Mingeni astyndaǵy – MIG-31

Ushqysh-shtýrman, aǵa leıtenant Esilbek Omarov týraly bir úzik syr Áýe qorǵanysy kúshteri – elimizdiń áýe shebin qorǵaýdy qamtamasyz etetin, memlekettik, ákimshilik jáne áskerı nysandardy áýe shabýylynan qorǵaıtyn, qarsylastardyń negizgi áskerı jáne áskerı-ekonomıkalyq qýatyn quraıtyn nysandardy joıatyn, áýe shabýyly jóninde eskerte alatyn Qarýly Kúshterdiń túri. Ol sondaı-aq, Qazaqstan Respýblıkasy Qarýly Kúshteriniń basqa da ásker túrleri men tekterine avıasııalyq qoldaý kórsetýge, áskerı áýe desantyn túsirýge, áýe arqyly áskerler men materıaldyq jabdyqtardy tasymaldaýǵa arnalǵan. Qazirgi tańda Qazaqstan áýe keńistiginiń tynyshtyǵy senim­di qolda deýge bolady. Eli­miz­diń Áýe shabýylynan qorǵanys júıesi zaman talabyna saı zenıttik, avıasııalyq, radıoelek­trondyq tehnıkamen jabdyq­talǵan. Qarýly Kúshterdiń strate­gııa­lyq damýy sheńberinde Ás­kerı áýe kúshteriniń damý kon­sepsııasy jasalynǵan. Osy qu­jattyń negizinde SÝ-27 ushaq­tary men jaýyngerlik tik­ushaqtar qaıta jańartýdan ótip úlgerdi. Sońǵy on jyldyń ishinde 100-den astam avıa­sııa­lyq tehnıka kúrdeli jóndeýden ótip, taktıkalyq-tehnıkalyq kór­setkishterin jaqsartty. Kadr daıarlaý máselesi de oń sheshimin taýyp otyr. Bul rette Aqtóbe qalasyndaǵy Áýe qor­ǵanysy kúshteri áskerı ınstı­týtynyń rólin joǵary baǵala­ǵan jón. Áskerı oqý ornyn bitirgen túlekter búginde Qarýly Kúshterimizdiń qatarynda Otan qorǵaýshysy degen atqa kir keltirmeı adal qyzmet etýde. Solardyń biri Soltústik Qazaq­stan oblysyndaǵy Tımırıazev aýdanynyń Rassvet aýy­lynda 1984 jyly dúnıege kelgen Esilbek Jeńisuly Omarov. Ol 1990 jyly Tımırıazev jal­py orta bilim beretin gımnazııa­synyń birinshi synybyna ba­ryp, atalǵan mektepti 2001 jy­ly bitirgen. Sodan soń ushqysh mamandyǵyn tańdady. Bala­sy­nyń bul oıyn qup kórgen ákesi Jeńis Zaǵyparuly men anasy Elena Seıitqyzy arman qýǵan ulyna aq jol tilep, Aqtóbe qalasyna shyǵaryp saldy. Esilbek sol jyly eki márte Keńes Odaǵynyń Batyry Tal­ǵat Bıgeldınov atyndaǵy Aq­tóbe Joǵarǵy áskerı avıasııa­lyq ýchılıshesine oqýǵa tústi. Osynda oqyp júrgen kezinde atalmysh oqý orny 2003 jylǵy 10 shildede Úkimet qaýlysymen Qazaqstan Respýblıkasy Qarý­ly Kúshteri Áýe qorǵanysy kúshteriniń Áskerı ınstıtýty bolyp qaıta quryldy. Qyzyǵy men qıynshylyǵy mol kýrsant­tyq ómir de zymyrap ótip jat­ty. Instıtýt qabyrǵasynda mol teorııalyq bilim alǵan jigit 2004 jyly 3 qyrkúıekte alǵash ret Iаk-18T ushaǵynyń shtýrvalyna otyryp, arman bıigine qulash urdy. 2005 jyldyń 22 qazanynda joǵaryda atalǵan ınstıtýtty bitirip, alǵashqy ofıserlik shenin aldy. Oqýyn sátti aıaqtaǵan soń leıtenant Esilbek Omarov Jetigen kentindegi áskerı bólimge arnaıy joldamamen kelip, osynda alǵash­qy áskerı eńbek jolyn bastady. Keıin Qaraǵandy qalasyndaǵy Keńes Odaǵynyń Batyry ushqysh Núrken Ábdirov atyndaǵy áskerı bólimge aýysty. Esimi elge tanymal batyr atyn­daǵy áskerı bólimde qyzmet etý aǵa leıtenant Esilbek Omarov úshin