Foto: Ashyq derekkózden
Oraza ustaıtyn ýaqyt tań namazynda bastalyp, sham namazynda aıaqtalady. Sondyqtan sham namazynyń ýaqyty kire salysymen namazdy da oqymaı turyp aýyz ashqan jaqsy. О́ıtkeni qudsı hadıste Alla Taǵala: «Aýyz ashýǵa asyqqan quldarymdy bárinen de qatty jaqsy kóremin», degen (Termızı). Biraq bul namazdan buryn tamaqtanyp alý degendi bildirmeıdi. Muny «tek jeńil túrde aýyz ashý» dep atasaq bolady. Onyń tolyq beınesin myna bir hadısten baıqaýǵa bolady: «Paıǵambarymyz (oǵan Allanyń salaýaty men sálemi bolsyn) namaz oqymaı turyp jańa pisken qurmamen aýyz ashatyn. Eger ondaı qurma tappasa, kepken qurmamen ashatyn. Al eger ol da bolmasa, bir-eki jutym sý ishetin edi» (Ábý Dáýit). Sondaı-aq aýyz ashatyn qurmanyń sany taq bolǵany jaqsy. Mysaly, bir, úsh nemese bes qurmamen aýyz ashý. Qurmamen aýyz ashýdyń artyqshylyǵyn bildiretin taǵy bir hadıste: «Qurmamen aýyz ashyńdar. О́ıtkeni qurmada bereke bar», dep aıtylǵan (Termızı). Sondaı-aq qurma jep, artynan sý ishse de ádepten asqan bolmaıdy.
Duǵanyń qabyl bolý yqtımaldyǵy joǵary bolatyn ýaqyttar bar. Sonyń biri – aýyz ashatyn kez. Bul jaıynda Paıǵambarymyz (oǵan Allanyń salaýaty men sálemi bolsyn): «Oraza ustaǵan adamnyń aýyz ashqan ýaqytta tilegen duǵasy qabyl bolady», dep aıtqan (Ibn Mája). Bul jerde Paıǵambarymyz (oǵan Allanyń salaýaty men sálemi bolsyn) arnaıy jasaǵan duǵalar bolǵanymen, tek sony ǵana jasaý kerek degen shart joq. Sondyqtan árkim óziniń dúnıesi men aqyretine qatysty kez kelgen duǵany jasaı berse bolady. Ári onyń arabsha bolýy da mindetti emes.
Sáresi – berekeli súnnet. О́ıtkeni Paıǵambarymyz (oǵan Allanyń salaýaty men sálemi bolsyn): «Sáresi ishińder! Shynynda sáreside bereke bar», dep aıtsa (Buharı), taǵy bir hadıste: «Bizdiń orazamyz ben kitap ıeleriniń (ıahýdıler men hrıstıandardyń) orazasynyń aıyrmashylyǵy – bizdikiler sáresi ishedi», dep aıtqan (Darımı). Sondaı-aq sáresi ýaqytynda turyp bir jutym sý ishse de, sáresi ishken bolyp sanalady.
«Ramazan» sózi Quranda bir-aq jerde kezdesedi. Sonyń ózinde «Ramazan – Quran túsken aı» («Baqara» súresi, 185-aıat) dep ony Quranmen baılanystyrady. Al Paıǵambarymyz (oǵan Allanyń salaýaty men sálemi bolsyn): «Oraza men Quran Qııamet kúni pendege shapaǵat etedi», deıdi (Ahmad). Sondyqtan Ramazan aıynda orazadan keıingi eń saýapty is – Quran oqý. Oqı almasa tyńdaý. Paıǵambarymyzdyń (oǵan Allanyń salaýaty men sálemi bolsyn): «Men basqalardyń Quran oqyǵanyn tyńdaǵandy jaqsy kóremin», degen de sózi bar (Ábý Dáýit).
Ramazan jaqsy iste jarysatyn aı bolsa, ondaǵy jaqsy isterdiń biri jáne biregeıi – sadaqa berý. Onsyz da saýaby mol ǵıbadat Ramazan aıynda odan saıyn saýapty bola túsedi. О́ıtkeni Paıǵambarymyz (oǵan Allanyń salaýaty men sálemi bolsyn): «Eń abzal sadaqa – Ramazan aıynda bergen sadaqa», dep aıtqan (Termızı). Sondyqtan Ramazan aıynda jan basyna belgilengen pitir sadaqasynan bólek oraza ustaǵan jandar shama-sharqyna qaraı nápil sadaqalardy kóbirek bergen jaqsy.
