Sechenı – vengrdiń Sátbaevy

Almatyda «Vengrııa ǵylymynyń merekesi» atty kórme ashyldy Almatydaǵy Memlekettik ortalyq mýzeı men Qazaqstan Respýblıkasyndaǵy Vengrııanyń Bas konsýldyǵy arasyn­da ornyqqan yntymaqtastyq uzaq jyldar boıy jalǵasyp keledi. Birlesip atqarylǵan kóp jumys­tardyń biri de biregeıi – mýzeı júzege asyryp jatqan «Keıki batyr» jobasy. Endi mine, mýzeı men konsýldyq birigip «Vengrııa ǵylymynyń merekesi» atty kórmeni ashty. Bul kórme Vengrııa ǵylym akademııasynyń qurylǵanyna 225 jyl tolýyna oraı ári Vengrııa ǵylym akademııasynyń negizin qalaýshy Ishtvan Sechenıdiń týǵanyna 225 jyl tolýyna oraı bastaldy. Sharanyń saltanatty ashylýynda Vengrııanyń Bas konsýly Ferens Blaýmann myrza: – Graf Ishtvan Sechenı 1830 jyly Vengrııa ǵylymı qoǵamyn qurdy, ol keıinnen Vengrııa ǵy­lym akademııasy dep qaıta ataldy. Vengr ǵalymdarynyń ashqan myńdaǵan jańalyǵynyń keıbirin mysalǵa keltirsek: avtoqalam, sirińke, elektrlik lokomotıv, elektrlik esepteýish, kóshirme mashınasy, kerosın shamy, túrli-tústi teledıdar, suıyq gaz, sıntetıkalyq qan, atom energııasy, kamera, tik­ushaq, Microsoft Word, Excel, or­talyq telefon, transformator, avtomobıl qozǵaltqyshynyń mańyzdy bólikteri, kýbık-rýbık, kompıýter, S dárý­meni 17 vengr ǵalymynyń Nobel syılyǵyna ıe bolýy da kez­deısoq emes. Vengr ǵalym­dary­nyń jetistikteri jaıly uzaq aıta berýge bolady. Biraq búgin Sechenı týraly aıtatyn bolamyz, – dedi. Ishtvan Sechenıdiń eńbek­terin búkil álemniń ǵalymdary men ma­mandary joǵary baǵa­laıdy. Búginde Vengrııada Ishtvan Se­chenı esimi mekeme­ler, birqatar kósheler men alań­darǵa berilgen. Onyń esimi eń joǵarǵy ǵylymı marapatqa (1990 jyldan beri Memlekettik syı­lyq Sechenı syı­lyǵy dep atalady) ıe, onyń beınesi kóp­tegen músindik tý­yn­d­yda som­dalǵan. Býda­pesht­tegi basty shyn­jyrly kópir de Sechenı ataýyna ıe. Ǵalym ómi­ri jaıly 2002 jyly A Hídember («Kó­pir adam») atty fılm tú­sirilgen. Blaýmann myrza óz sózin qoryta kele, Ortalyq mýzeımen kóp jyldar boıy jalǵasyp kele jatqan áriptestikke alǵysyn bildirdi. Budan buryn birtalaı birlesken kórmelerdiń ótkendigin naqty mysaldarmen atady. Aınash ESALI, «Egemen Qazaqstan» ALMATY