úlken maqtanysh. Aspanǵa samǵap, bir kúndik joldy bir saǵatta ushyp kelýdiń de qıyn­shylyǵy men qyzyǵy jetkilikti. Áskerı ushqysh Otanyna shynaıy berilip, eli men jerin súıgen pa­rasatty, adal adam bolý kerektigin Esilbek eshqashan esten shyǵaryp kórgen emes. Sol sebepti ol kóp izdenedi, aldyńǵy tolqyn aǵalar­dyń aqyl keńesin tyńdaıdy, kún uzaq ushý alańynda bolyp, sha­býyldap-joıǵysh MıG-31 ushaǵy­nyń keshendi-trenajerinde jat­tyǵýdan jalyqpaıdy. Jýyrda Elbasy – Qarýly Kúshterdiń Joǵarǵy Bas qolbas­shysy Nursultan Ábishuly Nazarbaev jumys saparymen aǵa leıtenant Esilbek Jeńisuly Omarov qyzmet etetin áskerı bólimniń jaýyngerlik kezekshilikte turǵan avıasııalyq tehnıkasymen, tehnı­kalyq laboratorııasymen tanys­ty. Sapar barysynda el Prezıdentine shabýyldap-joıǵysh MıG-31 ushaǵynyń jumys reglamenti men osy ushaqtyń keshendi-trenajeri kórsetildi. Áskerı qyzmetshilermen júz­des­ken Prezıdent Qorǵanys mı­nıs­trliginiń basshylyǵy armııa­nyń jaýyngerlik qabiletin art­tyrýǵa barynsha kóńil bólip otyrǵanyn atap ótti. Memleket basshysy olardyń qyzmetine, ás­kerı ant pen boryshtaryna adal­dyqtary úshin alǵys sezimin jetkizdi. Búginderi Joǵarǵy Bas qol­basshynyń tapsyrmasymen ásker­ler zaman talabyna saı avto­mattandyrylǵan basqarý júıesi­men jáne joǵary dáldikti qarýmen jabdyqtalǵan. Áskerı áýe kúsh­teriniń ıeligindegi dybystan jyl­dam jaýyngerlik ushaqtar men armııalyq avıasııanyń tikushaq­tarynyń jalynda oınap júrgen­derdiń deni ózimizdiń qandas­tarymyz. – Osy ýaqytqa deıin elimizdiń áýe shebin qorǵaýshy ózimizdiń Áýe qorǵanysy kúshteriniń ushqyshta­rymen birge birneshe ret iri halyq­aralyq jattyǵýlarǵa qatys­tym. Byltyr 9 jeke avıasııa jattyǵýlary ótkizildi. Áýe qor­ǵanysy kúshterinde jalpy ushý 25 myńnan asa saǵatty qurasa, árbir jekelegen ushqyshtyń ortasha ushýy – 83 saǵat boldy. Bul Táýelsiz Memleketter Dostastyǵy elderi armııalary boıynsha eń úzdik kórsetkish bolyp tabylady. Ásirese, 2010 jyly Astana qa­lasynda ótken áskerı sherýge qatysqanymdy maqtan tutamyn. Áýedegi kóz qýantar qozǵalysta tórt Sý-27 jaýyngerlik ushaqta­rynyń súıemeldeýimen eki Il-76 áskerı-transporttyq aýyr ushaǵy men L-39 oqý-jattyǵý ushaqtary­nyń qorshaýyndaǵy eki An-26 laıyqty kórinis berdi. Sondaı-aq, kóktegi kerýende Sý-25, MıG-27, MıG-29 tárizdi azýly shabýyldaý­shy, bombalaýshy ushaqtar da kópshilik nazaryna usynyldy. Sol kúni áýe sapynda sońǵy tolqynnyń ushaqtary sanalatyn, jaýyngerlik múmkindikteri jetip artylatyn ózim minip júrgen MıG-31 ushaǵyn jerde turyp otan­dastarymnyń óz kózimen kó­rip tamashalaǵany maǵan úlken áser etti, – deıdi ushqysh jigit bizben áńgimesinde. MıG-31 – eki oryndy, kúı tal­ǵamaıtyn, dybystan da jyldam alys qashyqtyqty meńgerýge ar­nalǵan áskerı ushaq. Bul áýe máshınesi kúndiz-túni, aýa raıy­nyń qolaısyzdyǵyna qaramastan tómendegi, orta jáne bıik qashyq­tyqta ushyp júrgen áýe nysan­daryn dál taýyp, ony bortynda ornalastyrylǵan joıqyn qarý-jaraqpen joıyp jibere