Ortaq kúsh-jiger teketireske tosqaýyl qoıady
Otyrysty Qazaqstan Parlamenti Senatynyń Tóraǵasy, Sezd Hatshylyǵynyń basshysy Qasym-Jomart Toqaev ashyp, dinaralyq ózara túsinistikti nyǵaıtý isindegi Prezıdent Nursultan Nazarbaevtyń bastamalaryna qoldaý kórsetkenderi úshin sharaǵa qatysýshylarǵa rızashylyǵyn bildirdi.
«Qurmetti Sezd Hatshylyǵynyń XVI otyrysyna qatysýshylar! Sizdermen Astanada kezekti Sezd Hatshylyǵynyń dástúrli otyrysynda júzdeskenime qýanyshtymyn. Sizder árdaıym dinaralyq ózara túsinistikti nyǵaıtý jolyndaǵy Qazaqstannyń ıgi bastamalaryna belsendi túrde qoldaý kórsetip kelesizder. Álemdik jáne dástúrli dinder lıderleri seziniń jumysyna qosqan aıtýly úlesterińiz úshin zor rızashylyǵymdy bildiremin. Bul yntymaqtastyq ári qaraı da tabysty jalǵasyn tabady dep senemin. Barlyq qatysýshylardyń atynan barsha musylmandar qaýymyn kele jatqan qasıetti Ramazan aıymen shyn júrekten quttyqtaýǵa ruqsat etińizder», dedi óziniń sózinde Qasym-Jomart Kemeluly.
Sonymen qatar, ol Álemdik jáne dástúrli dinder lıderleriniń sezin shaqyrý týraly qazaqstandyq bastama sheńberinde nyǵaıyp kele jatqan únqatysý forýmynyń aınalasyna múddeli qatysýshylardy kóptep tartyp otyrǵanyna toqtaldy. Bul rette, Senat Tóraǵasy: «Memleket basshylary, halyqaralyq uıymdardyń jetekshileri, tanymal saıası jáne qoǵam qaıratkerleri, ǵylymı qoǵamdastyq pen azamattyq sektor ókilderi dinı kóshbasshylardyń únqatysýdaǵy tikeleı seriktesterine aınaldy», dep atap ótti.
Jıyn aıasynda dinı jáne saıası qaıratkerlerdiń únqatysýyn nyǵaıtý jónindegi kúsh-jiger de erekshe atap ótildi. Q.Toqaev ótken jylǵy mamyrda Astanada túrli elderdiń parlamentshileri, Sezd Hatshylyǵynyń músheleri jáne sarapshylardyń qatysýymen «Dinder terrorızmge qarsy» konferensııasy ótkenin eske saldy.
Senat Tóraǵasy bıylǵy naýryzda Sankt-Peterbýrgte ótken Halyqaralyq terrorızm jónindegi parlamenttik konferensııada EQYU jáne TMD Parlamenttik Assambleıalarynyń kóptegen depýtattary kezekti VI Sezge qatysýǵa yqylas bildirgenin habarlady. Sondaı-aq, álemniń kóptegen aımaǵyndaǵy teketirester men ıadrolyq qarýdyń taralý qaýpine baılanysty jahandyq saıası dúrbeleńder kórinisteri kúsheıip kele jatqanyna nazar aýdardy.
«Kóptegen elderde álemdik tártipti quldyratý, ksenofobııany órshitý, etnostyq-dinı belgiler boıynsha kemsitý qaýpine ushyratatyn popýlızmge umtylý úrdisi shegine jetip tur. Jer betindegi órkenıettiń barlyq jetistigin joq qyla alatyn jahandyq ekonomıkalyq, áleýmettik jáne ekologııalyq problemalar da planetamyzdyń bolashaǵyna qater tóndirýde», – dedi bul jóninde ol.
Jıyn barysynda Álemdik jáne dástúrli dinder lıderleri sezi Hatshylyǵynyń basshysy – Qazaqstan Parlamenti Senatynyń Tóraǵasy bıylǵy jyly Qazaqstan Kóshbasshysynyń bastamasymen konstıtýsııalyq reforma júrgizilgenin, ol saıası júıeni odan ári demokratııalandyrýǵa, jergilikti memlekettik basqarý jáne ózin ózi basqarý organdary qyzmetiniń quqyqtyq negizderin jetildirýge baǵyttalǵanyn jetkizdi. «Bul rette, ishki turaqtylyqtyń faktory retinde ultaralyq jáne konfessııaaralyq kelisimge erekshe nazar aýdarylǵan. Konstıtýsııalyq reformanyń qorytyndysynda bul norma elimizdiń Ata Zańynda bekitildi»,– dedi ol.
