2004

Jıyrma jyl... Ár jylynyń júgi bólek jıyrma jyl. Jyldar ilgeri jyljyǵan saıyn jumys aýqymy da salmaqtana túskendeı me, qalaı?! Kóz aldymnan táýelsizdiktiń alǵashqy sátterinen bastap búgingi kúnge deıingi el ómiri tizbektelip óte bastady... Sóıtip, Qazaqstan XXI ǵasyrdyń taǵy bir jylyn artqa tastap, bolashaqqa qaraı taǵy bir nyq qadam jasaǵan edi. Alda meshin jyly esik qaǵyp turǵan-tyn. Jańa 2004 jyl. Qazaqstan Respýblıkasynyń Prezıdenti Nur­sultan Nazarbaev jańajyldyq quttyq­taýyn­da: «...Jur­tymyzdyń jaqsy yrymy boıynsha meshin jyly jumsaq, yryzdyǵy mol, jıyn-terini kóp, jaıly bolady deıdi. Ámanda solaı bolsyn», degen edi. Bul jyl Qazaqstan úshin nesimen erekshelendi, onyń mán-mańyzy qandaı, táýelsiz­digimizdiń múshel jyly shyqqan bıikterimiz, jetken tabystarymyz qandaı degen suraq­tarǵa jaýap izdeseń, 2004 jylda da este qalar­lyq úlkendi-kishili oqıǵalardyń az bolmaǵanyn kó­remiz. Sondyqtan, olardyń ishinen halqymyz úshin eń mańyzdy degenderin saraptap alyp, solarǵa tolyǵyraq toqtal­ǵandy jón sanadyq. * * * 9 qańtarda Elbasy Nursultan Nazar­baevtyń shaqyrýymen Reseı Federasııasynyń Prezıdenti Vladımır Pýtın bizdiń elimizge kelip, Reseıdiń Qazaqstandaǵy jylynyń saltanatty ashylýyna qatysyp, sóz sóıledi. Jańa jyldyń alǵashqy aıynda V.Pýtınniń Qa­zaqstanǵa resmı saparmen kelýi jyldyń jaqsy bastamasy bolyp tabyldy. 2004 jyly Qazaqstannyń Reseıdegi jyly Reseıdiń Qazaqstandaǵy jylyna ulasty. Qazaqstan men Reseı arasyndaǵy yntymaq­tastyq joǵarǵy deńgeıge kóterilip, eki eldiń ózara baılanysy burynǵydan da jaqsara tústi, taýar aınalymy 6 mlrd. AQSh dol­larynan asyp jyǵyldy. Osy jyl ishinde Qazaqstanda 200-ge jýyq ártúrli sharalar ótkizildi. Nátı­jesinde eki el halyq­ta­rynyń bir-birine degen senimi arta tústi. Reseıdiń             Qazaqstandaǵy jylynyń eki el­­­­­diń tyǵyz aralasýyna paıdasy zor boldy. Ortaq rýhanı qundylyqtarymyzdy jańǵyrt­qan mádenı sharalar legi halyqtarymyzdy odan ári jaqyn­dastyrdy. О́zara tıimdi ondaǵan qujat­tarǵa qol qoıyldy. Reseı parlamentarıı­leriniń birneshe delegasııasy Qazaqstanda bolǵan mańyzdy kezdesýlerge qatysty. Eki eldiń parlamentterindegi jetekshi partııalar: Búkilreseılik «Edınaıa Rossııa» men Qazaq­stannyń «Otan» res­pýblıkalyq saıası partııa­sy arasyndaǵy ynty­maqtastyq jalǵasyn tapty. Eń bastysy – sol jyly Reseı men Qazaq­stan arasyndaǵy 7 myń shaqyrymǵa sozylǵan memlekettik shekarany retteý tolyǵymen aıaqtaldy. Reseı Qazaqstannyń Eýropadaǵy qaýip­sizdik jáne yntymaqtastyq uıymyna tór­aǵalyq etý peıiline qoldaý kórsetip, TMD elderiniń basshylaryna bul másele jóninde kerekti yqpal jasady. Qazaqstan ekonomıkasynyń ósýine qajetti salalardyń, onyń ishinde Soltústik Kaspıı qaırańyn birlesip ıgerý, munaıdy eksporttaý, elektr qýattaryn birlesip arttyrý men “Baıqońyr” keshenin tıimdi paıdalaný, ǵarysh­tyq salany damytý týraly kelisim-sharttarǵa qol qoıyldy. Álemdegi turaqsyzdyqtyń, jalpy órke­nıetke qaýip tóndirip turǵan lankestik pen ekstremızm sekildi qaterlerdiń aldyn alý isinde de birikken is-qımyldarymyz óziniń oń nátıjesin berdi. 