Ulttyq Bank habarlaıdy, túsinikteme beredi, túsindiredi
«Senim», «TAIB Qazaq banki» EB, «Al Hilal» jáne «Kredıt Altyn» tórt qazaqstandyq banktiń lısenzııalaryn ýaqytsha toqtatý – Qarjy naryǵyn jáne qarjy uıymdaryn retteý men qadaǵalaý agenttiginen (QQA) qaıta ózgertilgen jáne Ulttyq Banktiń quramyna kirgen Qazaqstan Respýblıkasy Ulttyq Bankiniń Qarjy naryǵyn jáne qarjy uıymdaryn baqylaý men qadaǵalaý jónindegi komıtettiń (QQK) birinshi rezonansty qadamy. Táýekelderdi barynsha azaıtýǵa jáne tek jekelegen qarjy ınstıtýttarynda ǵana emes, sondaı-aq praktıkada iske asyrylatyn barlyq qarjy júıelerinde turaqtylyqqa jaǵdaı jasaýǵa beıimdelgen aldyn alý sharalarynyń baǵyty naryq úshin ábden anyq eskertý. Jáne barynsha qatań eskertý.
Eske sala keteıin, atalǵan bankterdiń alǵashqy úsheýi boıynsha QR UB Basqarmasy bank jáne ózge de operasııalar júrgizýge, atap aıtqanda depozıtter qabyldaýǵa, úsh aı merzimge jeke tulǵalardyń bank shottaryn ashýǵa lısenzııalar qoldanýyn toqtatý týraly qaýlylar qabyldaǵan bolatyn. «Kredıt Altyn» banki boıynsha depozıtter qabyldaýǵa, úsh aı merzimge zańdy tulǵalardyń bank shottaryn ashýǵa sanksııalar engizildi. QQK habarlarynan anyqtalǵandaı retteýish sharalary bank holdıngteriniń nemese bankterdiń 25 paıyzynan astam daýys berilgen jáne ornalastyrylǵan aksııalaryn tikeleı ıelengen bankterdiń iri qatysýshylary – jeke tulǵalardyń banktiń menshik kapıtalyn ulǵaıtý jóninde QQA basqarmasynyń 2008 jylǵy 2 qyrkúıektegi № 140 qaýlysynyń talaptaryn oryndamaýlarynan týyndaǵan bolatyn.
QQA-nyń is-áreketi ásirese syrtqy qarjylyq qaýip-qaterdiń kúsheıýine qaraı qadaǵalaýdyń jumsartylýyn kútýge bolmaıtynyn kórsetti. Bul qataldyqty QR Ulttyq Banki de maquldaýda. Muny «Egemen Qazaqstan» gazetindegi óz suhbatynda QR UB Qarjy naryǵyn jáne qarjy uıymdaryn baqylaý men qadaǵalaý jónindegi komıtettiń tóraǵasy Qýat QOJAHMETOV rastady.
Eger retteýish talaptary oryndalmasa
– Qýat Bákiruly, sanksııa barynsha qatań qoldanyldy. Toqsanynshy jyldardyń ekinshi jartysyndaǵy júıeni ońtaılandyrýdy, qaıta qurylymdaýdy aıtpaǵanda, buryn qarjy ınstıtýttaryn mundaı «tolaıym» jáne ashyq jazalaýdyń bolǵany meniń esimde joq. Qaýlynyń tujyrymdalýyna túsinik berińizshi jáne Qarjy qadaǵalaý komıteti qarjy ınstıtýtynyń lısenzııasyn qandaı negizder boıynsha keri qaıtarýǵa nemese toqtatýǵa quqyly bolatynyn túsindirseńiz.
– Elimizdiń qoldanystaǵy zańnamasynda kózdelgen erekshe jaǵdaılarda sanksııa qatań qoldanylady. Lısenzııany keri qaıtarý nemese toqtatý týraly sheshimdi Komıtettiń bergen qorytyndysy negizinde Ulttyq Bank Basqarmasy qabyldaıdy. Eger qazirgi naqty jaǵdaı týraly aıtar bolsaq, onda tujyrymda bankterdiń menshik kapıtaldyń eń tómengi mólsheri boıynsha retteýish talaptaryn oryndamaǵany barynsha anyq aıtyldy. Bul rette retteýishte bank júıesin kapıtaldandyrýdy nyǵaıtý baǵyty tipti 2008 jyldyń ózinde-aq belgilengen bolatyn. Sonymen, 2008 jyldan bastap ekinshi deńgeıdegi bankter kapıtalynyń eń tómengi mólsherine talaptardy kezeń-kezeńimen ulǵaıtý júrgizilýde. Joǵaryda atalǵan bankter belgilengen merzimge kapıtaldyń qajetti mólsherin qalyptastyra almady.
Basqa qarjy ınstıtýttarynyń – jınaqtaýshy zeınetaqy qorlarynyń jáne saqtandyrý kompanııalarynyń lısenzııalaryn toqtatý nemese keri qaıtarý negizderine qatysty aıtar bolsaq, onda olar da sondaı-aq qoldanystaǵy zańnamada jazylǵan. Sonymen, lısenzııalardyń qoldanylýy, onyń ishinde ýákiletti organnyń qoldanǵan yqpal etýdiń shektelgen sharalarynyń talaptaryn oryndamaǵan, prýdensıaldyq normatıvterdiń jáne normatıvtik quqyqtyq aktilerde belgilengen ózge de mindetti saqtalatyn normalar men lımıtterdiń talaptaryn saqtamaǵan jaǵdaılarda alty aıǵa deıingi merzimge toqtatylýy múmkin.
Lısenzııalarynyń qoldanylýy toqtatylǵan jınaqtaýshy zeınetaqy qorlary jáne saqtandyrý (qaıta saqtandyrý) uıymdary belgilengen merzimde toqtatylý sebepterin joımaǵan jaǵdaıda jáne zańnamalyq aktilerde belgilengen ózge de negizder boıynsha ýákiletti organ olardy lısenzııalarynan aıyrýǵa quqyly.
Biz lısenzııalardy toqtatýdyń jáne keri qaıtarýdyń aqyrǵy shara ekendigin túsinemiz, alaıda sońǵy álemdik qarjy daǵdarysy retteýishterdi olardyń oryndalýyna tek talap pen baqylaýdy kúsheıtip qana qoımaı, basyp ozýǵa áreket jasaýǵa, aldyn alý sharalaryn qabyldaýǵa májbúr etti. Ásirese syrtqy jaǵdaı bosańsýǵa múmkindik bermeıdi.
Júıeniń tıimdiligin arttyrý maqsatynda
– Naryqta Komıtettiń Ulttyq Bank quramyna kirýi, búgingi kúnderi óte myqty mártebesi men pozısııasy Qarjy qadaǵalaý komıtetiniń baqylaý-qadaǵalaý fýnksııasyn jáne onyń ókilettigin kótere tústi degen pikir bar.
– Bul pikirmen kelisemin. Tek Memleket Basshysyna baǵynatyn Ulttyq Bankte – bir memlekettik organda barlyq qadaǵalaýshylyq, baqylaýshylyq jáne retteýishtik fýnksııalardyń shoǵyrlanýy bul búgingi kúnniń talabyna saı qabyldandy jáne eldiń qarjy sektoryn uzaq merzimdi damytýǵa baǵyttaldy.
