Sózsoıyl

BIRDE... «QULASAM, О́LEŃNEN QULAIYN» Sonaý alpys tórtinshi jyly aqyn Keńshilik Myr­zabekov QazMÝ-ge oqýǵa keledi. Shyǵarma jazarda oqy­týshylar: – Shyǵar­many óleńmen jazýǵa bol­maı­dy. Eger óleń­men jazsańdar, báribir eki qoıa­myz, – desedi. Biraq Keń­shilik tyńdamaı, shyǵarma­syn óleńmen jazyp, sońyna «qulasam, óleńnen qulaıyn» dep jazyp jiberipti. Jas aqynnyń shynaıy talan­tyna tánti bolǵan oqytýshy­lar tógildirip óleńmen ja­zylǵan shyǵarmaǵa eriksiz joǵary baǵa qoıýǵa májbúr bolypty. ININIŃ BERERI Birde Qadyr Myrzalıev kitap dúkenine kirse aqyn aǵalary Saǵynǵalı Seıitov pen Juban Moldaǵalıev ta kitap qarap júr eken. Birazdan soń Jubaǵań: – Pálendeı jaqsy kitap joq eken ǵoı, – dep ketpek bolady. – Jaqsy kitap qaıdan bolsyn, bárin myna Qadyr alyp ketken, – deıdi Sákeń ázildep. – E, bul Qadyr sarań, bizge birdeńe bere me? – deıdi Jubaǵań. –          Nege, ininiń de beretini bar ǵoı, – deıdi Qadekeń. – Ini ne beredi? –deıdi Jumaǵań. Sonda Qadekeń: – Ininiń beretini sálemi, basqasy aǵadan bolady ǵoı, – depti. MURYNNYŃ UZYNY... Qadyr Myrzalıevke oty­rysta bir jigit: – Murnyńyz tym úlken eken-aý, – depti. Sonda Qadekeń: – «Tulpar erindi keledi, er muryndy keledi» degen ǵoı, – dep jymıypty da qoıypty. Biraz otyrǵan soń álgi jigit taǵy da: – Boıyńyz da kishkentaı eken-aý, – deıdi. Bul joly Qadekeń: – Uzyn aǵash jemis bermeıdi, shyraǵym! – degen eken. QADEKEŃ MEN QALEKEŃ Jazýshy Qalmuqan Isabaev basynda bir qyltanaǵy joq ta­qyrbas adam. Birde Qadyr Myr­zalıev ekeýi serýenge shyǵypty. Qar qylaýlap tur eken. Tabıǵat kórinisine áserlengen Qalekeń: – Shirkin, búgin bir... – dep sóziniń aıaǵyn jutyp qoıypty. Sonda Qadekeń: – Shirkin, búgin bir qalpa­ǵyńdy qolyńa alyp jalańbas qydyratyn kún eken! – depti. Erkin NURAZHAN. Almaty. __________________ MAǴYNASY MAIYSQAN MAQALDAR Mafııanyń qoltyǵy keń, Quıryǵy uzyn. * * * Altynnan salǵan tisiń túspesin, Ishki ister bólimine isiń túspesin. * * * Saýdager altynnan úı salsa da, Tıyn sanaǵanyn qoımaıdy. * * * Áıeldiń bajyldasqany – aqyldasqany. * ** Baǵa jaǵadan alǵanda, Reket etekten tartady. * * * Áıel ashýyn ósekten alady. * * * Myńnyń atyn bilgenshe, Birdiń qyzmetin bil. * * * Bardy baılyq óltirer, Joqty aılyq óltirer. * ** Parany ala bilgen, Joǵaryǵa bere de biledi. Ermahan ShAIHYULY. Almaty. _______________________ QARǴA men TÚLKI Mysal-mysqyl Júrip edi, bir qarǵa shoqyp qoqtyq, Tamaq izdep, sandalyp qazyp boqtyq. On dollar taýyp aldy arasynan, Qýanǵannan esinen shyqty joqtyq. «Bir toıyp, jep-ishermin» dep oılady, Armanǵa neshe túrli kóp boılady. Oljasyn tumsyǵymen ilip alyp, Kafeniń tóbesine baryp qondy.   Júripti bir qý túlki muny kórip, Artynan ańdı basyp keldi erip. «Qaıyrly bolsyn, Qake, dollaryńyz», – dedi ol, ertegige ótken senip.   Dollaryn qanatyna qarǵa tyqty, Túlkiden qarǵa ózi qý bop shyqty. «Irimshik emes, dollardy túsirmespin, Zamanmenen ózgerip, boldyq myqty».   Túlki estip qarǵa sózin esten tandy, Naryq-aı, ózgertken qus pen ańdy. Qarǵa, túlki shekisip otyrǵanda, Qasyna qonaq qarǵa kele qaldy.   