Q.Toqaev óz sózinde ýaqyt aldymyzǵa qoıyp otyrǵan kóptegen syn-qaterlerge ótken jylǵy Dúnıejúzilik ıadrolyq qaýipsizdik jónindegi sammıtte Prezıdent N.Nazarbaev jarııalaǵan «Álem. HHI ǵasyr» manıfesinen jaýap tabýǵa bolatynyn da aıtty. Tóraǵanyń pikirinshe, VI Sezge qatysýshy dinı jáne saıası ókilderdiń ony talqylaýy qaýipsiz jáne ádiletti álem qurý jolyndaǵy maqsatqa jaqyndata túspek. «Bul qujatta beıbitshilik tetikteri negizinde daǵdarysqa jáne shıeleniske toly jaǵdaılardy túbirimen joıýǵa bolatyn algorıtm kórinis tapqan. Sondaı-aq, bul manıfest soǵys órtine ákeletin sebepterdiń aldyn alýǵa jáne qaýipsizdiktiń shyn mánisinde júzege asatyndaı talap-erejelerin ázirleýge shaqyrady. Atalǵan manıfest BUU-nyń resmı qujaty bolyp bekitildi. Sondyqtan, ony Álemdik jáne dástúrli dinder lıderleriniń VI sezine qatysatyn dinı jáne saıası ókildermen birlese talqylaý bárimizdi qaýipsiz jáne ádiletti álem qurýdaǵy maqsatymyzǵa jaqyndata túsedi dep oılaımyn», – dedi Q. Toqaev.
Álemdik jáne dásúrli dinder lıderleri sezi Hatshylyǵynyń basshysy – Qazaqstan Parlamenti Senatynyń Tóraǵasy óz sózinde Hatshylyq otyrysy V Sezdiń sheshimderin tájirıbe júzinde iske asyrýǵa aıtarlyqtaı deńgeıde úles qosatynyna jáne jalpy, dúnıejúzilik deńgeıde keńinen moıyndalǵan Álemdik jáne dástúrli dinder lıderleri sezi aıasyndaǵy únqatysý men yntymaqtastyqty odan ári jalǵastyrýǵa yqpal etetinine senim bildirdi.
Q.Toqaev sóziniń sońynda: «Qazirgi álemde din lıderleriniń róli asa mańyzdy. Halyqaralyq ótkir máselelerdi sheshýde sizderge kóp nárse baılanysty. Biz ortaq kúsh-jigerimizben dinder men órkenıetterdiń shynaıy teketiresterine jol bermeýimiz kerek. Sizderge, din kóshbasshylaryna búkil álem zor úmitpen qarap otyr», – dep atap ótti.
Rýhanı kelisim – qaýipsiz álemniń ózegi
Hatshylyq otyrysy barysynda álemdik dinder ókilderi de sóz alyp, óz kókeılerinde júrgen oı-pikirlerin ortaǵa saldy. Máselen, Papa keńesiniń Qasıetti Taqtaǵy dinaralyq únqatysý boıynsha Islammen baılanys bóliminiń meńgerýshisi Haled Akashe qazirgi tańda qaýipsizdik dúnıe júzi úshin eń ózekti máselege aınalǵanyna toqtaldy. Ol óz sózinde: «Shyn mánisinde, biz qaýipsiz emes álemde ómir súrip kelemiz. Álemde eshkim ózin qaýipsiz sezinbeıdi. Osydan shyǵatyn qorytyndy mynadaı: Álemdik jáne dástúrli dinder lıderleriniń VI Sezin ótkizý kún ótken saıyn ózekti bola túsýde. Sebebi, bir din ókiliniń ózge din ókiline degen qarym-qatynasy qashanda aıryqsha mańyzǵa ıe. Bul rette, biz dinder lıderleri, dinı senim ókilderi qaýipsiz álem qurýda úlken ról atqaratynyn umytpaýymyz kerek. О́kinishke qaraı, qazir álemde túrli zorlyq-zombylyqtardy, qarama-qaıshylyqtardy, shıelenister men teketeristerdi dinı sıpatpen baılanystyrý úrdisi oryn alýda. Máselen, biz qandaı da bir ekstremıstik is-áreketterdiń ıslamǵa esh qatysy joǵyn túsinýimiz kerek», – dedi.