alady. Onyń sondaı-aq, ózine qarsy jiberilgen belsendi jáne baıaý radıo­lokasııalyq bógeýler men jalǵan jylý nysanalarynan qorǵana alatyn­dyǵyn, oǵan qarsy áreket etýge múmkindigi barlyǵyn aıtqan jón. Juptasyp ushqan tórt MıG-31 ushaǵy 800-900 shaqy­rymǵa sozylǵan áýe keńistigin baqylaı alady. Shabýyldap joıǵysh MıG-31 ushaǵynyń paıda bolý tarıhy jóninen biraz málimet bere ketkendi de jón kórip otyr­myz. MıG-31 joıǵysh ushaǵyn jasaý 1968 jyly A.I.Mıkoıan atyndaǵy quras­tyrý bıýrosynda bastaldy. 1979 jyly ushaqtyń alǵashqy nusqasy tuńǵysh ret synaq alańyna joldama aldy. Ushaq shtýrvalyna otyrǵan synaqshy-ushqysh A.V.Fedotov aspan keńistiginde samǵap, tapsyr­many oıdaǵydaı oryndap shyq­ty. Sóıtip 1981 jyldan bastap, Gorkıı qalasynda ushý synaq­taryn iske asyrý úshin atalǵan ushaqtyń bastapqyda eki, keıin tórt, odan soń altaýy shyǵa­ryldy. Áýe shabýylyna qarsy qorǵanysqa jańa ushaqtar 1983 jyly qatysa bastady. Al odan bir jyl keıin dúnıege kelgen Esilbek sol MıG-31-men bul kúnde mı shaıqaltar bıiktikterdi baǵyndyryp júr. Búgingi kúnge deıin ushqysh-shtýrmannyń jalpy ushýy 230 saǵatty qurasa, onyń 200 saǵaty MıG-31-diń úlesine tıedi. Jas áskerı ushqyshtyń oıynsha elimizdi kez kelgen ýa­qytta qorǵaýǵa daıyn bolý úshin kóbirek ushýdyń zııany joq, qaıta paıdasy kóp. Avıasııalyq bazanyń memleke­ti­mizdiń ortalyǵynda orna­lasýy bas qalamyz Astananyń áýe qaýipsizdigin qamtamasyz etýge, Qaraǵandy aımaǵynyń óndiris nysandaryn qorǵaýǵa, qorǵanys qabilettiligimizdi ny­ǵaı­týǵa jasalǵan nyq qadam­dardyń biri bolyp tabylady. Ol árbir áskerı qyzmetshiden jaýyngerlik paryzyn oryndaý­da joǵary jaýapkershilik pen sanalylyqty, kásibı daıarlyq­ty qajet etedi. Bul qasıetter ózdiginen kelmeıtinin, onyń izdenis arqyly, oqý-jattyǵýlar barysynda qa­lyp­tasatynyn ol jaqsy túsi­nedi. Jáne de alǵashqy kúnnen aqyl keńesterin aıtyp, tájirı­belerimen bólisken, baıypty baǵyt baǵdar bergen aldyńǵy tolqyn ókilderi eskadrılıa komandıri maıor Iýrıı Artemovke, ózi ustaz tutatyn maıor Nurtaı Amantaev pen kapıtan Dmıtrıı Kravsovqa degen rıza­shylyq sezimin jasyrmaıdy. – Jeke quramnyń qatary jyl saıyn arnaıy bilimi bar, jalyndaǵan jas mamandarmen tolyǵyp keledi. О́z bolasha­ǵynan mol úmit kúttiretin­derdiń qataryna ushqysh-shtýr­man aǵa leıtenant Esilbek Omarovty jatqyzýǵa bolady. Ol óziniń kásibı daıarlyǵynyń joǵary ekendigin bólimge kelgen alǵashqy kúnnen-aq baıqat­ty. Áriptesteri arasynda bedeli bıik, abyroıy asqaq. Súıikti jary Safýra ekeýi órimdeı eki qyz ósirip otyr. Onyń úlkendi syılap, kishige izet kórsete­tindigi úlgi alýǵa turarlyq qasıetteriniń biri. Qysqasha aıtqanda árbir ushý sapary saıyn Esilbektiń tóbesi kókke jetkendeı kúı keshetindigi shyndyq, – deıdi komandırdiń tárbıe jáne áleýmettik-quqyq­tyq jumystar jónindegi oryn­basary podpolkovnık Baýyr­jan Ájýmetov. Olaı bolsa áskerı ushqysh aǵa leıtenant Esilbek Omarov­tyń ushý sandary men qoný sandary teń bolsyn deımiz. Júnis ORMAShULY, polkovnık.