QR Prezıdentiniń aǵymdaǵy jyldyń 12 sáýirindegi «Qazaqstan Respýblıkasynyń qarjy naryǵyn memlekettik retteý júıesin ári qaraı jetildirý týraly» Jarlyǵyna atap aıtqanda, qarjy naryǵyn memlekettik retteý júıesiniń tıimdiligin arttyrý maqsatynda qol qoıylǵan bolatyn. Soǵan sáıkes Almaty qalasyndaǵy óńirlik qarjy ortalyǵynyń qyzmetin retteý agenttigi men Qarjy qadaǵalaý agenttigi taratylyp, olardyń fýnksııalary men ókilettikteri Ulttyq Bankke berildi. Sonan soń aǵymdaǵy jyldyń 18 sáýirinde Memleket Basshysy «Qazaqstan Respýblıkasy Ulttyq Bankiniń keıbir máseleleri týraly» Jarlyqqa qol qoıdy, soǵan sáıkes QR UB qurylymynda Qarjy naryǵyn jáne qarjy uıymdaryn baqylaý men qadaǵalaý jóninde jáne AО́QO damytý jóninde eki komıtet qurylǵan bolatyn.
Aǵymdaǵy jyldyń 28 sáýirinde QR UB Dırektorlar keńesiniń qaýlysymen bekitilgen Qarjy naryǵyn jáne qarjy uıymdaryn baqylaý men qadaǵalaý jónindegi komıtet týraly erejege sáıkes QQK Ulttyq Banktiń vedomstvosy bolyp tabylatyn respýblıkalyq memlekettik mekeme retinde belgilendi. Bul rette buryn QQA men Ulttyq Bank tyǵyz baılanysta jumys istegenderin eske salǵym keledi. Biraq ózara kúsh-jiger jumsaý jáne qurylymdardy biriktirý sheshimine daǵdarys kezeńinde qarjy naryǵyndaǵy edáýir álsireı bastaǵan ahýaldyń ózi túrtki boldy. Sondyqtan daǵdarys kórinisteri údeı bastaǵan 2008 jyldyń ózinde-aq QQA fýnksııasy men ókilettigi kúsheıtilgen bolatyn. Bul jyldary zańnama aýysyp otyratyn realııalar: naryqqa qatysýshylardyń jaýapkershiliginiń arttyrylýy, retteýishtiń ókilettiginiń nyǵaıtylýy esepke alyna otyryp jetildirilgeni bárimizdiń esimizde.
Negizgi basymdyqtar jáne ókilettikter týraly
– Sáýirdegi qaıta uıymdastyrýdan keıin Komıtet taratylǵan QQA-nyń fýnksııalaryn saqtap qaldy ma nemese olardy Ulttyq Bankpen qaıta bólisý júrgizildi me?
– Komıtet negizinen QQA ókilettikteriniń sabaqtastyǵyn, fýnksııalaryn saqtaıdy jáne sondaı-aq qarjy qyzmetterin tutynýshylardyń zańdy múddelerin qorǵaýdy qosa, qarjy júıesi qyzmetiniń turaqtylyǵyn, bank, saqtandyrý júıelerin, baǵaly qaǵazdar naryǵyn, jınaqtaýshy zeınetaqy júıesin qamtamasyz etý boıynsha memlekettik saıasatty iske asyrady.
Búgin QQK qurylymynda 290 adam jumys isteıdi. Komıtettiń negizgi fýnksııalary – qarjy naryǵyn jáne qarjy uıymdaryn baqylaý men qadaǵalaý. Alaıda qarjy naryǵyn jáne qarjy uıymdaryn baqylaý men qadaǵalaý fýnksııasy qazir Ulttyq Banktiń quzyretinde tur. Tıisinshe keıbir kadrlyq oryn aýystyrýlar, almastyrýlar bolyp ótti. QR UB Dırektorlar keńesinde bekitilgen erejege sáıkes Komıtet óz qyzmetinde qarjy naryǵynyń jáne qarjy uıymdarynyń qarjylyq turaqtylyǵyn qamtamasyz etý jáne tutastaı alǵanda halyqtyń jáne ekonomıka sýbektileriniń júıege degen senimderine qoldaý kórsetý, qarjy qyzmetterin tutynýshylardyń quqyqtary men zańdy múddelerin qorǵaýdyń tıisti deńgeıin qamtamasyz etý sııaqty negizgi maqsattardy basshylyqqa alady. Bizdiń basty basymdyǵymyz – qarjy qyzmetterin tutynýshylardyń quqyqtary men zańdy múddeleriniń jáne olardy qorǵaýdyń buzylýyn bolǵyzbaý jóninde sharalardy iske asyrý ekendigin taǵy da atap ótkim keledi. QQK-niń taǵy bir mindeti – qarjy naryǵynda adal básekelestikti qoldaýǵa baǵyttalǵan qarjy uıymdarynyń qyzmeti úshin teń quqyly jaǵdaı jasaý. Atap aıtqanda Komıtettiń mindetine adal básekelestik qaǵıdatynda qarjy uıymdarynyń jumys isteýi úshin teń jaǵdaılar jasaý; olardyń qyzmetin qadaǵalaýdyń standarttary men ádisteriniń deńgeıin kóterý, olar qabyldaǵan mindettemelerdiń ýaqtyly jáne tolyq oryndalýyn qamtamasyz etý jóninde sharalar kiredi.
– Komıtettiń qazirgi ókilettikteri qandaı?
– Biz birinshi kezekte qarjy naryǵynda qyzmetti júzege asyrýǵa QQK-nyń ruqsat berý ókilettikteri týraly aıtar edik. Atap aıtqanda, Komıtet qarjy uıymdaryn ashýǵa, qaıta uıymdastyrýǵa, qarjy uıymdaryn taratýǵa, iri qatysýshy jáne holdıng mártebesine ıe bolý kelisimine, qarjylyq qyzmetti júzege asyrýǵa lısenzııanyń qoldanylýyn jańartýǵa ne lısenzııadan aıyrýǵa jáne basqa qujattarǵa ruqsat berý máselelerin Ulttyq Bank basqarmasynyń qaraýy úshin qorytyndy ázirleıdi. QQK-nyń bul ókilettikterdi iske asyrýynyń mysaly – jaqynda tórt qazaqstandyq bank lısenzııalarynyń toqtatylýy bolyp otyr.
Sondaı-aq Komıtet qarjylyq qyzmetti júzege asyrýǵa lısenzııalar, qarjy uıymdarynyń basshy qyzmetkerlerin taǵaıyndaýǵa kelisim beredi, qarjy uıymdarynyń quryltaıshylyq qujattaryna kelisedi. Komıtet akkredıtasııalaýdy júzege asyrady jáne qarjy ortalyǵynyń baǵalaýshylaryn jáne qatysýshylaryn akkredıtasııalaý týraly kýálik beredi.
