Parasat ıesi

«Eńbekke ıkemdi bolsań – elińe súıkimdi bolasyń» degen dana sóz bar halqymyzda. Bul «Tar jol, taıǵaq keshýden» ótken hal­qymyzdyń ómir fılosofııasynan alynǵan shyndyq. Osyndaı el qurmetine bólengen jany jaısań, júregi darhan, peıili keń, kó­ki­regi kóktem azamattar bizdiń orta­myzda kóptep sanalady. Solar­dyń biri – Rahmanáli Ábdiqa­dyr­uly Ábdiqadyrov. Osynaý para­sat­ty azamattyń búkil ómiri, eli úshin atqarǵan qyzmeti aýdan jurt­shylyǵynyń kóz aldynda ótip keledi. Sondyqtan da el qur­metine bólengen, parasat ıesi bú­ginde «T.Rysqulov aýdanynyń qur­metti azamaty» atanyp otyr. Ol qaı jerde júrse de, qandaı qyzmettiń tizginin ustasada da bilimi men biliktiliginiń arqasynda qolǵa alǵan sharýasyn dóńgeletip alyp ketetin ór minezdi ójet jan. Parasat ıesiniń erekshe qasıe­ti ol kópshilikti qandaı máselege bolsyn ılandyra biledi, ózekti nárseni naqtyly faktilermen dá­leldep, kókeıge qondyryp, kim­niń bolmasyn kózin jetkizip aıta beltindigi o bastan boıyna sińgen asyl qasıet. Mundaı asyl qasıet, órshil minez, sheshendik til Rahmanáli Áb­­di­qa­dyrulyna qaıdan daryǵan deı­tin bolsaq onyń áje áldıimen bo­ıy­na juqqanyn baıqaımyz. Sha­­ǵyn aýyl­daǵy sharýa otba­syn­da 1951 jyly dúnıege kelgen ol bú­ginde alpys­tyń asqaryna shy­ǵyp otyrǵan atpal azamat, bilikti bas­shy, adamgershiligi mol qasıetti jan. Mektep qabyrǵasynda júrgen keziniń ózinde armanshyl bozbala bilim qýyp Almatyǵa baryp jo­ǵary oqý ornyna tústi. 1972 jy­ly Qazaqtyń Eńbek Qyzyl Tý ordendi aýyl sharýashylyǵy ınstı­tý­tyn támamdap ǵalym-agronom degen mamandyq alyp shyqty. Keý­desine dıplom qysqan jas maman armanyn áýkelep ushyrǵan, kindik qany tamǵan Kókdónenge qaraı jol tartty. – Biz sol jyly bir aýyldan alty jas jigit joǵary oqý ornyn bitirip, dıplomdy maman bolyp oraldyq, – dep eske alady sol jyl­dardy Rahmanáli Ábdiqa­dyr­uly, – bizdi týǵan aýyl ystyq yqylaspen qushaq jaıa qarsy aldy. Muhametberdi Shaharov kol­­hoz­ǵa gıdrotehnık bolyp ornalas­sa, Útildá Toıǵanbekov egis sala­synyń agronomy boldy. Marqum Jylqybaı Arpabekov ekonomıst bolsa, О́zbek Ábdiqaıymov sha­rýa­shylyq jóndeý sheberhanasy­nyń meńgerýshisi, al Erǵazy Shá­ri­phanov zootehnık bolyp ju­mys­qa kiristi. Barlyǵymyzdyń jas­tyq jigerimiz boıymyzda, al­ǵan bilimimiz sanamyzda, iske belsene aralastyq. Biz sekildi eńbek jolyn jańa bastaǵan jas ma­man­dardy kolhoz óndirisiniń iri uı­ym­dastyrýshysy, jastar qam­qor­shy­sy, bilikti basshy, parasatty azamat Bektenbaı Qoıshymanov aǵa­myz talabymyzdy taýdaı etip, jú­regimizge