasaýyna bolady. Bári ońtaıly oılastyrylǵan. Kúndiz-túni bul jerden adamdar úzilgen emes. Ásirese, keshke qaraı jurt qarasy kóbeıedi. Jalpy, Pavlodar qalasynda jıyrmaǵa jýyq saıabaq pen alleıalardy jańǵyrtýǵa baı­lanysty baǵdarlama jasalǵan. Soǵan saı jumystar belsendi túrde qolǵa alynǵan. Máselen, Volodarskıı kóshesiniń boıynda alleıa bar. Sol alleıa jaıaý júrginshilerdiń demalys ornyna aınalǵan. О́ıtkeni, bul kósheniń boıynda kóp qabatty úıler jetkilikti. Turǵyndar keshkilik mezgil men demalys kúnderinde taza aýaǵa shyǵyp, tynystaǵysy keledi. Olar úshin alleıa tamasha demalys orny.

Al qaladaǵy joǵary oqý oryndary men jataqhanalary shoǵyrlanǵan aýmaqta stýdentterdiń ózderiniń saıa­baǵy bar. Bir sózben aıtqanda, Pav­lodar qalasynda turǵyndardyń da, qonaqtardyń da demalys ýaqytynda emin-erkin tynystaýy úshin jaǵdaılar jasalǵan. Al Qazaqstannyń basqa qalalarynda saıabaqtar men alleıalardyń jaı-kúıi dál osyndaı ma? Bul suraqqa tosylyp qalarymyz anyq. О́ıtkeni, el aralap, jer tanyp júrmiz, kóptegen qalalarda saıabaqtar suryqsyz. Qaraý­syz. Tipti, jasyryp qaıtemiz, keı­bir qalalarda saıabaqtar qaraýsyz qalǵan­dyqtan turaqty mekenjaıy joqtar, nashaqorlar men buzaqylardyń jınalatyn ornyna aınalady. Ondaı orynda qylmys jasalyp, kisi ólimi bolatyny aıdan anyq. Qylmyskerler saıabaqtyń qarańǵy qaltarystaryn panalap, ótken-ketkendi tonap, bopsalaıdy. Almaty qalasyndaǵy Baýman baǵynda ótken jyly túnge qaraı jumystan qaıtyp kele jatqan beıkúná áıel qanisherlerdiń qolynan qaza tapqan joq pa?

Qaraýsyz qalǵan saıabaqtarda jasal­ǵan mundaı qylmysty qaı qaladan bolsyn tabýǵa bolatyn shyǵar. Bizdiń aıt­paǵymyz, saıabaqtardy qylmys ornyna emes, laıyqty demalys ornyna aınaldyrýdy oılastyrǵan abzal.

Ǵalym Omarhan,

«Egemen Qazaqstan»





Sońǵy jańalyqtar