Sáýlet óneriniń sańlaǵy

KSRO halyq sáýletshisi, Qazaqstannyń eńbek sińirgen sáýletshisi, Halyqaralyq sáýlet akademııasynyń akademıgi Qaldybaı Montahaevtyń esimi Pavlodar qalasynyń bir kóshesine berýge naǵyz laıyq tulǵa. Oblys ortalyǵyndaǵy Sultanmahmut Toraıǵyrov atyndaǵy ýnıversıtette osy oqý ornynyń qurmetti professory Qaldybaı Montahaevtyń mýzeıi ashylǵan kúni osyndaı oı keldi. Mýzeı sáýlet-qurylys fa­kýl­tetiniń stýdentteri aýdıtorııalarynan úziliske shyqqan kezde de, jal­py, qaı ýaqytta bolmasyn kelip tanysýlaryna bolatyndaı dáliz­diń keń buryshyn ala jasalypty. Mýzeı dırektory Egimbaı Súleı­menovtiń aıtýynsha, ataqty Ha­lyq sáýletshisine arnalǵan bul mýzeı bolashaqtaryn sáýlet óne­rine arnaıtyn stýdent­ter úshin oı salar rýhanı úlgi, jerlesimiz, kór­shiles Altaı óńirinde týǵan, biz­diń qalamyzdaǵy Ybyraı Al­tyn­­sarın atyndaǵy mektep-ınter­­natta oqy­ǵan, jańa As­tana sáý­letin jasaǵan Qaldybaıdaı sáýletshi aǵa­la­ryn bilýleri, maq­tanysh etip jú­rýleri, qazaqtyń osyn­­daı tulǵaly uldarynyń esim­­­derin máń­gilik este saqtaý úshin qolǵa alynǵan ıgilikti is eken. Iá, Egimbaı aǵamyz aıtqandaı, Qaldybaı Montahaev Altaı ólkesi, Qulyndy aýdanyndaǵy Qarakól aýylynda 1950 jyly 15 qańtarda týyp, mektepti altyn medalmen bitirip, ómirge joldama aldy. Pavlodarda oqydy. Aldyńǵy jyly sáýletshi bilim alǵan Y.Altyn­sarın atyndaǵy daryndy balalarǵa arnalǵan gımnazııa-ınternatynyń qabyrǵasyna eskertkish taqta ornatyldy. Sáýlet­shilik joly 1972 jyly Qazaq polıtehnıkalyq ınstıtýtyn bitir­gen soń «Alma­tygıprogor» memlekettik jobalaý ınstıtýtyna jiberilgennen keıin bastady. Almatydaǵy Respýblıka alańy qurylysyn jobalap, ómirge ákelgeni úshin «Qazaq KSR-iniń eńbek sińirgen sáýletshisi» ataǵy, KSRO Memlekettik syılyǵy berildi. Elimiz egemendigin aldy. 1995 jyly Montahaevtyń jetek­shiligindegi avtorlar tobynyń jobasymen turǵyzylǵan el Pre­zıdenti Rezıdensııasynyń jobasy, 1996 jyly avtorlar toby Aqmola bas jospary úshin jeńimpaz atandy. Egemen eldiń júregi – Astanada Ortalyq alań júıesi Prezıdent Rezıdensııasy, Mınıstrler kabınetiniń burynǵy ákimshilik ǵımaraty, Parlament, Syrtqy ister mınıstrligi, Kongress-holl ǵımarattary, Respýblıka dańǵyly, «Samal» turǵyn úıler aýdany, Esil ózeni jaǵalaýynyń, áýejaı ǵımarattarynyń qurylystary – Montahaevtyń elim degen asqaq úniniń, ult namysyn bıikke kóter­gen uly seziminiń júzege asqan kórinisi. Qaldybaıdyń eldik maqsat-múdde jolyndaǵy mań­daı terin tókken eńbegi, zamanaýı sáýlet salasyndaǵy kóptegen shyǵarmashylyq ıdeıasy Mem­leket basshysy Nursultan Nazarbaev tarapynan úlken qoldaý tapqany da belgili. Qazir S. Toraıǵyrov