Kóńilge qonymdy

Osydan bir jarym jyldaı bu­ryn elge kóship kelisimen ot­ba­­sy­myzdaǵy eresekter úshin de, shetelde erjetken balalarym úshin de teledıdar aıdynynan tá­lim bolar­lyq ulttyq habar­lardy izdeı bas­ta­dyq. Sóıtip, «Elarna», «Qazaq­stan», «Asyl arna», «Habar» arna­larynan ta­nymdyq negizdegi talaı qyzyqty dúnıelerdi taptyq ta. Ásirese «Asyl arnadan» rýhanı shóli­mizdi qandyrarlyq ıgilikterge keziktik. «Asyl arnanyń» eń basty asyl muraty, Islam qaǵıda­laryn bas­shy­lyqqa ala otyryp, el birligin, Otan irgesiniń my­ǵym­dyǵyn, qo­ǵam­nyń bútindigin ulyqtaý desek, pen­desiniń Alla­ǵa degen mahab­ba­tyn jáne sodan týyndaıtyn adam­dar­dyń júre­gindegi bir-birine degen ózara baýyrmaldyq, súıispen­shilik, otansúıgishtik sezimderin te­reń­dete túsýge bul telearnanyń qo­syp jat­qan úlesi mol desek, ol artyq aıtqandyq emes. Otansúıgishtik demekshi, arna óz jumysyn bastaǵan kezde Qazaq­stan­ǵa kórshiles keıbir elderden ty­nysh­tyq ketip, birligi­niń berekesi qash­qan kez edi. «Asyl arna» dál sol kezeńde bir­neshe arnaıy jobalar ázir­lep, kórermenderine derekti fılmderdi qos tilde usyna bildi. Onyń biri «Búlik», «Smýta», ekinshisi «Brat, nam ne nýjna fıtna!» degen habarlar bola­tyn. Ol habarlarda saıasat­taný­shy mamandar men dinı qaırat­kerler Qazaq­stan­daǵy dástúrli dinderdi damyta otyryp, alaıda el birligine, ha­lyqtyń ju­myl­ǵan judyryqtaı tutastyǵyna nuqsan keltiretin kú­mán­di dinı aǵym­dar men sekta­lar­dyń qyz­metin shekteý týraly óz oılary­men bólis­ti. Sektalar yqpa­ly­nan el azamat­taryn rýhanı ja­ǵy­nan qorǵaýǵa «Asyl arna­nyń» kúsh salatyny baıqalyp turdy. Aıryqsha aıtqym keletin taǵy bir jaıt: arna jýrnalısteri óz pikirlerin ózgege kúshtep telimesten, shynaıy túrde bardy bardaı etip, tereń ımanǵa negizdelgen kásibı sheberlikpen naqty derekterdi usy­­na bildi. Budan ózge «Din – ult­tyń tiregi», «Ekstremızm», «Radıkalızm», «Hızbýt Tahrır» sııaq­ty habarlar da erekshe esimde qalyp­ty. «Otandy súıý – ımannan» degen paı­ǵam­bary­myz Muhammed sallalahý áleı­hı ýássalamnyń qaǵıdaly sóz­derin ar­naıy dinı aıdarlarymen qatar osyndaı iri telejobalary arqyly da egjeı-tegjeıli túrde taldap, túsin­dirip keledi. Qarapaıym áıel-ana retinde maǵan arnanyń «Shýaqty analar», «Iman gúli» atty aıdarlarmen beriletin habarlary aıryq­sha unaı­dy. Otbasynda ımandy­lyqqa negizdelgen yntymaq pen bereke bol­ma­ıyn­­sha bárimizge ortaq úlken Ota­ny­­myz­da da ty­nyshtyqtyń or­nyǵa qoıýy ne­ǵaıbyl. Osyny bas­shy­lyq­qa al­ǵan arna qyzmetkerleri aq das­tar­qan basynda ártúrli jas­taǵy, túrli áleýmettik deńgeı­degi ana­lar­dy áń­gimege tartady. Bala­larǵa arnalǵan «Bal-ıman», «Biz – musylman bala­myz» jáne «Hochý znat» aıdarlary da jylylyqqa toly. Onyń «Ata-anam aıtady» atty bóliminde bala tárbıesindegi áke-shesheniń róli basa kórsetilýde. Sebebi, bul dúnıede áke-sheshesine tereń qurmet kór­se­tip, olar o dú­nıe­lik bop ketkende sońynan duǵa baǵyshtap otyratyn salıqaly ur­paq tárbıeleý úshin ata-ana sózi­men ǵana emes, búkil is-áreketi­men, tu­tas bol­mysymen úlgi-ónege bola bilýi kerek. Arnanyń bir aıtpaǵy – osy. Taǵy bir aıta ketetin jaǵdaı, arnanyń dinı-aǵartý maqsatyna ar­nal­ǵan