Tıimdi, úzdiksiz, kóp deńgeıli baqylaý
– Komıtette baqylaý men qadaǵalaý fýnksııasy saqtalǵan. Alaıda olardy iske asyrýdyń tıimdiligi týraly másele sol qalpynda tur. Bile tura ádeıi anyq emes eseptilik bergen jáne kásibı aýdıtorlardy, reıtıngtik agenttikterdi jańylysýǵa jetkizetin keıbir bank top-menedjerleriniń jáne ıeleriniń retteýishti qalaı jeńil aınalyp ótkendikteriniń mysaly áli eskirgen joq. Sol ýaqyttan beri qadaǵalaýdyń zańdy túrde kúsheıtilgeni jalpyǵa málim, biraq qazirgi quqyqty júzege asyrý praktıkasyn, onyń tıimdiligin túsingim keledi...
– Biz bárimiz de daǵdarystan sabaq aldyq. Biraq bul rette men qııalǵa berilýge yntaly emespin: eger banktiń ıesi nemese top-menedjeri quqyq buzýshylyq jasaýǵa nıettense, ol ony qalaı jasaý kerektigine múmkinshilik tabady. Onyń ústine BTA Banktiń burynǵy basshylyǵynyń mysaly kórsetkendeı, óte tez jasaıdy. Sondyqtan qadaǵalaý júıesiniń kóp deńgeıli bolǵany jáne osy sııaqty jymysqy nıetti onyń alǵashqy belgisiniń paıda bolýy kezinde-aq túbirimen joıýǵa múmkindik beretindeı tıimdi, úzdiksiz bolǵany óte mańyzdy. Sondyqtan bizde qadaǵalaýdyń eki túri qabyldanǵan: ınspektorlar qarjy ınstıtýtyna ınspeksııalyq tekserýmen keletin jerdegi qadaǵalaý; jáne júıeli negizde qadaǵalaý jasalatyn organdardyń eseptilikteri negizinde júrgiziletin dıstansııalyq qadaǵalaý. Qarjy uıymdarynyń qyzmetine tán táýekelderdi anyqtaý, olardyń prýdensıaldyq normatıvterdi jáne ózge de normalar men lımıtterdi qosa, respýblıka zańnamalarynyń talaptaryn oryndaýlaryn tekserý maqsatynda, sondaı-aq iri qatysýshylarǵa Komıtetke dıstansııalyq qadaǵalaý jáne ınspeksııalaý qosylatyn baqylaý men qadaǵalaý fýnksııalary bólip berilgen. Tıimdi baqylaý túrleriniń biri – qarjylyq jáne ózge de eseptilikti taldaý. Mamandar balanstarǵa taldaý jasaıdy, olar boıynsha prýdensıaldyq normatıvterdiń oryndalýyn tekseredi, qarjy ınstıtýttary qyzmetiniń úrdisterin baǵalaıdy, keleńsiz sıgnaldardy, sáıkessizdikterdi anyqtaıdy. Aqparattar paketiniń barlyǵyn taldaý negizinde olarǵa qatysty qadaǵalaýdyń, baqylaýdyń qandaı praktıkasyn qoldaný jóninde sheshim qabyldanady.
Statıstıkalyq aqparat ne ekonomıkalyq taldaý jáne tutas alǵanda, qarjy naryǵy retinde, sondaılyq jeke alǵanda qarjylyq uıymdardyń jaǵdaıy týraly qorytyndy daıyndaý úshin Komıtet qajetti aqparat talap etýge quqyly. Baqylaý fýnksııalarynyń oryndalýyn qamtamasyz etý úshin QQK aksıonerlerdiń jalpy jınalysyna óz ókilin jiberýge, sondaı-aq qarjylyq uıymdarda óz ókilin ustaýǵa quqyly. Komıtet sondaı-aq qarjylyq uıymdardyń jáne taratý komıssııasynyń ýaqytsha ákimshiliginiń qyzmetine baqylaý jasaýdy júzege asyrady.
Osy jumystyń tıimdiligin arttyrýǵa qaıta uıymdastyrýdan keıin biz birden tekserýdiń jalpy bir departamentin qurdyq. Bul ınspeksııalyq tekserýler júrgizýdiń biryńǵaı ádistemesi bolýy úshin jasalǵan bolatyn. Mundaı kúsheıtilgen departamenttiń taǵy bir artyqshylyǵy – qarjy ınstıtýtynyń tek ózin ǵana emes, onyń barlyq qurylymyn – enshiles, affılıırlengen kompanııalarymen jáne offshorlyq baılanystarymen jıyntyqta kórýge múmkindik beretin biriktirilgen aqparattyq bazasynyń bolýy.
Onyń ústine bul qandaı da bir deńgeıde dıstansııalyq qadaǵalaýmen aınalysatyn departamentterge jaǵdaı jasaıdy. Keıbir nárseler tek ınspeksııalyq tekserýler barysynda ǵana anyqtalatyndyqtan olardyń berilgen aqparatqa barynsha tereń taldaý júrgizý múmkindikteri keńeıedi. Aqparattyq bazanyń keńeıýi nátıjesinde dıstansııalyq qadaǵalaýdy taldaýshylarǵa aldyn alý áreketterin jasaýǵa, túrli keleńsiz tustardy, úrdisterdi anyqtaý boıynsha ózine mol jaýapkershilik alýǵa, sol arqyly jergilikti jerlerde jumys isteıtin ınspektorlarǵa kómektesýge múmkindik beredi. Atap aıtqanda qadaǵalaýdyń eki túriniń osyndaı ózara árekettestigi onyń tıimdiligin arttyrýǵa múmkindik beredi.
Tekserýler qatań reglamentteledi
– Tekserýlerdiń uzaqtyǵy qanshalyqty jáne olardyń merzimdiligi qandaı? Zańnama bul máselelerdi reglamentteı me?
– Sózsiz retteıdi. Aıtyp ketkenimdeı, Komıtettiń mindetteriniń biri – naryqtyń jáne básekelestiktiń damýyna múmkindik týǵyzý. Biraq biz sondaı-aq mynany túsinýge tıispiz, qadaǵalaýdaǵy jáne baqylaýdaǵy óz fýnksııalarymyzdy oryndaı otyryp, biz qarjy ınstıtýtynyń jumys isteýine jáne tutas alǵanda naryqtyń damýyna kedergi keltirmeýge tıispiz. Sondyqtan tekserýlerdiń reglamentteri – merzimdiligi, olardyń uzaqtyǵy – zańdy tirkelgen. Osylaısha ortasha qarjy mekemeleri boıynsha tekserý uzaqtyǵy bir aıdan aspaýy múmkin. Iri qurylymdar, holdıngter, toptar boıynsha biz tekserýdi eki aıǵa deıin soza alamyz.
Iri ınstıtýttar boıynsha tekserýler kezeńdiligi – 1-1,5 jylda bir ret. Munda biz olardyń naryqtaǵy úlesterin negizge alamyz: ınstıtýt iri bolǵan saıyn, táýekelder de sonshama joǵary, tekserýler de sonshama jıi bolady. Bizge olardyń ózderin qalaı sezinetinderin túsiný mańyzdy. Mysaly, bankter boıynsha biz olardyń barlyq qyzmetin: nesıe portfeliniń sapasyn, aktıvterdiń sapasyn, olardyń kiris bazasynyń qandaı ekendigin, qysqa merzimdi, orta merzimdi jáne aǵymdaǵy ótimdiliginiń qandaı ekendigin keshendi qarastyramyz. Bank kapıtalynyń qurylymyn qaraımyz, sheshimniń qalaı qabyldanatynyn, táýekelderge, ishki aýdıtke jaýapty qyzmetterdiń qalaı jumys isteıtinin, Basqarma jáne Dırektorlar keńesi ókilettikteriniń qalaı jazylǵanyn baǵalaımyz.