úmit otyn jaǵyp or­yn­dy tárbıeleı bilgendigin bú­gin­de men maqtanyshpen aıta alamyn. Iá, ol kezde Lenın atyndaǵy kolhozda úlken basshy kadrlary qalyptasqan bolatyn. Bas agronom Ásilbek Aıazbaev, partııa uıy­mynyń hatshysy Kelgenbaı Baımoldaev, bas esepshi Qa­nym­bek Seı­­dahmetov sekildi atpal azamattar jas mamandardy tár­bıe­lep, durys eńbek etýge baýlı bildi. Osynyń nátıjesinde olar ós­ti, myqty maman bolyp qa­lyp­tas­ty, basshylyq qyzmetke joldama alyp, atqa minip tizgin ustady. Jalyndap turǵan jas jigittiń iskerligin baıqaǵan aýdan basshy­lary 1974 jyly Máskeýge tikeleı baǵynatyn oblys kólemindegi birden-bir irgeli sharýashylyq – sol kezdegi №97 Lýgovoı jylqy zavodyna agronom etip taǵaıyn­dady. Ol kezde zaýyttyń egistik kólemi aýdanda 1-shi oryn alatyn. Osy jerde týǵan aýylynan tá­lim-tárbıe alyp, tájirıbe jı­naq­tap úlgergen jas maman sha­rýashy­lyq­tyń aýyspaly egis júıe­sin engizý, ár gektardan alynatyn ónim mól­­she­rin arttyrý jóninde kóp is tyn­dyrdy. Isker basshy, bilimdi azamat Ivan Afanasevıch Fınkodan kóp úırendi, úlken saıası jetekshi Nárezim Daýbaevtan sabaq aldy. Sol sabaq, sol tárbıe Rahmanáli Ábdiqadyrulyna kúni búginge deıin baǵdarsham bolyp keledi. – Partııa uıymynyń hatshysy Nárezim Daýbaev aǵamyz 1975 jyldyń kúzinde aýdandaǵy eń irgeli sharýashylyq – «Alǵabas» sov­hozyna dırektor bolyp taǵaı­yn­daldy, – dep eske alady Rah­manáli Ábdiqadyruly sol jyl­dar­dy, – artynsha men osy sov­hoz­ǵa bas agronom bolyp taǵaı­yn­daldym. 24 jastaǵy qylshyl­daǵan kezim. Egin salyp, qyzylsha ósirip bel sheshpeı eńbek ettim. Osynyń nátıjesinde sovhoz 1978-1979 jyldary memleketke qata­ry­nan 1 mıllıon puttan astyq tap­syryp otyrdy. Sharýashy­lyq­qa sol kezdegi respýblıka bas­shy­sy Dinmuhamed Ahmetuly Qonaev kelip sovhozdyń tynys-tirshili­gine joǵary baǵasyn berdi. Bul jyldar meniń ómirimniń eń bir qýanyshty sátteri dep bilemin. Sovhozǵa kelgen jas maman Rah­manáli Ábdiqadyruly egis sa­la­syn joǵary deńgeıge kótere bil­di. Ideıalyq sanasy joǵary jas mamannyń iskerligin, uıym­das­tyrýshylyq qabiletin baıqa­ǵan aýdan basshylary ony 1980 jyly «Jańaturmys» kolhozyna partııa uıymynyń hatshysy etip jiberdi. Bul jerde de Bazarbaı Súleı­me­nov, Tamataı Senbıev, Áz­im­han Nurtaev, Jahanger Myr­zalıev sekildi bilikti adamdarmen qyzmet­tes bolǵan jas saıası jetekshi aý­yl­dyń áleýmettik-máde­nı ómirin jaq­sartýǵa, jastardyń bos ýaqytyn mándi ótkizýge úlken úles qosqan­dyǵyn osy kúnde aýyldyń kónekóz adamdary jyr qylyp aıtyp otyrady. Odan 1986-1988 jyl­da­ry