«Somaııa Bharatııa Sanskrıtı Pıtam» úndi mádenıeti ortalyǵynyń dırektory Kalaı Acharııa, eń aldymen, Astananyń EKSPO-2017 kórmesi ótetin oryn retinde tańdalǵanyna qýanyshty ekenin jetkizdi. «Kórmege 100-den asa memleket, túrli halyqaralyq uıymdar ókilderi belsendi túrde qatyspaq. EKSPO-2017-niń taqyryby «Bolashaqtyń energııasy» dep atalady. Úndistan da bul aýqymdy sharaǵa qatysatyn bolady», – dep bastady ol sózin. Budan keıin Qazaqstan Prezıdenti qaýipsiz álem qurý jolynda mańyzdy bastamalar kóterip júrgenin, oǵan «Álem. XXI ǵasyr» manıfesi dálel bola alatynyn jetkizdi.
«Qazaqstan Kóshbasshysy usynǵan bastamalardyń ózegi – ol ıadrolyq qarýdan azat álem qurý, terrorıstik-ekstremıstik is-áreketterge tosqaýyl qoıý. «Álem. XXI ǵasyr» – tek Qazaqstan halqynyń ǵana emes, búkil dúnıe júzi elderiniń qaýipsiz bolashaǵyn oılaýdy maqsat tutqan qujat. Demek, dúnıeniń túkpir-túkpirindegi barlyq dinder ókilderi osynaý maqsat-múdde jolynda kúsh biriktirgeni jón. Bul – bárimiz úshin mańyzdy», – dedi K.Acharııa.
Fransııa metropolıti Emmanýıl Adamakıs te mańyzdy jıyn – Álemdik jáne dástúrli dinder lıderleri sezderiniń ótýine belsendi túrde qoldaý kórsetip kele jatqany úshin Qazaqstan tarapyna rızashylyǵyn bildirdi. «Biz dinı ekstremızm syndy keri qubylysqa qarsy turýdyń, oǵan tosqaýyl qoıýdyń joldaryn izdestire berýimiz kerek. Sebebi, din atyn jamylǵan terrorıster adamzatqa kún ótken saıyn qaýip tóndirýde. Muny bárimiz jete uǵynǵanymyz jón. Al shynaıy dinaralyq únqatysý ózara senimniń qalyptasýyn jáne beıbitshilik pen kelisimniń damýyn qamtamasyz etpek», – dedi E. Adamakıs.
Jıyn sheńberinde óz paıymdarymen bólisken basqa dinder ókilderi de bul oı-pikirlerdi qýattap, beıbit, qaýipsiz álem qurý, soǵys órtin tutatpaý, teketires pen shıeleniske toly oqıǵalardy boldyrmaý jolyndaǵy jumystardy odan ári de jalǵastyra berý qajettigin, bul rýhanı kelisimge negiz qalaıtynyn atap ótti.
Dinder ókilderi marapattaldy
Otyrys aıasynda Qasym-Jomart Kemeluly birqatar din basshylaryn «Shapaǵat» medalimen marapattady. Sondaı-aq, keıbir din ókilderine Qazaqstan Táýelsizdiginiń 25 jyldyǵyna arnalǵan merekelik medaldy tabystady. Bul marapattar Álemdik jáne dástúrli dinder kóshbasshylary seziniń maqsat-mindetterin júzege asyryp, halyqtar arasyndaǵy dostyq pen beıbitshilikti nyǵaıtýǵa qosqan úlesi úshin berildi.