Ortasha qurylymdar boıynsha – mysaly, ortasha bankterge tekserý 2-3 jylda bir ret júrgiziledi. Al naryqtaǵy úlesi joǵary emes, tıisinshe táýekelderi de az shaǵyn qurylymdar boıynsha tekserýler úsh jyldan asa bir ret júrgiziledi. Biraq eger dıstansııalyq qadaǵalaý prosesinde biz qandaı da bir keleńsiz jaǵdaılardy kórsek, onda biz jospardan tys, onyń ishinde naqty máseleler boıynsha tekserý júrgizýge bastamashy bola alamyz. Tekserýler josparynyń ózin biz bir jylǵa bekitemiz.
– Qarjy ınstıtýttary sizderdiń olardy qashan tekserip keletinderińizdi bile me?
– Buryn biz QQK saıtynda tipti tekserýlerdiń josparyn ornalastyrǵanbyz. Biraq qazir olardyń algorıtmin anyq tujyrymdap alǵandyqtan buǵan qajettilik joq dep oılaımyn. Biz jazǵan erejelerge súıene otyryp bankter jáne basqa da baqylaýǵa jatatyn uıymdar bizdiń olarǵa qashan jáne qandaı kezektilikpen keletinimizdi biledi. Biraq bul tekserýler arasynda olar nazardan tys qalady degendi bildirmeıdi. Bankterdiń bergen qujattary negizinde udaıy dıstansııalyq qadaǵalaý júrgiziledi. Buǵan qosa, men aıtyp ketkendeı, eger taldaýshylarda suraqtar týyndasa, saýaldar jiberilip, biz qajetti qujattardy talap ete alamyz. Sondaı-aq kózbe-kóz kezdesýler men áńgimelesýler ótkiziledi. Onyń ishinde qarjy ınstıtýttarynyń Basqarma jáne Dırektorlar keńesiniń basshylarynyń QQK basshylarymen kezdesýleri ótedi.
Ári júıeli, ári dara
– Ádette tutynýshylar quqyqtaryn qorǵaý týraly aıtylǵanda, onda hattar men shaǵymdaryna jaýap berý týraly áńgime bolady. Biraq bul fýnksııanyń áldeqaıda keń ekendigi túsinikti. QQK qyzmetiniń osy salasy týraly aıtyp berińizshi.
– Qarjylyq qyzmetterdi paıdalanýshylardyń shaǵymdary, hattary turaqty baqylaýda turady. Biraq siz durys aıtasyz – bul máseleler jeke tártipte sheshiledi. Bizge qarjylyq qyzmetterdiń barlyq salasynyń minsiz jumys istegeni qajet. Qarjylyq uıymdardyń qarjylyq jaǵdaıyn qadaǵalaý da tutynýshylar quqyqtaryn qorǵaýdyń negizi bolyp tabylady. Sondyqtan Komıtet kórsetiletin qarjylyq qyzmetterdiń sapasyna turaqty qadaǵalaýdy júzege asyrady, óz quzyreti sheńberinde normatıvtik quqyqtyq aktiler ázirleý boıynsha usynystar engizedi. Atap aıtqanda, bir qarjy naryǵynyń táýekelderin azaıtýǵa baǵyttalǵan zań jobasymen jumys istedik, ol qazir Májilistiń qaraýynda jatyr.
Biz keshendi túrde banktik konglomerattarǵa jáne saqtandyrý toptaryna baqylaý men qadaǵalaýdy júzege asyramyz. Komıtet sondaı-aq banktik konglomerattardyń nemese saqtandyrý toptarynyń quramyna kiretin qarjylyq uıymdaryna qatysty bankterdiń, saqtandyrý uıymdarynyń enshiles uıymdardy qurýyna nemese satyp alýyna ruqsat berý týraly máselelerdi QR UB basqarmasynyń qaraýy úshin, sondaı-aq bankterdiń, saqtandyrý uıymdarynyń, jınaqtaýshy zeınetaqy qorlarynyń jarǵylyq kapıtalyna eleýli qatysýǵa ruqsat alý, qarjylyq uıymdardyń banktik nemese saqtandyrý holdınginiń iri qatysýshysy mártebesin alýǵa kelisim úshin de qorytyndy daıyndaýda.
Buǵan qosa, Komıtet shoǵyrlandyrylǵan qadaǵalaý sheńberinde qabyldanǵan sharalardy úılestirý máselesi boıynsha basty uıymdardyń jáne olardyń transshekaralyq mekemeleriniń qyzmetine retteýdi jáne qadaǵalaýdy júzege asyratyn sheteldik organdarmen ózara is-qımyl jasaıdy. QQK baǵaly qaǵazdar men qarjy quraldary emıtentteriniń qyzmetine baqylaý jáne qadaǵalaý júrgizedi. Komıtet memlekettik emes, onyń ishinde týyndy emıssııalyq baǵaly qaǵazdar shyǵarýdy memlekettik tirkeýdi júzege asyrady, olarǵa ulttyq sáıkestendirý nómirlerin beredi, olardy ornalastyrý jáne óteý qorytyndylary týraly esepterdi qaraıdy, sondaı-aq olardy shyǵarýdyń kúshin joıady; emıssııalyq memlekettik emes baǵaly qaǵazdardy toqtatady jáne ornalastyrylýy men aınalysyn jańartady.
Qarjylyq uıymdardyń respýblıkanyń onyń quzyretine kiretin máseleler boıynsha zańnamalyq jáne ózge de normatıvtik quqyqtyq aktileriniń talaptaryn buzǵandyqtary anyqtalǵan jaǵdaıda, Komıtet olarǵa yqpal jasaýdyń shektelgen sharalaryn, sanksııalar, májbúrleý sharalaryn, sondaı-aq eldiń zańnamasynda kózdelgen ózge de sharalardy qoldanýǵa quqyly. QQK qarjylyq uıymdar jasaǵan ákimshilik quqyq buzýshylyqtar týraly isterdi qaraıdy, sondaı-aq olarǵa QR Ákimshilik quqyq buzýshylyqtar týraly kodekske sáıkes jaza tartqyzady.
Bul rette qarjylyq uıymdardyń qyzmet máseleleri boıynsha, baqylaýdy jáne qadaǵalaýdy júzege asyrý nátıjeleri jáne tutastaı alǵanda qarjy naryǵyndaǵy ahýal boıynsha aqparat jáne basqa paıdaly aqparat kókeıkesti rejimde QQK-nyń resmı veb-saıtynda jarııalanady. Komıtet óz qyzmetin júzege asyrǵan kezde qarjylyq uıymdar qyzmetiniń shynaıylyǵy jáne táýekelderdi baǵalaýǵa negizdelgen basqarýdy yntalandyrý; jańa qarjy quraldary men qyzmetterdi damytýdy qoldaý, sondaı-aq qarjy naryǵynda qazirgi tehnologııalardy engizý, qarjylyq uıymdardyń jaýapkershiligi jolymen tutynýshylardyń múddelerin qorǵaýdy qamtamasyz etý boıynsha sharalardyń keshendiligi sııaqty qaǵıdattardy basshylyqqa alady.
– Áńgimeńizge rahmet.