19 naýryzda Elbasynyń «Básekege qabi­letti Qazaqstan úshin, básekege qabiletti ekonomıka úshin, básekege qabiletti halyq úshin» atty Qazaqstan halqyna Joldaýy jarııa etildi. Bul Joldaý taqyryby tyń, maqsaty bıik, kózdegen nysanasy óte mańyzdy bolǵan­dyqtan, jurtshylyq arasynda keńinen qoldaý taýyp, el arasynda erekshe bir serpilis týǵyzdy. Sebebi, Joldaý kópshilik qaýymnyń kókeıinde júrgen kóptegen ózekti máselelerdi dóp basqan edi. Endigi keregi – osy Joldaýdaǵy baǵdar­lamalardy iske asyryp, turmysty jaqsartý, ónegeli elderdiń qataryna qosylý, jahandaný zamanynda uly kóshtiń aldyna túsý. Son­dyqtan bul Joldaýdy akademık Á.Ny­sanbaev táýelsiz eldiń ózindik áleýmettik doktrınasy dep atady. Joldaýdy oryndaý barysynda Úkimet, onyń basqarý uıymdary, kásiporyndar, sony­men qatar, qazaqstandyqtardyń kópshiligi aıanbaı eńbek etip, úlken maqsattardy iske asy­rýdyń tıimdi de utymdy joldaryn tapty. Táýelsizdiktiń on úsh jylynda júrgizilgen reformalar men is-sharalar eldiń ekonomı­kalyq áleýetin aıqyndaıtyn ekonomıka sek­torlaryn damytýǵa múmkindik berdi. Sonyń nátıjesinde 2004 jyl eldikti eńselentken erek jyl boldy. Jyldyń barysynda úsh jetekshi reıtıng agenttigi respýblıkaǵa halyqaralyq ınvestı­sııalyq reıtıng dárejesin berdi. Bul Qazaq­stannyń Eýroodaqqa kiretin Shyǵys Eýropa elderiniń ekonomıkalyq deńgeıine jetkendigin bildirdi. Ishki jalpy ónimniń kólemi 37 mıllıard dollarǵa jetti. Bul – IJО́ jan basyna shaq­qanda 2,5 myń dollardan asady degen sóz. (Atalǵan san sol kezdegi TMD elderiniń ishindegi eń joǵary kórsetkish edi). Inflıasııa deńgeıi 7 paıyzdan tómen boldy. Ulttyq qordaǵy valıýta rezervi 13 mıllıard dollardan asyp jyǵyldy. Jan basyna shaqqandaǵy ortasha tabys 2003 jylmen salystyrǵanda 21 paıyzǵa ósti. Elimizdiń 2004 jylǵy ekonomıkalyq ósimi 2003 jylǵy kórsetkishpen salystyrǵanda 9 paıyzǵa artty. Jalpy ónerkásip óndirisiniń kólemi 2003 jyldyń sáıkes merzimimen sa­lys­­tyrǵanda 10,2 paıyzǵa, óndirýshi óner­kásipte 8,6 paıyzǵa, hımııa ónerkásibinde 20 paıyzǵa, máshıne jasaý óndirisinde 32 paıyzǵa ósti. Onyń ishinde qural-jabdyqtar jasaý óndirisi 61 paıyzǵa deıin ulǵaısa, qural-jabdyqtar jasaý óndirisi 42 paıyzǵa ulǵaıdy. Jumys isteıtin adamdardyń naqty jalaqy ósimi 13 paıyzǵa artty. Jumys­syzdyq deńgeıi 9,1 paıyzǵa tómendedi. Memleket halyq aldyndaǵy áleýmettik mindettemelerin oryndaý barysynda, 2004 jyly 1999 jylmen salystyrǵanda áleýmettik qam­tamasyz etý shyǵyndaryn 1,5 ese kóbeıtti. 