atyndaǵy ýnıversıtette Qal­dybaı Monta­haev­tyń qurmetine arnalǵan dáris­hana bar. – Áıgili sáýletshiniń eńbegin baǵalap, qurmet kórsetý – bizdiń qasıetti boryshymyz, – degen ýnıversıtet rektory Aryn Orsa­rıev mýzeı ashylǵan kúni sóılegen sózinde Qaldybaı Jumaǵalı­ulynyń egemen elimizdiń sáýlet ǵylymyn damyta júrip, bul salany halyq­aralyq deńgeıge ósirý jáne álem aldynda qazaqstandyq sáýlet­shilerdiń shyǵarmashylyq jetis­tikterin moıyndatý úshin kóp ter tókkenin jetkizdi. Mýzeı­diń ashylýyna arnaıy Alma­tydan kelgen sáýletshiniń jary Jibek Naımanbaeva, joldasta­ry, áriptesteri men týystary Montahaevtyń ómirine qatys­ty ǵıbratty áńgimeler aıtyp, kópshilikti onyń ǵumyrly eńbek­terimen tanystyrdy. Mýzeıdegi eksponattar arasynda Qaldybaı Montahaevtyń jeke qoldanǵan zattary, jobalary, marapattary da qoıyldy. – Qaldybaı meniń júre­gimde ǵana emes, eliniń júre­ginde qaldy. Qurmet kórset­kenderińizge rahmet! – dedi Jibek Ramazanqyzy. «Týyndynyń ǵumyry ony jaratqan adamnyń ómirinen uzaq bolady. Qaldybaı da sondaı ǵumyrdy bastan ótkerdi. Osylaısha, týyndyny jaratqan adam jeńispen qaıtady, al onyń beınelegen týyndysy júrekterge máńgi jylý syılaıdy», deıdi týystary men joldastary. Búgingi kúni professor Marat Kúderın basqaratyn sáýlet-qurylys fakýlteti bolashaq sáýletshilerge eki tilde bilim berýde. Jalpy, «Sáýlet, Qurylys, Izdenis» atty ǵylymı-óndiristik ortalyqta jas ǵalymdar, magıs­trant­tar, stýdentter ǵylymı jo­­­balar, zertteýler jasaýda. Stý­­­dentter úshin «Sáýlet», «Dı­zaın», «Beıneleý óneri men syzý» mamandyqtaryna arnalǵan sheberhanalar bar. Teorııalyq bilimderin ınno­vasııa­lyq turǵyda, tájirıbe júzinde jetildirý baǵytynda pikirtalastar, iskerlik oıyndar, jobalaý, ǵylymı jáne qoǵamdyq qyzmetterge qatysýda. Biz de aýdı­torııalarda stýdenttermen jolyqtyq. Bári de Qaldybaı aǵala­ryndaı sáýletshi bolǵylary keledi. Qazir ózderiniń «Turǵyn úı jáne qoǵamdyq ǵımarattar sáýleti» boıynsha syzba-jobalar daıyndap jatqandaryn aıtyp, kórsetip jatyr. Stýdentter Sabyndykól, Jasy­baı jaǵasyndaǵy demalys oryndarynyń jobasyn, oblys ortalyǵynda salynatyn tur­ǵyn úı keshenderi syzbalaryn jasap, ilip qoıypty. Jobalar birinen biri ótedi. Bizge dálizdiń tórinen oryn alǵan Montahaevtyń portreti oılana qarap turdy. Dál osy jerde sáýletshiniń sońyna qaldyrǵan myna bir sózi esimizge tústi: «Stýdentterge kásibı baǵdar, bilikti bilim berýmen qatar, etıka, estetıka, mádenıet pánderin tereń oqytý kerek. Mundaı tanym-talǵamy joq maman eshqashan sáý­letti, ulttyq bolmysqa saı keletin ǵıma­rattardy jobalaı almaıdy», degen eken. Farıda BYQAI, «Egemen Qazaqstan» PAVLODAR