habarlary da óziniń ıslam­dyq tereń bilimge negizdele ári qa­ra­pa­ıym tilmen jetkizilýi sebepti úlken­dermen qatar eresek balalar úshin de birdeı qyzyqty jáne tú­si­nikti dep oılaımyn. My­saly, «Assá­lámý­ǵa­leı­kým!», «Islam nury», «Din – diń­gek», Besinshi paryz», «Quran oqyp úıre­neıik» degen aıdarlardyń júr­gizý­shileri kórermenine aqyl aı­typ áýre bolmaıdy. Kórermen­derdiń kó­ńil túkpirlerinde buǵan deıin bu­ǵyp jatqan kórkem oı­laryna qozǵaý sala­dy. «Men bul dúnıege ne úshin keldim? Qaıda bet aldym? Erteńgi kúnim ne bolmaq?» degen tektes jan dúnıe­sin mazalaǵan nebir soqtaly saýal­daryna habar barysynda dá­ıek­ti jaýap tapqandaı bolady. Áń­gi­me erkin sıpatta bolǵandyqtan qory­tyndyǵa kórermenniń ózi keledi. Keıde qara­paıym musylman jurt­shylyǵy ara­synda «Imamdar qur­ǵaq aqyl aıtyp ketedi, sondyq­tan biraz sózderi júre­gimizge jete bermeıdi» degen pikirler de aıty­lyp jatýshy edi. Al «Asyl arnada» sóz alǵan din qaıratkerleri men ǵalymdar kórermen qaýymmen syr­­las­qandaı kúıde áńgime júr­gize­tin­dikten, uıyp tyńdap qala­tyny­myz shyndyq. Kórermen retinde taǵy bir ta­ǵatsyzdana kútip, rahattana qa­raı­tyn habarlarymnyń biri – el shejiresine, týǵan jer tarıhyna ar­nal­ǵan baǵdarlamalar. «Babalar – asyl da­nalar», «Babalar jo­ly­men», «Haq­pen qaýyshý» sııaq­ty aı­darlar Islam órkenıetinde ómir súrgen elimizdiń on tórt ǵasyrlyq tarıhyn naqty tul­ǵa­lar ómirimen astastyra otyryp, qyzyqty baıandaıdy. Tarıhı tul­ǵalar qatarynda uly Abaı­dyń ákesi Qunanbaı qajy ja­ıyn­­daǵy derekti fılmge erekshe toqta­lyp ótkendi jón kórip otyrmyn. Nege deseńiz, onda Qunanbaı qajy jaıly shyndyq jalpy jurt­qa ashyq aıtylady. Bir sóz­ben túıip aıtsam, «Asyl arna» el tirligine qatysty nebir saýap­ty ister atqar­ǵan. Qunan­baı qa­jynyń da, jazý­shy Muhtar Áýezov­tiń de ult­jandy, azamat­tyq bolmystaryn arshı bilgen, arashalaı alǵan. Bul úshin arna qyzmetkerlerine «Alla razy bol­synnan» basqa aıtarymyz joq. «Dostyq shańyraǵy», «Pod shan­rakom drýjby» degen aıdarlar arqyly beriletin habarlar da kó­ńilge ábden qonymdy. Qa­zaqtyń keńpeıildigi, qonaq­jaı­lylyǵy ha­qyn­da óziń aıt­qannan góri sol qa­sıet­terdiń sharapatyn kórgen ózge ult ókilderiniń aǵy­nan jaryla baıan­daýy bir ǵanı­bet emes pe?! Ar­na jýrnalıs­teri­niń alǵysy sheksiz sondaı jandardyń pikirlerin ora­ıyn keltirip, sátimen berip otyrýy quptarlyq jáıt. Ásirese, ıngýsh ultynyń ókili Jábireıl Arsamakov degen azamattyń júrek­jardy pikiri qazaqty ǵana emes, kez kelgen ıman­dy kórermendi tebirentkendeı eken. Qazaqstan­dy óziniń týǵan eli, ósken jeri, qımas Otany dep esepteıtinin tolqı tura jetkizgen ol bir kezderi, kózi tirisinde ákesiniń jıi aıtatyn mynandaı pikirin de esine aldy. Shıetteı bala-shaǵa­symen qorjyn tamdarynyń bir bólmesine tyǵy­lyp, elinen aıda­lyp kelgen baýyr­lardyń otba­sy­na kelesi bólmesin bosatyp berip, ózderi isher asqa ja­rymaı otyrsa da olarmen qolyn­daǵy bir úzim nanyn bólisip jegen qazaqtyń márttigin Jábireıldiń ákesi udaıy aıtyp otyrǵan eken. «Qazaqtarmen syıysyp tura al­ma­ǵan jan óz otbasyna da syı­maıdy», – deıdi eken ol kisi. Mun­daı pikirlerdi jıi berip turý­dyń mańyzy zor. Nurlytaı ÚRKIMBAI.