1999-2004 jyldary eń tómengi jalaqy kólemi – 2,5 ese (2605 teńgeden 6600 teńgege deıin); tómengi zeınetaqy kólemi – 1,9 ese (3000-nan 5800 teńgege deıin); ortasha jalaqy – 2 ese (11864-ten 26048 teńgege deıin); ortasha zeınet­aqy kólemi – 2 ese (4104-ten 8529 teńgege deıin); kúnkóris shegi – 1,5 ese (3394-ten 5394 teńgege deıin); ortasha memlekettik áleýmettik járdemaqy kólemi 1,3 ese (3441-den 4670 teńgege deıin) ósti. Elimizdegi áleýmettik reformalardy tereńde­týdiń 2005 – 2007 jyldarǵa arnalǵan memlekettik baǵdarlamasy maquldandy. Buǵan sáıkes, elimizde kóp deńgeıli zeınetaqy­men qamtamasyz etý júıesi, bazalyq zeınet­aqylyq tólem engiziletin boldy. 2004 jyly qurylys salasy jandanyp, 2 mıllıon 300 myń sharshy metr turǵyn úı paıdalanýǵa berildi. Osy salaǵa 109 mlrd. teńgege deıin ınvestısııa tartyldy, bıýdjetten bólingen qarjynyń arqasynda 320 turǵyn úıdiń qurylysy bastaldy. Respýblıkamyzda qurylys ındýstrııasyn da­my­tý maqsatynda Qostanaı qalasynda polımer qubyrlaryn shyǵaratyn 4 zaýyttyń qurylysy bastalyp, túsqaǵazdar shyǵaratyn kásiporyn, qýattylyǵy 11 mıllıon sharshy metrdi quraıtyn lınoleým óndirisiniń jańa jelisin iske qosý jumystary aıaqtaldy. Turǵyn úı qurylysyn damytýdyń 2005-2007 jyldarǵa arnalǵan memlekettik baǵdarlamasy qabyldandy. Soǵan sáıkes elimizdiń barlyq aımaqtarynda turǵyn úı qurylysyn damytýdyń óńirlik baǵdarlamalary ázirlenip, bekitildi. Densaýlyq saqtaý isin reformalaý men damy­týdyń 2005-2010 jyldarǵa arnalǵan memlekettik baǵdarlamasy bekitildi. Bul salaǵa 2004 jyldyń ózinde qomaqty qarjy bólindi. Bilim men ǵylym qyzmetkerleriniń III sezinde sóz sóılegen Elbasy Nursultan Nazarbaev Qazaqstanda ǵylym men bilimdi damytýdyń túıindi máseleleri men negizgi baǵyttaryn aıqyndap berdi. Bilim berý salasy elimizdiń ındýstrııalyq-ın­novasııalyq damý baǵytymen sáıkestirilip, respýblıkamyzda bilim sapasy Batys elderdegi ýnıversıtetterden esh kem sanalmaıtyn elıtalyq joǵary oqý oryndaryn qurý jumystary júıeli túrde júrgizile bastady. Aýyl sharýashylyǵy salasynyń zaman tala­byna saı damýyn qamtamasyz etý, aýyldardyń eńse tikteýine qol jetkizý maqsatynda 2003-2005 jyldardyń Aýyl jyldary dep jarııalanǵany belgili. Elbasynyń tapsyrmasymen osy maq­satqa oraı aýyl sharýashylyǵynyń damý baǵytyn aıqyndaıtyn mańyzdy qujattar men zańdar qa­byldanyp, memleket tarapynan 69,5 mıllıard teńge bólindi. Reformalyq sharalar 2004 jyldyń ózinde aýqymdy nátıjeler berdi. Memleket 2004 jyly aýyldyń áleýmettik salasyna arnap 46 mıllıard teńge bóldi. Aýylda naryqtyq qatynastar berik ornyqty. Aýyl sharýa­shylyǵy boljaý múmkindigi bar, yryq­tan­dyrylǵan