Jaqyn kelip týysyna sálemdesti, Oljasy bar qarǵa oǵan bas ızepti. «Qarǵanyń kózin qarǵa shoqymaıdy» Kópti kórgen qazekem solaı depti.   Kúrsinip otyrdy álgi qonaq buǵyp, Bir aram oı saqtaǵan ishke tyǵyp. «Qanattyń astyndaǵy jasyl aqsha Qalaı qolǵa túser», – dep esi shyǵyp.   Sóz etti ol rýlas, jerlestigin, Kóterip jeti ata, shyqqan tegin. «Ortamyzdan qarǵanyń asyl týǵan, Sizdi basshy etermiz taýyp ebin!» Sózdi estip «basshy» degen ol qomaqty,   Jeńgendeı Jetisýda kóp qalmaqty. Dúr silkinip qaǵyp edi qanattaryn, Jasyl aqsha tústi ushyp, az salmaqty, Qý túlki jóneldi dollardy ilip, Jatqan edi osy sátti ishteı bilip. «Eki qarǵa talassa, túlkige jem bolar» Degendi aıtyp, syqyldap ketti kúlip... Serihan MÁLIKULY. Qaraǵandy oblysy. ____________________   ShOLAQ MYLTYQ Sońǵy qońyraýdan úıge kelgen balasy: – Áke, aqsha joq, aqsha joq deýshi edińizder. Kelesi jyly men sizderdi qınamaıtyn boldym. – Ne deısiń? – Maǵan endi jańa kitaptar alýdyń qajeti joq. Jetinshi synypty qaıta oqıtyn boldym.   * * * Sabaq ústinde baıqamaı uıyqtap qalǵan muǵalim oıana ketse, oqýshylar kúlip otyr eken. Muǵalim: – Nemenege kúlesińder, búgin tús áleminiń patshasymen kezdesýim bar edi, – depti ázildep. Erteńinde bir oqýshysynyń uıyqtap jatqanyn kórgen muǵalim: – Bala sabaq ústinde uıyqtaýshy ma edi? – Keshirińiz, tús áleminiń patshasymen kezdesýim bar edi. – E-e, solaı de, ol patsha ne aıtady? – Keshe sizdi kórmedim, kelgen joq, – deıdi. _____________________________________   Aýyldyń aıtqyshtary TASPEN jáne BASPEN Qalı birde máshınesimen kele jatsa aldynan «MAZ» kezdesip, onyń dóńgeleginiń astynan ushqan tas aldyńǵy áınegine tıip syndyrypty. Garajyna kelip kire berse, shekesi jyltyr bir taz joldasy iship alǵan, cúrinip ketip munyń máshınesine basymen soǵylady. Sonda Qalı: – Apyr-aı, búgin jolym bolmady. Áýeli «MAZ» kelip taspen soqty, sosyn taz kelip baspen soqty! – degen eken. TÚGEL Ferma bastyǵy Shúıishev Alpysbaı degen kisi sharýashylyq aralap, keshke úıine kelse áıeli Bolǵan: – Osy úıdiń áıeli de, erkegi de ózim! Bári meniń moınymda! – dep ashýlansa kerek. Sonda Alpysbaı: – E-e, bul úıdiń adamdary – áıeli de, erkegi de túgel eken. Men kete bereıin, – depti. Sonda áıeli myrs etip kúlip, qabaǵy jazylyp qoıa beripti. QASQYR TASBAQA Amangeldi balasyn qasqyrǵa qaqpan qurýǵa jumsaıdy. Qaqpan qoıǵannan keıin biraz kún ótken soń balasy ekeýi barsa, qaqpanǵa tasbaqa túsip qalypty. – Qaraǵym, mynaýyń ne? – deıdi balasyna. – Tasbaqa. – Kerek bolsa, muny bylaı da ustamaısyń ba? Qasqyr alýyń kerek edi ǵoı. Balasy ákesiniń ázilin túsinip: – Myna tasbaqa kináli, shama­syn bilmeı, qasqyr bolǵysy kelgen ǵoı, – dep kúlipti. S.ShÁKIRAT. Mańǵystaý oblysy. _________________   BAǴA OLIMPIADASY Qalanyń da, Dalanyń da, Azyq-túlik alańynda, Baǵalar bir-birimen jarysýda. Qymbatpen ómir baqı dostaı, Arzandy oıynǵa qospaı, Qasarysyp qarysýda. Dúnıe-múlik stadıonynda da solaı, Tórt túlik stadıonynda da solaı. Baǵa oıyny osylaı jalǵasýda, Chempıondyq tıtýlge talasyp, Halyqtyń qaltasyna jarmasýda. Ázirshe alańdatyp Alashty, Naryq federasııasyna qarasty, Azyq-túlik baǵasy alǵa umtylýda. Saǵat saıyn sharyqtap, Nan