Erinshektenbeı, erte tur!

Jyl ataýlary men ony qaıyrý kes­tesindegi alty adal, alty haram janýar tabıǵattaǵy tepe-teńdiktiń kórinisindeı bekigen ornyn buzbaı, tańǵajaıyp tylsymyna adamzatty qyzyqtyrýmen keledi. Týǵan jylyna, aıyna, kúnine, mezgiline qaraı, ómirge kelgen balanyń minez-qulqyn, maqsatyn, taǵdyryna deıin bilip boljaǵan ata-babalarymyz jyl qaıyrý, jyl basy, apta attary, aı attary, múshel jas degen ataýlarǵa da ejelden kóńil bóledi. Ár halyq óz tanymyna qaraı osy ataýlardyń árqaısyna ózindik ulttyq ataýlaryn bekitip, sıpattama jasady. Jyl ıelenip, ataý alǵan alty adaldyń biri – taýyq. Jyldyń biri jup, biri taq bolyp, kezektese aınalyp keletinin eskersek, taýyqqa tek taq jyldardyń ǵana tıesili ekenin baıqaımyz. Máselen, ótken ǵasyrdyń basynan eseptegende 1909, 1921, 1933, 1945, 1957, 1969, 1981, 1993, 2005 jáne esigimizden enip jatqan 2017 jyl tarıhta taýyq jyly bolýymen tańbalanady. Jyl bastalmaı jatyp, «qazaq úshin meshin men taýyq jyldary aýyr bolǵan, ıt jyly ǵana eńsesin tiktep, etek-jeńin jınaǵan» degen sııaqty joramaldar jasalyp jatyr. Iá, qısynsyz emes, 1921 jylǵy jut pen 1932-1933 jyldardaǵy ashtyqtan tigerge tuıaq qaldyrmaı, halyqtyń teń jartysyn jer jastandyrǵan «taýyq» ekeni ras shyǵar, biraq 20 mıllıonnan artyq adamnyń ómirin jalmaǵan soǵystyń aıaqtalyp, 1945 jyly Jeńis merekesin toılatqan da «taýyq» ekenin esten shyǵarmaǵan abzal. Tarıhta «Hrýshevtyń jylymyǵy» atalyp, KOKP-nyń HH sezinen keıin shyǵarylǵan «Jeke basqa tabyný jáne onyń zardaptaryn joıý» degen ataqty qaýlysy negizinde jazyqsyz jala jabylyp, «halyq jaýy» atanǵan alashtyń ardaqtylary 1957 jyldan bastap jappaı aqtala bastaǵanyn bile tura, taýyqty qalaısha jamandyqqa qııýǵa bolady? Qazaq halqyn ult retinde joıyp jiberýge baǵyttalǵan bul sumdyqtyń tarıhta ketken esesi taýyq jyly qaıtarylǵany, kerisinshe, kip-kishkentaı úı qusy ıelengen jylǵa degen jyly úmitimizdi oıata túspeı me? Qazaq eliniń tarıhı tólqujaty bolyp tanylǵan, kóne saq dáýiriniń baǵa jetpes asyl qazynasy «Altyn adam» 1969 jyly Esik qorǵanynan tabyldy. Bul da tarıhqa taýyqtyń atymen engen jyl bolatyn. Ejelgi órkenıettiń kózi «Altyn adam» – búgingi Táýelsizdigimizdiń sımvoly. Jer júzine Qazaqstannyń atyn tanystyrǵan, maqtanyshpen kórsetetin mańdaıǵa basqan jádiger basy osy. Qazaqstannyń ár túkpirinen «altyn adamdar» tabylyp jatyr, biraq Kemel Aqyshev pen Beken Nurmuhametov tapqan 4000 altyn áshekeımen aptalǵan alǵashqy «Altyn adamnyń» qadiri de, qasıeti de qazaq úshin bólek bolyp qala bermek. Sondaı-aq, 1993 jyly Qazaq­stan­nyń saıası ómirinde mańyzdy oqıǵa oryn aldy. Táýelsizdiktiń aıshyqty bel­gileriniń biri, qazaq eliniń derbes ómir súre alatynynyń dáleli – ult­tyq valıýta aınalymǵa shyqty. Tól teń­geniń tuǵyrǵa mingen jyly da tap osy taýyq jylyna týra keldi. Taýyq jylymen birge kelgen 2005 jyl – Qazaqstannyń tórtkúl dúnıege bereke-birligimen, bekem tirligimen tany­lyp, ekonomıkalyq jaǵynan damyp, eńse kótergen shaǵy. «Aýyldy qoldaý jylynda» sharýalary shashylyp, turalap qalǵan myńdaǵan eldi mekenniń tamyryna qaıta qan júgirdi. Osy jyly kezekti Prezıdent saılaýy ótip, N.Nazarbaevqa eń joǵary laýazymdy tulǵa retinde halyq pen memleket bıligi senip tapsyryldy. Ár jyldy qoıyp, jańaryp turar ár aıdan, tipti erteńgi atar tańnyń ózinen qaıyr-shapaǵat tileıtin qazaq halqy úshin táýelsizdiktiń máńgilik baıandy bolýy men el irgesiniń bútindiginen asqan uly murat joq. Árbir jylǵa at qoıyp, aıdar taqqanda, jaısyzdaý bolyp keletin jyldyń ózine jaq­sy túıin jasaǵan. Jaqsylyqtan úmi­tin úzbegen halqymyz «tyshqan jyly tynyshtyqtyń, sıyr jyly syı­lyq­tyń, barys jyly birliktiń» deı kele, taýyq jylyn «tabysqa» toltyrǵan eken. Tań aǵaryp atpastan uıqynyń dushpan ekenin uǵyndyryp, erte oıatatyn da osy taýyq. Áreketsiz otyrýǵa tózbeıtin tynymsyzdyǵy taǵy bar. Tumsyǵymen qaı jerdi túrtse de, jemin tabady. Úı ıesine «Erinshektenbeı, erte tur. Eńbek et te, erteńińdi oıla» degen tilsiz tuspaly tirshiligimizge sabaq bolǵaı! Aıgúl AHANBAIQYZY, «Egemen Qazaqstan» ALMATY