salaǵa aınala bastady. Sóıtip, aýyl­ǵa arnaǵan bizdiń baǵytymyzdyń durys ekendigi dáleldendi. Kýrchatov qalasynda ıadrolyq tehnopark qurý týraly sheshim qabyldandy. Astanada Qazaqstan men Reseı birlesken avtomobıl kon­sorsıýmy aýyr júk máshınelerin qurastyrý jumystaryna kiristi. Kókshetaýda avtobýstar shy­ǵaratyn, Semeıde brondy tehnıkalar shyǵara­tyn óndiris qolǵa alyndy. Aqtóbe oblysynda mys óndiretin taý ken baıy­tý kombınatynyń qurylysy bastaldy. Jyl­dyq ótkizý qýaty 20 mıllıon tonna quraıtyn Atasý-Alashańqaı munaı qubyryn salýǵa qol jetkizildi. Uzyndyǵy 400 shaqyrymnan asatyn Altyn­sarın-Hromtaý temir jol jelisiniń tusaýy kesildi. Buryn eldiń soltústik betinen batystaǵy betine jetý úshin Reseı jerinen ótý kerek bolatyn, endi jol aıtarlyqtaı qysqardy. Sonymen qatar, júk tasymaldaýǵa, kóptegen oblystardyń birimen biri tyǵyz baılanystar jasaýyna zor múmkindikter týdy. Kaspıı teńizindegi Baýtıno jáne Quryq porttary ınfraqurylymdarynyń damýyna baı­lanysty «QazMunaıTeńiz floty» jasandy araldar jasaýǵa paıdalanylatyn qıyrshyq tastardy tasymaldaýdy bastady. Infraqurylymdy damytý maqsatynda elordada halyqaralyq áýejaı, Atyraýda jańa ushyp-qoný alańy, Aqtaýda teńiz porty aýmaqtaryn keńeıtýge arnalǵan jumystar qarqyndy túrde júrgizile bastady. Tan­kerlik flot qurýǵa sheshim qabyldandy. Avtomobıl jol­da­ryn qalpyna keltirý jónindegi iri jobalar iske asyryla bastady. 2003-2015 jyl­dar­ǵa arnalǵan Qazaqstan Res­pýb­lıkasynyń ın­dýs­trııalyq-ın­no­va­sııalyq strategııasyn júzege asy­rý maqsa­tynda memlekettik hol­­­dıng qurý týraly sheshim qabyl­dandy. Ja­ńa holdıng ulttyq jáne jeke menshik kom­panııa­lardyń bas­qarýyn­daǵy memlekettik múlik pen menshikti basqarýdy ońtaılandyrý úshin quryldy. Búkilálemdik saýda uıymynyń talaptarynyń negizinde halyqaralyq tehnıkalyq retteý júıe­sine ótý maqsatynda elimizde arnaıy tehnıkalyq retteý jónindegi zań qabyldandy. Elimizdiń qarjy júıesiniń turaqtylyǵyn qamtamasyz etý jumystary qolǵa alyndy. Elbasy Qazaqstan qarjygerleriniń IV kongresinde elimizdiń qarjy júıesin odan ári damytý jóninde birqatar mindetter qoıyp, olar barlyq qatysýshylardyń qoldaýyna ıe boldy. Elimizdiń asa iri bankteriniń ókilderi bul týraly arnaıy málimdeme jasady. Elbasy Májilistiń úshinshi shaqyrylymynyń alǵashqy sessııasynyń ashylýynda sóılegen só­zinde Qazaqstan álemdegi básekege qabiletti elý eldiń qataryna ený qajet degen mindet qoıdy. Sondyqtan, 2004 jyl halyq esinde básekege qabiletti ult pen ulttyq ekonomıkanyń negizi qalanǵan alǵashqy qadam retinde este qaldy. Sol jylda qol jetken ekonomıkalyq jetistikter Qazaqstannyń ári qaraı damýynyń berik negizin qalady. Máselen, 2004 jyly bekitilgen 2005 jyldyń bıýdjetinde