Áńgimelesken Alevtına DONSKIH.
«Senim», «TAIB Qazaq banki» EB, «Al Hilal» jáne «Kredıt Altyn» tórt qazaqstandyq banktiń lısenzııalaryn ýaqytsha toqtatý – Qarjy naryǵyn jáne qarjy uıymdaryn retteý men qadaǵalaý agenttiginen (QQA) qaıta ózgertilgen jáne Ulttyq Banktiń quramyna kirgen Qazaqstan Respýblıkasy Ulttyq Bankiniń Qarjy naryǵyn jáne qarjy uıymdaryn baqylaý men qadaǵalaý jónindegi komıtettiń (QQK) birinshi rezonansty qadamy. Táýekelderdi barynsha azaıtýǵa jáne tek jekelegen qarjy ınstıtýttarynda ǵana emes, sondaı-aq praktıkada iske asyrylatyn barlyq qarjy júıelerinde turaqtylyqqa jaǵdaı jasaýǵa beıimdelgen aldyn alý sharalarynyń baǵyty naryq úshin ábden anyq eskertý. Jáne barynsha qatań eskertý.
Eske sala keteıin, atalǵan bankterdiń alǵashqy úsheýi boıynsha QR UB Basqarmasy bank jáne ózge de operasııalar júrgizýge, atap aıtqanda depozıtter qabyldaýǵa, úsh aı merzimge jeke tulǵalardyń bank shottaryn ashýǵa lısenzııalar qoldanýyn toqtatý týraly qaýlylar qabyldaǵan bolatyn. «Kredıt Altyn» banki boıynsha depozıtter qabyldaýǵa, úsh aı merzimge zańdy tulǵalardyń bank shottaryn ashýǵa sanksııalar engizildi. QQK habarlarynan anyqtalǵandaı retteýish sharalary bank holdıngteriniń nemese bankterdiń 25 paıyzynan astam daýys berilgen jáne ornalastyrylǵan aksııalaryn tikeleı ıelengen bankterdiń iri qatysýshylary – jeke tulǵalardyń banktiń menshik kapıtalyn ulǵaıtý jóninde QQA basqarmasynyń 2008 jylǵy 2 qyrkúıektegi № 140 qaýlysynyń talaptaryn oryndamaýlarynan týyndaǵan bolatyn.
QQA-nyń is-áreketi ásirese syrtqy qarjylyq qaýip-qaterdiń kúsheıýine qaraı qadaǵalaýdyń jumsartylýyn kútýge bolmaıtynyn kórsetti. Bul qataldyqty QR Ulttyq Banki de maquldaýda. Muny «Egemen Qazaqstan» gazetindegi óz suhbatynda QR UB Qarjy naryǵyn jáne qarjy uıymdaryn baqylaý men qadaǵalaý jónindegi komıtettiń tóraǵasy Qýat QOJAHMETOV rastady.
Eger retteýish talaptary oryndalmasa
– Qýat Bákiruly, sanksııa barynsha qatań qoldanyldy. Toqsanynshy jyldardyń ekinshi jartysyndaǵy júıeni ońtaılandyrýdy, qaıta qurylymdaýdy aıtpaǵanda, buryn qarjy ınstıtýttaryn mundaı «tolaıym» jáne ashyq jazalaýdyń bolǵany meniń esimde joq. Qaýlynyń tujyrymdalýyna túsinik berińizshi jáne Qarjy qadaǵalaý komıteti qarjy ınstıtýtynyń lısenzııasyn qandaı negizder boıynsha keri qaıtarýǵa nemese toqtatýǵa quqyly bolatynyn túsindirseńiz.
– Elimizdiń qoldanystaǵy zańnamasynda kózdelgen erekshe jaǵdaılarda sanksııa qatań qoldanylady. Lısenzııany keri qaıtarý nemese toqtatý týraly sheshimdi Komıtettiń bergen qorytyndysy negizinde Ulttyq Bank Basqarmasy qabyldaıdy. Eger qazirgi naqty jaǵdaı týraly aıtar bolsaq, onda tujyrymda bankterdiń menshik kapıtaldyń eń tómengi mólsheri boıynsha retteýish talaptaryn oryndamaǵany barynsha anyq aıtyldy. Bul rette retteýishte bank júıesin kapıtaldandyrýdy nyǵaıtý baǵyty tipti 2008 jyldyń ózinde-aq belgilengen bolatyn. Sonymen, 2008 jyldan bastap ekinshi deńgeıdegi bankter kapıtalynyń eń tómengi mólsherine talaptardy kezeń-kezeńimen ulǵaıtý júrgizilýde. Joǵaryda atalǵan bankter belgilengen merzimge kapıtaldyń qajetti mólsherin qalyptastyra almady.
Basqa qarjy ınstıtýttarynyń – jınaqtaýshy zeınetaqy qorlarynyń jáne saqtandyrý kompanııalarynyń lısenzııalaryn toqtatý nemese keri qaıtarý negizderine qatysty aıtar bolsaq, onda olar da sondaı-aq qoldanystaǵy zańnamada jazylǵan. Sonymen, lısenzııalardyń qoldanylýy, onyń ishinde ýákiletti organnyń qoldanǵan yqpal etýdiń shektelgen sharalarynyń talaptaryn oryndamaǵan, prýdensıaldyq normatıvterdiń jáne normatıvtik quqyqtyq aktilerde belgilengen ózge de mindetti saqtalatyn normalar men lımıtterdiń talaptaryn saqtamaǵan jaǵdaılarda alty aıǵa deıingi merzimge toqtatylýy múmkin.
Lısenzııalarynyń qoldanylýy toqtatylǵan jınaqtaýshy zeınetaqy qorlary jáne saqtandyrý (qaıta saqtandyrý) uıymdary belgilengen merzimde toqtatylý sebepterin joımaǵan jaǵdaıda jáne zańnamalyq aktilerde belgilengen ózge de negizder boıynsha ýákiletti organ olardy lısenzııalarynan aıyrýǵa quqyly.
Biz lısenzııalardy toqtatýdyń jáne keri qaıtarýdyń aqyrǵy shara ekendigin túsinemiz, alaıda sońǵy álemdik qarjy daǵdarysy retteýishterdi olardyń oryndalýyna tek talap pen baqylaýdy kúsheıtip qana qoımaı, basyp ozýǵa áreket jasaýǵa, aldyn alý sharalaryn qabyldaýǵa májbúr etti. Ásirese syrtqy jaǵdaı bosańsýǵa múmkindik bermeıdi.
Júıeniń tıimdiligin arttyrý maqsatynda
– Naryqta Komıtettiń Ulttyq Bank quramyna kirýi, búgingi kúnderi óte myqty mártebesi men pozısııasy Qarjy qadaǵalaý komıtetiniń baqylaý-qadaǵalaý fýnksııasyn jáne onyń ókilettigin kótere tústi degen pikir bar.
– Bul pikirmen kelisemin. Tek Memleket Basshysyna baǵynatyn Ulttyq Bankte – bir memlekettik organda barlyq qadaǵalaýshylyq, baqylaýshylyq jáne retteýishtik fýnksııalardyń shoǵyrlanýy bul búgingi kúnniń talabyna saı qabyldandy jáne eldiń qarjy sektoryn uzaq merzimdi damytýǵa baǵyttaldy.