aýyl sharýa­shylyq salasy kó­lemdi aýdandyq partııa komıteti­niń aýylsharýa­shy­lyq bólimine basshylyq ja­sady. Aýdan kóle­min­de partııalyq jumystyń qyry men syryn te­reń ıgerýde úlken qamqorshy bol­ǵan bilikti saıası qyzmetkerler sol kezdegi aýdan­nyń birinshi bas­shylary Álmuhan Isa­­hovty, Tur­synhan Músirálıevti jáne bıýro múshesi Qambarbek Imanalıevti meniń ustazdarym­nyń ustazy dep Rahmanáli Ábdi­qadyruly árqa­shan maqtan tutady. Elimiz egemendik alyp, Prezıdenttik basqarý júıesi engizilgen tusta alǵashqy qıyndyqtardyń kóp bolǵandyǵy eshkimge jasy­ryn emes. Osy kezde sharýasy shaı­qalyp, moraldyq-psıholo­gııa­­lyq ahýaly qıyndap ketken Abaı atyndaǵy kolhozǵa Rahmanáli Áb­diqadyruly tóraǵa bolyp saı­lan­dy. Buǵan deıin ómirlik táji­rı­besi bar adamdardan tálim-tárbıe alyp, sharýashylyq óndirisiniń qyr-syryn meńgerip, ıdeologııa­lyq jaǵynan shyndalǵan jas jigit isi quldyrap ketken sharýa­shy­lyqty tez arada kóterip ozattar qataryna qosty. Jas basshynyń iskerliginiń arqasynda qyzylsha egistiginiń kólemi ulǵaıyp, odan alynatyn ónimder molaıa tústi. Mal sharýashylyǵy óz tóli esebinen óse bastady. Eń bastysy – qym-qıǵash ózara aıtysyp ja­ta­tyn aýylda yńtymaq ornady, birlik nyǵaıdy, alańsyz jumys atqarýǵa psıhologııalyq ahýal qa­lyptasty. Munyń barlyǵy da bilikti basshynyń adamgershilik qa­sıetiniń, uıymdastyrýshylyq qa­biletiniń jemisi ekendigi daýsyz. Odan keıin de túrli basshylyq qyzmetterdiń tizginin ustap kele jatqan Rahmanáli Ábdiqadyruly árdaıym bıik belesterden kóri­nip keledi. Onyń eli men jerine siń­­gen eńbegi eleýsiz emes. Aýdan­nyń qurmetti azamaty, «Qurmet belgisi» ordeniniń ıegeri, el senimine ıe bolyp, 1999-2003 jyl­da­ry aýdandyq máslıhattyń depý­ta­ty bolǵan jan. Al irili-usaqty alǵan marapattaýlary ózinshe bir tóbe. Aýdanyna syıly, eline qadir­li Rahmanáli Ábdiqadyruly 2003 jyldan T.Rysqulov aýdanynyń áleý­mettik-ekonomıkalyq órken­de­ýine birshama úles qosyp, aý­dan­nyń aýylsharýashylyq sekto­ryna ınvestısııa tartýda búgingi kúnde ózi basqaryp otyrǵan «Qu­lan-Dán» qarjylyq mekemesiniń atqaryp otyrǵan aýqymdy isterine halyq rızashylyǵyn bildirýde. Ol jan jary Kelsin Qadyr­qyzy ekeýi altyn asyqtaı bes ul-qyzdy tárbıelep ósirip, úlken shańyraqtyń tútinin túzý shyǵa­ryp otyrǵan úlgili otbasy. Aza­mat­tyq kelbetin saqtap ózi bas­qaryp otyrǵan ujymnyń, aýdan turǵyndarynyń syı-qurmetine bó­­lenip júrgen zamandasymyz, bi­likti basshy Rahmanáli Ábdiqa­dyr­uly mine, osyndaı jan. Tursynhan JAMANBAEV, Qazaqstan Jýrnalıster odaǵynyń múshesi.