barlyq shyǵynnyń úshten birinen astamy áleýmettik salaǵa bólindi. Bul turǵyn úı, halyqqa bilim berý men densaýlyq saqtaý júıesin jańǵyrtý, halyqty, sonyń ishinde, ásirese, zeınetkerler men múgedekterdi, ana men balany áleýmettik qorǵaý jáne áleýmettik qam­syzdandyrý sııaqty ótkir máselelerdi sheshýge múmkindik berdi. Ekonomıkadaǵy jetistikter qoǵamymyzdaǵy saıası jańǵyrtýdy jalǵastyrýǵa múmkindik berdi.  «Otan» partııa­synyń VII sezinde Elbasy elimizdi odan ári saıası jańǵyrtýdyń jańa strategııalyq baǵyttaryn aıqyndap berdi. 2004 jyldyń qarasha aıynda Demokratııa jáne azamattyq qoǵamnyń máseleleri boıynsha ulttyq komıssııa quryldy. Bul alqaly organnyń qura­myna barlyq partııalardyń, sonyń ishinde oppozısııalyq partııalardyń da basshylary engizildi. Komıssııa saıası júıeni odan ári modernızasııalaý isi boıynsha ókilettikterge ıe bola oty­ryp, sharalar belgileýdiń naqty tetigi qyzmetin atqarý kerek dep kózdeldi. Komıssııa barlyq saıası toptardyń usynystaryn talqylap, ashyq sheshim qabyldaýy kerek dep kórsetildi. Bul – mem­lekettiń lıberalızasııalaý men demokratııa­lan­dyrý jolyna túskendigin kórsetetin óte mańyzdy qadam dep qabyldandy. Ákimshilik reforma kúsh ala bastady. «Memlekettik qyzmet týraly» zań jobasy daıyn­dalyp, ol Parlamenttiń qaraýyna jiberildi. Memlekettik basqarýdyń qazaqstandyq júıesin qazirgi zamanǵy álemdik standarttarǵa jaqyn­da­tatyn taǵy bir mańyzdy qadam jasaldy: «elek­trondy úkimet» qurý týraly Jarlyqqa qol qoıyldy. Korrýpsııaǵa qarsy kúres jáne ony memlekettik organdardan alastaý – jańǵyrý mindetterin sheshýdiń basty kepili ekendigi málim. Bul arada osy máseledegi Úkimet pen Parlament ara­syndaǵy qalyptasqan yntymaqtastyq kóp jaǵ­daıdy sheshe aldy. Memlekettik qyzmetshi­lerdiń eńbekaqy­larynyń ósýi, memlekettik qyzmetke konkýrs boıynsha qabyldaý, memlekettik qyzmet erejesi men etıkasynyń engiziletini, sondaı-aq 2003 jyly qabyldaǵan zańǵa ózgeris engizý korrýpsııaǵa qarsy kúres tetikterin jetildirýge baǵyttaldy. Osynyń barlyǵy, túptep kelgende, bul úrdisti júzege asyrýǵa jaqsy negiz qalady. Memleket basshysy basty basymdyqtardyń biri azamattardyń quqy men bostandyǵyn qam­tamasyz etý bolyp tabylatynyn aıta kelip, osy baǵytta memlekettik apparattyń, birinshi kezekte quqyq qorǵaý organdarynyń: polısııa men prokýratýra jumysynyń mańyzdylyǵyn atap kórsetti. Sot júıesin jetildirýge qatysty máselelerdi saraptaıtyn arnaıy jumys toby quryldy. 