QR Prezıdentiniń aǵymdaǵy jyldyń 12 sáýirindegi «Qazaqstan Respýblıkasynyń qarjy naryǵyn memlekettik retteý júıesin ári qaraı jetildirý týraly» Jarlyǵyna atap aıtqanda, qarjy naryǵyn memlekettik retteý júıesiniń tıimdiligin arttyrý maqsatynda qol qoıylǵan bolatyn. Soǵan sáıkes Almaty qalasyndaǵy óńirlik qarjy ortalyǵynyń qyzmetin retteý agenttigi men Qarjy qadaǵalaý agenttigi taratylyp, olardyń fýnksııalary men ókilettikteri Ulttyq Bankke berildi. Sonan soń aǵymdaǵy jyldyń 18 sáýirinde Memleket Basshysy «Qazaqstan Respýblıkasy Ulttyq Bankiniń keıbir máseleleri týraly» Jarlyqqa qol qoıdy, soǵan sáıkes QR UB qurylymynda Qarjy naryǵyn jáne qarjy uıymdaryn baqylaý men qadaǵalaý jóninde jáne AО́QO damytý jóninde eki komıtet qurylǵan bolatyn.
Aǵymdaǵy jyldyń 28 sáýirinde QR UB Dırektorlar keńesiniń qaýlysymen bekitilgen Qarjy naryǵyn jáne qarjy uıymdaryn baqylaý men qadaǵalaý jónindegi komıtet týraly erejege sáıkes QQK Ulttyq Banktiń vedomstvosy bolyp tabylatyn respýblıkalyq memlekettik mekeme retinde belgilendi. Bul rette buryn QQA men Ulttyq Bank tyǵyz baılanysta jumys istegenderin eske salǵym keledi. Biraq ózara kúsh-jiger jumsaý jáne qurylymdardy biriktirý sheshimine daǵdarys kezeńinde qarjy naryǵyndaǵy edáýir álsireı bastaǵan ahýaldyń ózi túrtki boldy. Sondyqtan daǵdarys kórinisteri údeı bastaǵan 2008 jyldyń ózinde-aq QQA fýnksııasy men ókilettigi kúsheıtilgen bolatyn. Bul jyldary zańnama aýysyp otyratyn realııalar: naryqqa qatysýshylardyń jaýapkershiliginiń arttyrylýy, retteýishtiń ókilettiginiń nyǵaıtylýy esepke alyna otyryp jetildirilgeni bárimizdiń esimizde.
Negizgi basymdyqtar jáne ókilettikter týraly
– Sáýirdegi qaıta uıymdastyrýdan keıin Komıtet taratylǵan QQA-nyń fýnksııalaryn saqtap qaldy ma nemese olardy Ulttyq Bankpen qaıta bólisý júrgizildi me?
– Komıtet negizinen QQA ókilettikteriniń sabaqtastyǵyn, fýnksııalaryn saqtaıdy jáne sondaı-aq qarjy qyzmetterin tutynýshylardyń zańdy múddelerin qorǵaýdy qosa, qarjy júıesi qyzmetiniń turaqtylyǵyn, bank, saqtandyrý júıelerin, baǵaly qaǵazdar naryǵyn, jınaqtaýshy zeınetaqy júıesin qamtamasyz etý boıynsha memlekettik saıasatty iske asyrady.
Búgin QQK qurylymynda 290 adam jumys isteıdi. Komıtettiń negizgi fýnksııalary – qarjy naryǵyn jáne qarjy uıymdaryn baqylaý men qadaǵalaý. Alaıda qarjy naryǵyn jáne qarjy uıymdaryn baqylaý men qadaǵalaý fýnksııasy qazir Ulttyq Banktiń quzyretinde tur. Tıisinshe keıbir kadrlyq oryn aýystyrýlar, almastyrýlar bolyp ótti. QR UB Dırektorlar keńesinde bekitilgen erejege sáıkes Komıtet óz qyzmetinde qarjy naryǵynyń jáne qarjy uıymdarynyń qarjylyq turaqtylyǵyn qamtamasyz etý jáne tutastaı alǵanda halyqtyń jáne ekonomıka sýbektileriniń júıege degen senimderine qoldaý kórsetý, qarjy qyzmetterin tutynýshylardyń quqyqtary men zańdy múddelerin qorǵaýdyń tıisti deńgeıin qamtamasyz etý sııaqty negizgi maqsattardy basshylyqqa alady. Bizdiń basty basymdyǵymyz – qarjy qyzmetterin tutynýshylardyń quqyqtary men zańdy múddeleriniń jáne olardy qorǵaýdyń buzylýyn bolǵyzbaý jóninde sharalardy iske asyrý ekendigin taǵy da atap ótkim keledi. QQK-niń taǵy bir mindeti – qarjy naryǵynda adal básekelestikti qoldaýǵa baǵyttalǵan qarjy uıymdarynyń qyzmeti úshin teń quqyly jaǵdaı jasaý. Atap aıtqanda Komıtettiń mindetine adal básekelestik qaǵıdatynda qarjy uıymdarynyń jumys isteýi úshin teń jaǵdaılar jasaý; olardyń qyzmetin qadaǵalaýdyń standarttary men ádisteriniń deńgeıin kóterý, olar qabyldaǵan mindettemelerdiń ýaqtyly jáne tolyq oryndalýyn qamtamasyz etý jóninde sharalar kiredi.
– Komıtettiń qazirgi ókilettikteri qandaı?
– Biz birinshi kezekte qarjy naryǵynda qyzmetti júzege asyrýǵa QQK-nyń ruqsat berý ókilettikteri týraly aıtar edik. Atap aıtqanda, Komıtet qarjy uıymdaryn ashýǵa, qaıta uıymdastyrýǵa, qarjy uıymdaryn taratýǵa, iri qatysýshy jáne holdıng mártebesine ıe bolý kelisimine, qarjylyq qyzmetti júzege asyrýǵa lısenzııanyń qoldanylýyn jańartýǵa ne lısenzııadan aıyrýǵa jáne basqa qujattarǵa ruqsat berý máselelerin Ulttyq Bank basqarmasynyń qaraýy úshin qorytyndy ázirleıdi. QQK-nyń bul ókilettikterdi iske asyrýynyń mysaly – jaqynda tórt qazaqstandyq bank lısenzııalarynyń toqtatylýy bolyp otyr.
Sondaı-aq Komıtet qarjylyq qyzmetti júzege asyrýǵa lısenzııalar, qarjy uıymdarynyń basshy qyzmetkerlerin taǵaıyndaýǵa kelisim beredi, qarjy uıymdarynyń quryltaıshylyq qujattaryna kelisedi. Komıtet akkredıtasııalaýdy júzege asyrady jáne qarjy ortalyǵynyń baǵalaýshylaryn jáne qatysýshylaryn akkredıtasııalaý týraly kýálik beredi.
Tıimdi, úzdiksiz, kóp deńgeıli baqylaý
– Komıtette baqylaý men qadaǵalaý fýnksııasy saqtalǵan. Alaıda olardy iske asyrýdyń tıimdiligi týraly másele sol qalpynda tur. Bile tura ádeıi anyq emes eseptilik bergen jáne kásibı aýdıtorlardy, reıtıngtik agenttikterdi jańylysýǵa jetkizetin keıbir bank top-menedjerleriniń jáne ıeleriniń retteýishti qalaı jeńil aınalyp ótkendikteriniń mysaly áli eskirgen joq. Sol ýaqyttan beri qadaǵalaýdyń zańdy túrde kúsheıtilgeni jalpyǵa málim, biraq qazirgi quqyqty júzege asyrý praktıkasyn, onyń tıimdiligin túsingim keledi...
