Júzinen shýaq shashqan jan edi

– Turlyǵazymen syılasqan adam onyń erekshe aqkóńil adaldyǵyn, kimge bolsa da meıirim­diligin, asa kishi­­peıil­digin, jyly­lyǵyn, ashyq­tyǵyn esh búkpesiz baıqaıtyn. Onyń jaratylysy, tabıǵaty solaı – adam­ǵa jaqsylyq jasaýǵa, kisi kóńilin qaldyrmaýǵa be­ıim bolatyn, – dep eske alady mar­qumdy Parlament Má­ji­lisiniń depýtaty Qýanysh Sul­tanov. – Eldiń bári oǵan dos, baýyr. Adam­nyń syrtynan jaǵymsyz sóz, ósek aıt­­­paı­tyn bekzat tektiligi ony óz or­ta­synda erekshe súıkimdi etti. Jas­ta­ıynan óz boıyn barlyq teris qylyq, ja­man ádetten taza ustady. Temeki tart­­pady, ishimdik ishpedi. Turǵan boıy ká­dim­gi salaýatty ómirdiń kóri­nisindeı edi.
Ol óte sırek kezdesetin baspa mamany edi. Ol keńes zamanynda Máskeýdegi Búkil­odaqtyq polı­grafııa ıns­tıtýtyn bitir­gen ınjener-bas­pager, baspa isiniń tehnology bol­dy. Maman­dyǵyna saı búkil sanaly ómirin respýblıkamyzdyń baspa isin uıym­­dastyrý men ony órken­detý maq­saty­na arnady. Polı­grafııa seh­tarynda qatar­daǵy qyzmetkerden mem­lekettik baspa komıtetiniń laýa­zym­dy qyzmetterine deıin ósti. Eli­miz táýel­sizdik alǵannan keıin qaıta quryl­ǵan baspa jáne bu­qara­lyq aqparat qural­dary mı­nıstr­liginiń jumysyn uıym­das­tyrýda keńesshi, basqarma bas­tyǵy laýa­zymdarynda aby­roı­ly qyzmetter atqa­ryp, memle­ketimizde kitap basý men onyń taralymyn, jańa sapaǵa kóterý jolyn­da qajyrly eńbek etti.
Elimiz jańa as­ta­na­syn Arqa tórine kóshirgende de Tur­­lyǵazy aldyńǵy kóshpen ke­lip, osyn­da memlekettik «Elor­da» bas­­pa­syn uıymdastyryp, onyń bas­shy­sy bolyp jańa qazaq qo­ǵa­myn qalyptastyrýǵa qul­shyna aral­asty. Osy «Elorda» baspasy Tur­ly­ǵazy­nyń tól týyndysyndaı, Asta­naǵa shoǵyrlana bastaǵan qazaq zııalylary­nyń, budan burynǵy tarıh­tyń taǵylymdy kezeń­­deriniń aına­syndaı – qazaq áde­bıeti klassıkteriniń eńbek­te­rin jınaqtap, kóp­tegen ıgi is­­terge bastamashy bolyp, ult­tyq rýha­nı qazynamyzdyń qun­dy shy­ǵar­malaryn jaryqqa shyǵardy. 
Osyndaı azamatty kezindegi «Gos­komızdat» salasynda birge qyzmet iste­gen áriptesi, Mem­lekettik kitap pala­ta­synyń dı­rektory, jazýshy Áli­bek As­qarov ta aıryqsha yqylaspen eske alady. «Turlyǵazy Buqa­ra­lyq aq­pa­rat mınıstriniń kómekshisi bol­ǵan jyldary men Prezıdent jáne Mı­nıstr­ler kabınetiniń jaýapty qyz­met­keri boldym. Aqylshy aǵa retin­de óz salasynda mol tájirıbe jınaq­taǵan bilikti maman retinde maǵan kóp kómek kórsetti. Turekeń ylǵı da jyly jymıyp júre­tin. Júzi­nen shýaq shashqan, jan-jaǵy­na meıi­rin tókken ǵajap jan edi. Sóıtip, júrip sóz arasynda ázil-ospaǵyn da qo­syp qoıatyn. Sonyń bári ol kisi­niń qatar júrgen qarapaıym aǵa­myz ǵana emes, ishki mádenıeti kemel jan ekenin sezdirip turatyn. Bári­miz de Turekeńdi aǵa­ıynǵa adal, dos­tyq­qa berik, árip­testikke bilikti azamat retin­de moıyndaýshy edik. Sol úshin de aǵamyzdy aıryqsha qur­met tutatyn­byz, aldynan kese kól­deneń ótken kúni­miz joq, syı­laıtynbyz. Ol kisiniń bıik para­satyn, darhan minezin úlgi ete­tinbiz, júris-turysynan taǵylym alatynbyz», – deıdi Á.Asqarov. 
Baspagerdiń baǵasyn, baspa sala­syn­daǵy eńbegin baspager biledi. «Qara­ǵandy polıgrafııasy» JShS dırektory Elemes Imanǵalıev Turly­ǵazy Sabyrbaıulynyń elimizdiń polı­grafııa salasynda eń tanymal, eń bilimdi de bilikti mamandardyń biri emes, biregeıi bolǵanyn aıtady. «Turekeńniń parasat­ty­lyǵy, meıirbandylyǵy, adamdy ózine tartyp turatyn erekshe bir qasıetteri onymen ara­lasqan azamattardyń bárine málim. Ol árqashan polıgrafısterdi tóńire­gine jaqyndatyp, olardyń arqa tirer qamqorshysy bolyp, kez kelgen kúr­deli máselelerin sheship berýge qol ushyn sozyp otyratyn jany jaısań azamat edi», – dep eske alady. 