19 qyrkúıekte Parlament Májilisiniń saı­laýy ótti. Qazaqstandyqtar bul saılaýda óz tańdaýyn jasady. Halqymyz saıası turaqty­lyqty, eko­nomıkalyq reformalardy jalǵas­tyrýdy jaqtap, Májilis depýtattyǵyna laıyqty degen úmit­kerlerge daýys berdi. Bul saılaý elimizdegi demokratııalyq úderisterdiń birqalypty jaǵdaıda damyp kele jatqanyn kórsetti. «Otan» partııasy halyqtyń úlken senimin ıelendi. Parlament Májilisiniń jańa quramynda partııa sheshýshi orynǵa ıe boldy. Barlyq saılanǵan 77 depýtattyń 53-i «Otannyń» ókili bolyp tabyldy (7 oryn – partııalyq tizimmen, 35 oryn – bir mandatty okrýgter boıynsha sezde resmı túrde usynylǵandar jáne 11 oryn ózin ózi usynǵandar), bul depýtattar korpýsynyń jar­tysynan astamyn qurady. 2004 jylǵy Májilis saılaýy esh qıyn­dyqsyz ótti deýge bolmaıdy. Osynaý saıası doda kezinde saılaý ýchaskelerinde uıymdastyrý­shylar tara­py­nan olqylyqtar oryn aldy. Keıbir azamattar saılaý ýchaskelerine kelgende tizimnen ózderiniń aty-jónderin taba almady. Jergilikti saılaý ýchaskeleri tarapynan ketken bul oqylyqty Ortalyq saılaý komıssııasynyń mamandary da joqqa shyǵarmaı, muny jergilikti jerlerdegi saılaý shtabtarynyń jumysy men elimizde alǵash ret qoldanysqa engizilgen elek­trondy saılaý júıesimen baılanysty dep tapty. Soǵan qaramastan, Eýropanyń Ulybrıtanııa, Fransııa, sondaı-aq saılaý júıeleri damyǵan basqa da elderden kelgen halyqaralyq baıqaý­shylar Parlament Májilisi saılanýyna qatysty oń baǵalaryn berdi. 2004 jyly Elbasymyzdyń bastamasymen qolǵa alynǵan «Mádenı mura» baǵdarlamasy halqy­myzdyń rýhanı tynys-tirshiligine tyń serpilis berdi. О́ıtkeni, elimizdegi ekonomıkalyq jáne áleýmettik reformalardyń oıdaǵydaı jú­rýi, ishki jalpy ónimniń anaǵurlym ósýi, sonyń nátı­jesinde halyqtyń ál-aýqatynyń artýy osy asa aýqymdy sharýaǵa bel sheshe kirisýge jaǵdaı jasady. Sonymen qatar, 2004 jyly tarıh, arheologııa, sáýlet jáne músin óneriniń jyljymaıtyn eskertkishterin (25 myń) saqtaý, qorǵaý, qoldaý, qalpyna keltirý jáne paıdalaný jumystary qolǵa alynyp, odan keıingi jyldary jalǵasyn tapty. Bul máselede, bárinen buryn elimiz qonaq­tarynyń joly túsetin, memleketimizdiń ónegeli ótkeni týraly durys pikir qaldyratyn nysan­darǵa birinshi kezekte nazar aýdaryldy. Mysaly, olardyń ishinde, Ońtústik Qazaq­standaǵy Arystanbab kesenesi, Qyzylorda oblysyndaǵy Asan-Ata jáne Aıqoja keseneleri, Almaty oblysyndaǵy Jarkent meshiti, Ońtústik Qazaq­stan oblysynyń Turbat aýy­lyndaǵy tarıhı-sáýlet eskertkishteri, «Áziret Sultan», «Jıde­baı-Bórli» qoryq-mura­jaı­larynyń tarıhı-sáýlet jáne arheo­logııa­lyq eskertkishteri, Mańǵystaý qoryǵy, «Orda­basy» qoryǵy jáne sol sekildi qaıtalanbas eskertkishter bar. Nátıjesinde, 100 tomdyq jınaq 4-5 jyl­dyń ishinde túgel shyǵarylyp bitti, kóptegen zertteýler júrgizilip, eskertkishter qalpyna keltirildi, arheologııalyq jumystar nátıje berip, «Berel», «Botaı» jáne basqa qorǵan­dardan tabyl­ǵan kóne tarıhı zattar halqy­myzdyń rýhanı baılyǵyna aınaldy, sóıtip, ult rýhyn kóterip, ári jaýapty ári saýapty is atqaryldy. Mundaı irgeli isti myqty memleket qana qolǵa ala alatyny belgili. Bul da bolsa Táýelsizdiktiń bir jemisi. 