Quqyqtyq statıstıka – zańdylyq kepili

Keshe Senatta «Qazaqstan Respýblıkasyndaǵy quqyqtyq statıstıkany engizý jáne odan ári jetildirý máseleleri» boı­yn­sha dóńgelek ústel bolyp ótti. Otyrysty Senattyń Zańnama jáne quqyqtyq máseleler komı­te­tiniń tóraǵasy Berik Imashev júrgizip otyrdy. Palata Tór­aǵa­synyń orynbasary Aleksandr Sýdın, Prezıdent Ákimshiligi Qu­qyq qorǵaý júıesi bóliminiń meń­gerýshisi Alık Shpekbaev  sóz sóı­ledi. Al Bas prokýrordyń oryn­basary Iogan Merkel baıandama jasady. Bas prokýratýra janyn­daǵy Quqyqtyq statıstıka jáne arnaıy esepke alý komıtetinde 5 avtomattandyrylǵan júıe 12 ar­naıy esepke alý túrlerin júzege asyrady. Osy komıtettiń tór­aǵa­sy Marat Ahmetjanovtyń aı­týyn­sha, azamattar óz aryzdary boıynsha nendeı sheshim qabyl­danǵanyn on-laın rejiminde  nemese SMS joldaý arqyly jaýap ala alady. Kásipkerlerdi zańsyz tekserýler boıynsha atalǵan quzyrly organ 1400 tekserý týraly óti­nishti tirkeýdi qanaǵattandyrmaı tastaǵan eken. Osy rette komıtet tóraǵasy, senator Berik Imashev Japonııa­da­ jyl saıyn qyl­mys­tyń «Aq ki­taby» jaryqqa shyǵatynyn atap ótti. Quqyqtyq saý­atyn ashý bizdiń elimizde de keń etek jaıýy qajet­tigine erekshe toqtaldy. Al Senat Tór­aǵa­synyń orynbasary Aleksandr Sýdın quqyqtyq statıstıka qu­­qyq qorǵaý organdary jumy­sy­nyń tıimdiligin baǵalaý ózegi bolýy  qajet degendi basa aıtty. Quqyq­tyq jaǵ­daı­dyń ózgerisi, onyń ýa­qyt tala­byna qaraı oıysýy zań­namalyq bazada kórinis tapqany utym­dy bolmaq. Mundaı talap qu­qyqtyq statıstıka damýynyń 2009-2011 jyl­darǵa arnalǵan tu­jyrym­da­ma­syn­da da kórinis tapqan. Elimizde qazirgi tańda aryzdar men málimetterdiń 90-95 paıyzy tirkeletinin alǵa tartqan Prezıdent Ákimshiligi Quqyq qorǵaý júıesi bóliminiń meńgerýshisi Alık Shpekbaev jasyrý nemese málimetterdi burmalaý faktileri­niń de kóptigin atady. Máselen, Almaty qalasynda ótkizilgen bir tekseristiń nátıjesinde 1 myńǵa tarta qylmystyń jasyrylyp, esepke alynbaǵany anyqtalǵan. Al quqyqtyq statıstıka júrgizý­shi quzyrly organ Astana qala­synda sońǵy kúnderdiń ózinde 217 qylmystyń tirkelmegendigi faktisin ashyp otyr. Jalpy al­ǵanda, ústimizdegi jyldyń birinshi toqsanynda 10 myńǵa tarta qylmys esepke alýdan tysqary qalǵan. Elimizde tirkelgen 800 myńǵa tarta aryzdar boıynsha qozǵal­ǵan qylmystyq ister 15-18 paıyzyn qurasa, órke­nıetti elderde ol 30 paıyzǵa deıin barady eken. Tipti kórshi­les Reseıdiń ózinde ol 30-35 paıyz kórinedi. Bas prokýrordyń orynbasary Iogan Merkel azamattardan aryz alýdyń elek­tron­dy kitap­shasy engizilgeli beri jaǵdaıdyń birshama jaqsarǵanyn atap ótti. Osyndaı elektrondy tirkeý ná­tıjesinde byltyr 3 myńǵa tarta zańsyz tekserý oqıǵalary tirkelgen. Bul  2009 jylmen sa­lys­tyrǵanda 3 esege kóp. Sol sııaq­ty ákimshilik aıyppul óndi­rip alý barysy da tirkeýge aly­nyp otyr. 109 mıllıard teńge aıyppul bıýdjetke túsýi kerek bolsa, sonyń tek 29 mıllıardy ǵana óndirilip alynǵan. Budan basqa esepke jol-kólik oqıǵa­lary týraly m­áli­metter de kiretin bolady. Ishki ister mınıstr­liginiń Jol polı­sııasy komıteti jol-kólik oqıǵa­lary sanyn 2009 jyly 12 myń 500 dep kórsetse, artynan tekserý júrgizý kezinde ol 55 myńǵa jetkeni anyqtalǵan. Otyrysta quqyqtyq statıstıka boıynsha kóptegen pikirler ortaǵa salynyp, soǵan sáıkes usynystar eksheldi. Tipti, buryn jumystan bosatylǵan memlekettik qyzmetker týraly, áke-sheshe­siniń qamqorlyǵynsyz qalǵan balalar jónindegi de aqparattar da tirkeýge alynatyn boldy. Sóı­tip, atalǵan másele boıynsha zańdyq qujattyń qabyldanýyna erekshe den qoıyldy. Asqar TURAPBAIULY.