Sonymen, «Shapaǵat» pen 25 jyldyq mereıtoılyq medalimen Bedford epıskopy Rıchard Atkınson men «Somaııa Bharatııa Sanskrıtı Pıtam» úndi mádenıeti ortalyǵynyń dırektory Kalaı Acharııa marapattalsa, Ál-Azhar Joǵarǵy ımamynyń syrtqy baılanystar jónindegi keńesshisi Ábdelrahman Musa, Saýd Arabııasy Koroldigi Islam, vakýfter jáne úndeý isteri jónindegi mınıstriniń keńesshisi Abdýlla ıbn Fahd ál-Lhıdan, Iran Islam Respýblıkasynyń mádenıet jáne ıslamdyq baılanystar jónindegi uıym prezıdentiniń orynbasary Gahraman Soleımanı, Islamabad halyqaralyq ıslam ýnıversıteti Islamdy zertteý ınstıtýtynyń bas dırektory Muhammad Zııa Ýl-Hak, «Nur-Múbárak» Mysyr Islam ýnıversıtetiniń rektory Goýda Basıýnı, Fransııa mıtropolıti Emmanýıl Adamakıs, Armıan Apostol shirkeýiniń ýkraındyq eparhııasynyń jetekshisi Margos Oganesıan, Papa keńesiniń Qasıetti Taqtaǵy dinaralyq únqatysý boıynsha Islammen baılanys bóliminiń meńgerýshisi Haled Akashe, Reseı Federasııasynyń Dinaralyq keńesiniń atqarýshy hatshysy Dmıtrıı Safonov, Izraıldiń Bas ashkenazıı ravvıniniń ókili Elııahý Havlın, Qytaı býddısteri qaýymdastyǵy tóraǵasynyń orynbasary Hý Sıýefen, Dúnıejúzilik býddıstik ýnıversıtettiń rektory Anıl Man Sakıa, Mońǵolııanyń býddıstik ortalyǵynyń Gandan Tegchenlın monastyriniń dalaı lamasy Hýnhýr Bıambajav, Ortalyq Azııadaǵy «Chogechon» koreı býddıstik uıymynyń ókili Iаng Kı Hýn, «Djındjıa Honche» halyqaralyq baılanystar derpartamentiniń dırektory Katsýdjı Ivahashı, Dúnıejúzilik beıbitshilik elshisi keńesiniń Bas hatshysy Pıchaı Tovıvıch, BUU О́rkenıetter Alıansynyń dırektory Metıý Hods pen Qazaqstan musylmandary dinı basqarmasynyń tóraǵasy, Bas múftı Erjan Maıamerov Qazaqstan Táýelsizdiginiń 25 jyldyǵyna arnalǵan merekelik medalǵa ıe boldy.
Jıyn aıasynda Qazaqstan Syrtqy ister mınıstriniń orynbasary Erjan Ashyqbaev sharaǵa qatysýshylarǵa Qazaqstannyń BUU Qaýipsizdik Keńesindegi basymdyqtaryn tanystyrsa, Din isteri jáne azamattyq qoǵam vıse-mınıstri Berik Aryn aldaǵy ýaqytta «Astana» halyqaralyq syılyǵymen birge, Álemdik jáne dástúrli dinder kóshbasshylary seziniń Qurmet medali taǵaıyndalatynyn, atalǵan marapattar dinaralyq únqatysýǵa qosqan úlesi úshin tabystalatynyn atap ótti. «Atap aıtqanda, úmitkerlerdiń dinaralyq jáne órkenıetter arasyndaǵy únqatysýǵa óz úlesterin qosýy tıis. Olardyń rýhanı úndestikti nyǵaıtý jolynda belsendi jumystary da eskeriledi. Úmitker Álemdik jáne dástúrli dinder kóshbasshylarynyń kem degende úsh sezine, sondaı-aq, Sezd Hatshylyǵynyń otyrystaryna qatysýy qajet», – dedi B.Aryn bul jóninde.
Bul kúni Hatshylyq otyrysyna qatysýshylar Álemdik jáne dástúrli dinder lıderleriniń VI sezin 2018 jylǵy 10-11 qazanda ótkizý týraly sheshim qabyldady. «Máselen, men qazan aıynda ótkizýdi qoldaıtyn edim. О́ıtkeni, tamyz bul demalys maýsymy bolǵandyqtan, qyrkúıek aıynyń basynda sezdi ótkizýge daıyndyq sharalaryna ýaqyt tym az qalady. Sondyqtan, eger sizder qarsylyq tanytpasańyzdar, Sezd ótetin mezgildi biz 10-11 qazan dep belgiler edik», – dedi Álemdik jáne dástúrli dinder kóshbasshylary sezi Hatshylyǵynyń basshysy – Parlament Senatynyń Tóraǵasy Qasym-Jomart Toqaev.
Bul usynysty otyrysqa qatysýshylar biraýyzdan qoldady.
Láıla EDILQYZY,
Sýretterdi túsirgen
Erlan OMAROV,
«Egemen Qazaqstan»