– Biz bárimiz de daǵdarystan sabaq aldyq. Biraq bul rette men qııalǵa berilýge yntaly emespin: eger banktiń ıesi nemese top-menedjeri quqyq buzýshylyq jasaýǵa nıettense, ol ony qalaı jasaý kerektigine múmkinshilik tabady. Onyń ústine BTA Banktiń burynǵy basshylyǵynyń mysaly kórsetkendeı, óte tez jasaıdy. Sondyqtan qadaǵalaý júıesiniń kóp deńgeıli bolǵany jáne osy sııaqty jymysqy nıetti onyń alǵashqy belgisiniń paıda bolýy kezinde-aq túbirimen joıýǵa múmkindik beretindeı tıimdi, úzdiksiz bolǵany óte mańyzdy. Sondyqtan bizde qadaǵalaýdyń eki túri qabyldanǵan: ınspektorlar qarjy ınstıtýtyna ınspeksııalyq tekserýmen keletin jerdegi qadaǵalaý; jáne júıeli negizde qadaǵalaý jasalatyn organdardyń eseptilikteri negizinde júrgiziletin dıstansııalyq qadaǵalaý. Qarjy uıymdarynyń qyzmetine tán táýekelderdi anyqtaý, olardyń prýdensıaldyq normatıvterdi jáne ózge de normalar men lımıtterdi qosa, respýblıka zańnamalarynyń talaptaryn oryndaýlaryn tekserý maqsatynda, sondaı-aq iri qatysýshylarǵa Komıtetke dıstansııalyq qadaǵalaý jáne ınspeksııalaý qosylatyn baqylaý men qadaǵalaý fýnksııalary bólip berilgen. Tıimdi baqylaý túrleriniń biri – qarjylyq jáne ózge de eseptilikti taldaý. Mamandar balanstarǵa taldaý jasaıdy, olar boıynsha prýdensıaldyq normatıvterdiń oryndalýyn tekseredi, qarjy ınstıtýttary qyzmetiniń úrdisterin baǵalaıdy, keleńsiz sıgnaldardy, sáıkessizdikterdi anyqtaıdy. Aqparattar paketiniń barlyǵyn taldaý negizinde olarǵa qatysty qadaǵalaýdyń, baqylaýdyń qandaı praktıkasyn qoldaný jóninde sheshim qabyldanady.
Statıstıkalyq aqparat ne ekonomıkalyq taldaý jáne tutas alǵanda, qarjy naryǵy retinde, sondaılyq jeke alǵanda qarjylyq uıymdardyń jaǵdaıy týraly qorytyndy daıyndaý úshin Komıtet qajetti aqparat talap etýge quqyly. Baqylaý fýnksııalarynyń oryndalýyn qamtamasyz etý úshin QQK aksıonerlerdiń jalpy jınalysyna óz ókilin jiberýge, sondaı-aq qarjylyq uıymdarda óz ókilin ustaýǵa quqyly. Komıtet sondaı-aq qarjylyq uıymdardyń jáne taratý komıssııasynyń ýaqytsha ákimshiliginiń qyzmetine baqylaý jasaýdy júzege asyrady.
Osy jumystyń tıimdiligin arttyrýǵa qaıta uıymdastyrýdan keıin biz birden tekserýdiń jalpy bir departamentin qurdyq. Bul ınspeksııalyq tekserýler júrgizýdiń biryńǵaı ádistemesi bolýy úshin jasalǵan bolatyn. Mundaı kúsheıtilgen departamenttiń taǵy bir artyqshylyǵy – qarjy ınstıtýtynyń tek ózin ǵana emes, onyń barlyq qurylymyn – enshiles, affılıırlengen kompanııalarymen jáne offshorlyq baılanystarymen jıyntyqta kórýge múmkindik beretin biriktirilgen aqparattyq bazasynyń bolýy.
Onyń ústine bul qandaı da bir deńgeıde dıstansııalyq qadaǵalaýmen aınalysatyn departamentterge jaǵdaı jasaıdy. Keıbir nárseler tek ınspeksııalyq tekserýler barysynda ǵana anyqtalatyndyqtan olardyń berilgen aqparatqa barynsha tereń taldaý júrgizý múmkindikteri keńeıedi. Aqparattyq bazanyń keńeıýi nátıjesinde dıstansııalyq qadaǵalaýdy taldaýshylarǵa aldyn alý áreketterin jasaýǵa, túrli keleńsiz tustardy, úrdisterdi anyqtaý boıynsha ózine mol jaýapkershilik alýǵa, sol arqyly jergilikti jerlerde jumys isteıtin ınspektorlarǵa kómektesýge múmkindik beredi. Atap aıtqanda qadaǵalaýdyń eki túriniń osyndaı ózara árekettestigi onyń tıimdiligin arttyrýǵa múmkindik beredi.
Tekserýler qatań reglamentteledi
– Tekserýlerdiń uzaqtyǵy qanshalyqty jáne olardyń merzimdiligi qandaı? Zańnama bul máselelerdi reglamentteı me?
– Sózsiz retteıdi. Aıtyp ketkenimdeı, Komıtettiń mindetteriniń biri – naryqtyń jáne básekelestiktiń damýyna múmkindik týǵyzý. Biraq biz sondaı-aq mynany túsinýge tıispiz, qadaǵalaýdaǵy jáne baqylaýdaǵy óz fýnksııalarymyzdy oryndaı otyryp, biz qarjy ınstıtýtynyń jumys isteýine jáne tutas alǵanda naryqtyń damýyna kedergi keltirmeýge tıispiz. Sondyqtan tekserýlerdiń reglamentteri – merzimdiligi, olardyń uzaqtyǵy – zańdy tirkelgen. Osylaısha ortasha qarjy mekemeleri boıynsha tekserý uzaqtyǵy bir aıdan aspaýy múmkin. Iri qurylymdar, holdıngter, toptar boıynsha biz tekserýdi eki aıǵa deıin soza alamyz.
Iri ınstıtýttar boıynsha tekserýler kezeńdiligi – 1-1,5 jylda bir ret. Munda biz olardyń naryqtaǵy úlesterin negizge alamyz: ınstıtýt iri bolǵan saıyn, táýekelder de sonshama joǵary, tekserýler de sonshama jıi bolady. Bizge olardyń ózderin qalaı sezinetinderin túsiný mańyzdy. Mysaly, bankter boıynsha biz olardyń barlyq qyzmetin: nesıe portfeliniń sapasyn, aktıvterdiń sapasyn, olardyń kiris bazasynyń qandaı ekendigin, qysqa merzimdi, orta merzimdi jáne aǵymdaǵy ótimdiliginiń qandaı ekendigin keshendi qarastyramyz. Bank kapıtalynyń qurylymyn qaraımyz, sheshimniń qalaı qabyldanatynyn, táýekelderge, ishki aýdıtke jaýapty qyzmetterdiń qalaı jumys isteıtinin, Basqarma jáne Dırektorlar keńesi ókilettikteriniń qalaı jazylǵanyn baǵalaımyz.