2004 jyldyń maýsym aıynda belgili sýretshi Erbolat Tólepbaıdyń týyndylary Parıjdegi «Espaco Miromesnil» galereıasyna qoıylyp, talǵampaz ónersúıer qaýymdy tamsandyrdy. Oǵan Fransııa astanasynda Salvador Dalı atyndaǵy Halyqaralyq alıans syılyǵy berildi. 23 qyrkúıekte Elbasy N.Nazarbaev Alma­tydaǵy rezıdensııasynda Afınada ótken XXVIII olımpııa oıyndarynyń júldegerlerin qabyldap, memlekettik nagradalarmen mara­pat­tady. Álemdegi eń úzdik boksshyǵa beriletin Barker kýbogyn alyp kelgen jalǵyz altynnyń ıegeri Baqtııar Artaevqa Prezıdent I dárejeli «Barys» ordenin tabys etti. 24 jeltoqsanda Astanada Esildiń sol jaǵalaýynda jańadan salynǵan Prezıdent rezıdensııasynyń ashylý saltanaty ótti. Onda Elbasy Nursultan Nazarbaev sóz sóılep, yqylym zamandardan ata-babamyzdyń eldiń shańyraǵy bıik bolsa eken degen asyl muraty men asqaq armanyn toǵystyrǵanda olardy árdaıym Aqordamen baılanystyrǵan eken. Endeshe, elimizdiń nyshanyndaı bolý úshin jańa ǵımarat endi Aqorda dep atalady degen toqtamyn jetkizdi. Qazaq eliniń elordasy Astana bolsa, Astanamyzdyń júregi endi Aqorda bolmaq, dedi Prezıdent. Aqordanyń saltanatty ashylý rásimine qazaq rýhanııatynyń kóshbasshylary, ulty­myz­­dyń kórnekti qaıratkerleri, aǵa býyn ókilderi Myrzataı Joldasbekov, Ábish Kekil­baıuly, Aqseleý Seıdimbek jáne de basqa elimizge tanymal adamdar qatysty. Myrzataı Joldasbekov sóz alyp, Aqor­danyń ashylýyna arnalǵan tilegin jetkizip, «...Nureke! Dalańyz egisti, Ordańyz ke­ńisti, kelisti bolsyn, jumysyńyz jemisti bolsyn. Otyrǵan ornyńyz el-jurtyńyzǵa qut, júrgen jerińiz bereke bolsyn! Basyńyzdan baǵyńyz, astyńyzdan taǵyńyz taımasyn! Halyqtyń baǵy baıandy bolsyn!» dep bata berdi. 2004 jyly Elbasymyz 300-den astam resmı is-sharalar ótkizdi, sonyń 130-ynda memlekettik organdardyń basshylarymen, eńbek­kerler­men jáne kásipkerlermen, bizdiń qoǵa­my­myzdy quraıtyn barlyq qaýym­das­tyqtyń ókilderimen kezdesti, 30-ǵa jýyǵy Qazaqstan Respýblıka­synyń ortalyq jáne jergilikti atqarýshy organdary ókilderimen ótken jınalystar, 100-den astamy sheteldik saıası jáne isker top­tardyń ókilderimen júzde­sýler, 10-y iri halyqaralyq forýmdar boldy. Bul jyly Elbasy elimizdiń 11 aımaǵyna jumys saparymen baryp qaıtty. Qostanaı, Aqmola, Qyzylorda, Aqtóbe, Batys Qazaqstan men Ońtústik Qazaqstan oblystaryna barǵan kezderinde sol aımaqtardyń aktıvterimen, eńbek ujymdarymen kezdesýler ótkizip, kóp­tegen óndiris, aýylsharýashylyq kásip­oryn­dary, áleýmettik-mádenı nysandar ju­my­symen tanysty. Elbasynyń halyqaralyq qarym-qatynasqa baılanysty jumystary óte tyǵyz da jemisti boldy, ol 13 ret shetelge saparmen shyǵyp, óz elimizde 11 shet memleketter basshylary men úkimet basshylaryn qabyldady. 