Bárimiz de aýyldan túlep ush­tyq. Aýyl­dy, aýyldaǵy aǵa­­ıyn­dy saǵyna­myz. Ture­keńniń d­e aýyl dese jany bólek edi. Aýyldas aǵaıynǵa degen qam­qorlyǵy da erekshe bola­tyn. Mar­qumnyń osyndaı jaq­sy­lyǵyn, janashyrlyǵyn kórgen­der­diń biri, Qazaqstannyń bilim berý isiniń úzdigi Molot Sol­tanaev onyń jaqyn ara­la­syp júrgen jandarǵa ǵana emes, óz­ge­­lerge de óz isimen, jú­ris-tury­sy­men ónegeli ómir­diń úlgisin kór­setip ket­ken az­amat­tyǵyn aıtady. «Jana­shy­rym, qamqorshym, jastaı aıy­­ry­lyp qalǵan baýyrymnyń or­nyn bas­qan aıaýly baýyrym ári dosym, aýy­­ly­myzdyń qadir tutar ardaq­ty­lary­­nyń biri – Turlyǵazy Sabyr­baı­uly edi. Ol qabyrǵasy qatpaı ja­typ kolhoz jumysyna aralasty. Áke­si Sabyr­baı – eńbekqor kisi edi. Kol­hoz­dyń jalǵyz dıir­menin júr­gizip otyratyn. Kol­­hoz­­shylardyń eńbek­kúnge tap­qan bıdaıyn tartyp berip, kóp­shi­liktiń alǵysyna bólengen jan. Sabyrbaı men sheshesi Aısha 1956-1957 jyldary ómirden ozdy. 
Turlyǵazy Almaly bas­taýysh já­ne Basqunshy aýy­lyn­daǵy segiz­jyl­­­dyq mek­tepterin bitirgen soń, Jar­­kent qalasyndaǵy Y.Altynsarın atyn­­daǵy mektepti pansıonatta jatyp bitirdi. 
Baspada, keıinnen mınıstr­likte istep júrgende maǵan árdaıym qoly­nan kelgeninshe kómek kórsetip júrdi. Ásirese, Kegen orta mektebinde iste­gen kezimde onyń kómegi, dos ári týys retinde maǵan ǵana emes, kópshi­lik­ke jasaǵan jaqsylyǵy kóp edi ǵoı. 2004 jyly jazǵa salym 1000 danamen «Aýylym baýraıynda Bestóbeniń» de­gen óleńder jınaǵymdy shyǵaryp ber­di. Qashan bolsyn, aınalasyndaǵy jan­dardyń jaqsy isterin aıtyp, dárip­­tep júretin. Altaıǵa barǵanyn, taý sulý­lyǵyn sýretteýge sóz tappa­ǵa­ny, ol jerdegi jany jaısań adamdar tý­ra­­ly, kórkem tabıǵaty jaıly jyr etip aı­tatyn. 
Turlyǵazy 60-qa tolǵanda aýyl­da­ǵy týǵan-týys, dos-jaran, aǵaıyn­daryn mereı­toıyna shaqyrdy. Týǵan kúni mamyr aıynyń 20-sy. Mek­teptegi oqý jylynyń aıaǵy bol­ǵan­dyqtan, bara almadym, zaıy­bym Baǵıla bardy. Men mal tuıaǵy tımegen jerden bir túp jý­san úzip alyp, konvertke sa­lyp, qut­tyqtaýymdy jazyp jiber­dim. Tur­lyǵazy jazǵa salym aýylǵa kel­gen­de sol sálem­dememe qatty rıza bolǵa­nyn, jýsandy toıǵa kelgen qonaq­­tar da alyp ıiskegenin, talaı­lar­dyń oıyna týǵan jeri túskenin jyr qylyp aıtty. 
Bıyl jazda Astanaǵa barǵa­nymda ózi qushyrlana ıiskeıtin jýsan men týǵan úıiniń janynan bir ýys topyraq ala baryp beıitine qoıdym. Týǵan eli men jeriniń rýhyn sezinip, arýaǵy qýansyn degen oı», – deıdi.
Turekeńdi nemeresi Arýjan Dáý­ren­qyzy kóp joqtaıdy, saǵynady. «Atam meniń ómirim­de úlken oryn alady. Kish­kentaı kezimnen arqasyna kóterip, moınyna mingizip júretin. Oınap-kúlýdi, dalada serýen­deýdi unatatynbyz. Kınoǵa bir­ge baratyn­byz. Atalyq aqyl-ke­ńesin aıtyp, erke­­letetin, hal-jaıymdy surap oty­ratyn. Qazir onyń joqtyǵyn kúnde oılaımyn, jylap, saǵynyp júremin. Keıde túsime kiredi. Sonda qatty qýa­na­myn. Ol meni erekshe jaqsy kórýshi edi. Atamdy saǵyndym», deıdi bala júregi eljirep.
Turlyǵazy! О́zińdi osynaý estelik­ter arqyly eske túsirip, duǵasyn arna­ǵan árip­te­siń, dosyń, qurdasyń.

Qaıyrdy NAZYRBAEV 
Astana