Ortasha qurylymdar boıynsha – mysaly, ortasha bankterge tekserý 2-3 jylda bir ret júrgiziledi. Al naryqtaǵy úlesi joǵary emes, tıisinshe táýekelderi de az shaǵyn qurylymdar boıynsha tekserýler úsh jyldan asa bir ret júrgiziledi. Biraq eger dıstansııalyq qadaǵalaý prosesinde biz qandaı da bir keleńsiz jaǵdaılardy kórsek, onda biz jospardan tys, onyń ishinde naqty máseleler boıynsha tekserý júrgizýge bastamashy bola alamyz. Tekserýler josparynyń ózin biz bir jylǵa bekitemiz.
– Qarjy ınstıtýttary sizderdiń olardy qashan tekserip keletinderińizdi bile me?
– Buryn biz QQK saıtynda tipti tekserýlerdiń josparyn ornalastyrǵanbyz. Biraq qazir olardyń algorıtmin anyq tujyrymdap alǵandyqtan buǵan qajettilik joq dep oılaımyn. Biz jazǵan erejelerge súıene otyryp bankter jáne basqa da baqylaýǵa jatatyn uıymdar bizdiń olarǵa qashan jáne qandaı kezektilikpen keletinimizdi biledi. Biraq bul tekserýler arasynda olar nazardan tys qalady degendi bildirmeıdi. Bankterdiń bergen qujattary negizinde udaıy dıstansııalyq qadaǵalaý júrgiziledi. Buǵan qosa, men aıtyp ketkendeı, eger taldaýshylarda suraqtar týyndasa, saýaldar jiberilip, biz qajetti qujattardy talap ete alamyz. Sondaı-aq kózbe-kóz kezdesýler men áńgimelesýler ótkiziledi. Onyń ishinde qarjy ınstıtýttarynyń Basqarma jáne Dırektorlar keńesiniń basshylarynyń QQK basshylarymen kezdesýleri ótedi.
Ári júıeli, ári dara
– Ádette tutynýshylar quqyqtaryn qorǵaý týraly aıtylǵanda, onda hattar men shaǵymdaryna jaýap berý týraly áńgime bolady. Biraq bul fýnksııanyń áldeqaıda keń ekendigi túsinikti. QQK qyzmetiniń osy salasy týraly aıtyp berińizshi.
– Qarjylyq qyzmetterdi paıdalanýshylardyń shaǵymdary, hattary turaqty baqylaýda turady. Biraq siz durys aıtasyz – bul máseleler jeke tártipte sheshiledi. Bizge qarjylyq qyzmetterdiń barlyq salasynyń minsiz jumys istegeni qajet. Qarjylyq uıymdardyń qarjylyq jaǵdaıyn qadaǵalaý da tutynýshylar quqyqtaryn qorǵaýdyń negizi bolyp tabylady. Sondyqtan Komıtet kórsetiletin qarjylyq qyzmetterdiń sapasyna turaqty qadaǵalaýdy júzege asyrady, óz quzyreti sheńberinde normatıvtik quqyqtyq aktiler ázirleý boıynsha usynystar engizedi. Atap aıtqanda, bir qarjy naryǵynyń táýekelderin azaıtýǵa baǵyttalǵan zań jobasymen jumys istedik, ol qazir Májilistiń qaraýynda jatyr.
Biz keshendi túrde banktik konglomerattarǵa jáne saqtandyrý toptaryna baqylaý men qadaǵalaýdy júzege asyramyz. Komıtet sondaı-aq banktik konglomerattardyń nemese saqtandyrý toptarynyń quramyna kiretin qarjylyq uıymdaryna qatysty bankterdiń, saqtandyrý uıymdarynyń enshiles uıymdardy qurýyna nemese satyp alýyna ruqsat berý týraly máselelerdi QR UB basqarmasynyń qaraýy úshin, sondaı-aq bankterdiń, saqtandyrý uıymdarynyń, jınaqtaýshy zeınetaqy qorlarynyń jarǵylyq kapıtalyna eleýli qatysýǵa ruqsat alý, qarjylyq uıymdardyń banktik nemese saqtandyrý holdınginiń iri qatysýshysy mártebesin alýǵa kelisim úshin de qorytyndy daıyndaýda.
Buǵan qosa, Komıtet shoǵyrlandyrylǵan qadaǵalaý sheńberinde qabyldanǵan sharalardy úılestirý máselesi boıynsha basty uıymdardyń jáne olardyń transshekaralyq mekemeleriniń qyzmetine retteýdi jáne qadaǵalaýdy júzege asyratyn sheteldik organdarmen ózara is-qımyl jasaıdy. QQK baǵaly qaǵazdar men qarjy quraldary emıtentteriniń qyzmetine baqylaý jáne qadaǵalaý júrgizedi. Komıtet memlekettik emes, onyń ishinde týyndy emıssııalyq baǵaly qaǵazdar shyǵarýdy memlekettik tirkeýdi júzege asyrady, olarǵa ulttyq sáıkestendirý nómirlerin beredi, olardy ornalastyrý jáne óteý qorytyndylary týraly esepterdi qaraıdy, sondaı-aq olardy shyǵarýdyń kúshin joıady; emıssııalyq memlekettik emes baǵaly qaǵazdardy toqtatady jáne ornalastyrylýy men aınalysyn jańartady.
Qarjylyq uıymdardyń respýblıkanyń onyń quzyretine kiretin máseleler boıynsha zańnamalyq jáne ózge de normatıvtik quqyqtyq aktileriniń talaptaryn buzǵandyqtary anyqtalǵan jaǵdaıda, Komıtet olarǵa yqpal jasaýdyń shektelgen sharalaryn, sanksııalar, májbúrleý sharalaryn, sondaı-aq eldiń zańnamasynda kózdelgen ózge de sharalardy qoldanýǵa quqyly. QQK qarjylyq uıymdar jasaǵan ákimshilik quqyq buzýshylyqtar týraly isterdi qaraıdy, sondaı-aq olarǵa QR Ákimshilik quqyq buzýshylyqtar týraly kodekske sáıkes jaza tartqyzady.
Bul rette qarjylyq uıymdardyń qyzmet máseleleri boıynsha, baqylaýdy jáne qadaǵalaýdy júzege asyrý nátıjeleri jáne tutastaı alǵanda qarjy naryǵyndaǵy ahýal boıynsha aqparat jáne basqa paıdaly aqparat kókeıkesti rejimde QQK-nyń resmı veb-saıtynda jarııalanady. Komıtet óz qyzmetin júzege asyrǵan kezde qarjylyq uıymdar qyzmetiniń shynaıylyǵy jáne táýekelderdi baǵalaýǵa negizdelgen basqarýdy yntalandyrý; jańa qarjy quraldary men qyzmetterdi damytýdy qoldaý, sondaı-aq qarjy naryǵynda qazirgi tehnologııalardy engizý, qarjylyq uıymdardyń jaýapkershiligi jolymen tutynýshylardyń múddelerin qorǵaýdy qamtamasyz etý boıynsha sharalardyń keshendiligi sııaqty qaǵıdattardy basshylyqqa alady.
– Áńgimeńizge rahmet.
Áńgimelesken Alevtına DONSKIH.