2004 jyly Elbasymyz Qytaı Halyq Respýblıkasyna memlekettik saparmen bardy, Birikken Arab Ámirlikterinde, Saýd Arabııasy Koroldiginde, Grekııa men Avstrııada jáne Qytaı Halyq Respýblıkasynyń Shyńjań-Uıǵyr avtonomııalyq aýdanynda jumys sapa­rymen bolyp qaıtty. Osy jyly bizdiń elimizge memlekettik saparmen Ázirbaıjan Prezıdenti I.Alıev, Latvııa Prezıdenti V.Vıke-Freıberga, resmı saparmen Reseı Federasııasynyń Prezıdenti V.Pýtın, Aýǵanstan Islam Respýblı­kasynyń Prezıdenti H.Karzaı, Norvegııa Koroldiginiń Premer-mınıstri K. Bondevık, Estonııa Prezıdenti A.Rıýtel, Cheh Respýblı­kasynyń Prezıdenti V. Klaýs jáne jumys saparymen Ispanııa Koroli Hýan Karlos I kelip ketti. Elbasynyń bul jylǵy syrtqy saıasatqa baılanysty qyzmeti Qazaqstannyń halyq­aralyq bedelin nyǵaıtýǵa, TMD elderi ynty­maqtastyǵyn keńeıtýge, onyń ishinde Reseı Federasııasymen, AQSh-pen qarym-qatynasty tereńdetýge, Qytaımen turaqty jáne dostyq qatynastardy nyǵaıtýǵa, sondaı-aq Eýro­odaqpen ózara tıimdi saýda-sattyq pen yqpal­dasty odan ári keńeıtýge baǵyttaldy. Qazaqstan lańkestik, dinı ekstremızm, esirtki trafıgimen kúres úderisterine zor úles qosty. Azııadaǵy ózara is-qımyl jáne senim sharalary jónindegi keńestiń (AО́SShK) maqsattaryn iske asyrý, aımaqtyq, ujymdyq qaýipsizdikke baılanysty áreketterdi qalyp­tasyp otyrǵan jaǵdaıǵa beıimdeý jumystary odan ári jalǵastyryldy. Memlekettik ıntegrasııalyq saıasattyń sheńberinde Biryńǵaı ekonomıkalyq keńistik (BEK) qurýǵa arnalǵan máselelerdi sheshýge asa úlken kóńil bólinip, Eýrazııalyq eko­nomıkalyq qaýymdastyqtyń (EýrAzEQ), Shan­haı ynty­maq­tastyq uıymynyń (ShYU) jáne Ortalyq Azııa yntymaqtastyq uıy­mynyń (OAYU) jumystaryn jandandyrý men qar­qyndatýǵa baǵyttalǵan is-sharalar jandan­dyryldy. * * * Osy maqalany daıyndaý barysynda basy­lymdarda shyqqan 2004 jylǵy barlyq máli­met­terdi zerdelep, bir ǵana jyldyń ishinde El­basynyń atqarǵan álemdik, eldik, aımaqtyq isterimen tanysyp, qaıran qal­dym. Sonshama aý­maqty is-sharalardy taban­dylyq­pen iske asy­ryp, olardyń oryndalý sapasyn qa­daǵalap, nátıjelerin taldaýdan ótkizip jáne baǵalap, odan kerekti qory­tyndylar jasap, ony ishki já­ne syrtqy saıasatta der kezinde eskerip, elin kún demeı, tún demeı 20 jyl boıy bıik maq­sattarǵa jeteleýden talmaǵan Elba­synyń aqyl-para­satyna, daryndylyǵy­na, iskerligine, qaı­ratyna, jigerine, otan­shyl­dy­ǵyna jáne an­tyna beriktigine tánti boldym. Alladan Prezıdentimizge kúsh-qýat berip, maq­satyna jetkize gór dep tiledim. Erjan ISAQULOV, Qazaqstan Respýblıkasy Parlamenti Májilisiniń depýtaty, saıası ǵylymdar doktory.