baǵasy da alǵa julqynýda. Baǵanyń bári de altyn medaldan dámeli, Birinshi bolyp qaısysy keser eken máreni?! Qazybek ÁShIRBEKULY. Qyzylorda. _______________________   ÁDIREM QALǴYRY ÁRTÚRLI Pyqyp kelin túsirip nemereli bolǵaly beri kóp jáıtke tereńnen mán berip, bas shahardan oblys ortalyǵynda turatyn kelin-bala úıinde otyryp ózinshe oı-oramda­ryn túıindeı aıtýdy ádetke aınaldyrǵan bolatyn. Bir kelisinde, «As – adamnyń arqaýy» dep aldy da, «Tamaqtan tarylmańdar. Mezgilinde iship-jeýdi ádetke aınaldyryńdar. Adam aǵzasy san qyrly vıtamınderdi qajet etedi. Ne kóp – azyq kóp. Ártúrinde ártúrli kerek qorekter jınaqtalǵan. Aıtarym – azyqtyń ártúrli bolǵany abzal. Qustyń sú­ti­ de bolsyn demeımin, aıanbań­dar, alyńdar, jeńder... Kúnine desem kúpirlik bolar, kún aralatyp azyq­tyń ártúrlisi das­tarqan­daryńnan úzilme­sin» dep bir qaıyr­ǵan. Aınalyp soǵyp, kelin-bala dastarqa­nyn­daǵy azyqtyń ártúrli­sin kórip tóbesi tóbege bir eli ǵana jetpeı qalǵan. Kóńili kóktem bolyp otyryp: «Adam kórki – shúberek» dep aldy da, «Kıimdi de sánimen kıiń­der. Modaǵa moıyn oz­ǵyz­bańdar demeımin, biraq kıimniń de ártúr­lisin kııýdi ádetke aı­nal­dyryńdar» dep osy tóńirekte aǵyl-tegil aqy­­lyn aıtqan bolatyn. Kelesi kelgeninde sánimen, má­nimen kıine bilgen bala-kelinge rıza keıippen: «Kúnderiń kúnge uqsamasyn. Shamalaryń jetse, kúnde keshkisin úrpıisip úıde otyra bermeı, ári ketse jetisine bir ret ómirdiń basqa qyzyq-shynyǵyna den qoıyń­dar. Teatrlardan bastap, park bar, alań bar, alleıa bar, eń sońǵy – ý-shýly túngi klýb­tardy da súzip shyqqandaryń artyqtyq etpeıdi. Tegi bolmasa ana akvoparkke tań­nan kirip ketińder de, kúni boıy qalǵyp-múlgip shomylýdan bas­qa­ny bilmeńder» dep te qaıyrdy. Ne kerek, Pyqyptyń oıla­ǵa­ny bolyp, kelesi kelgeninde ótkendegi kóligin aýystyrǵan balasyna rıza bolyp, basqa mań­daǵy úı-jaılarynyń tórin­de shalqyp jatyp: «Oraıy kelse shetelge de shyǵyp ketińder» dep qaldy. Ne kerek, Pyqekeń kelgen saıyn «ártúrliden» áńgime qoz­ǵaýdan aınymaıdy. Mundaıda aıtqanyńdy quıyp ala qoıar kelin-baladan aınalyp ketpeı­misiń... Sóıtip, bir kúni Pyqyp bala-kelinine aıtar kelesi «ártúr­lisin» juptap kele qalsa... Úıinde japadan-jalǵyz balasy otyr... Sóıtse, kelesi bir «ár­túr­li» túbine jetip jyǵylyp­ty... Bilgeni, balasy bul aıt­paǵan «ártúrlimen» kelinge us­talyp... Oqyǵan-toqyǵan, ár­túr­lini kórgen kelin: «Jetken jerimiz osy. О́zimde «birtúrli» tirlikten sharshap-shaldyǵyp edim... Ákeń durys aıtady, qys­qa ǵumyrda kóp nárseni kórip ártúrli tirlik keshkenge jeteri joq. Sen de jettiń ártúr­lige, men de kettim ártúrlige» dep kete barypty. ... Ádirem qalǵyr ártúrliden esim aýysyp eseńgirep úıge kelsem, otyz jyl otasqan kempir bir túnde-aq jıǵan-tergennen túk qaldyrmaı teńdep tórkinine taıyp ketipti de, bir japyraq qaǵazǵa: «Túbimizge jetken seniń «ártúrliń». Aldymen, birtúrli ómirden ártúrlige kózimdi ashqanyńa rahmet. Oılana kele, bunym ártúrliniń sońǵysy bolsyn dep qalǵan ǵumyrymdy sensiz ótkizeıin dep sheshtim», dep jazyp ketipti. Ersultan MAǴJAN. Almaty. ___________________________________ Múıisti júrgizgen Berik SADYR.